ATA-AÖF Tüketici Davranışları Çıkmış Sorular

Ders, tüketici davranışını etkileyen kültürel, sosyal, kişisel ve psikolojik faktörleri, satın alma karar süreçlerini ve tüketici haklarıyla örgütlenmesini ele alır.

Kültür ve alt kültür

• Kültür maddi ve manevi boyutludur; araç gereç, bina, giyim maddi; inanç, değer, gelenek, ahlak kuralları manevi unsurdur.
• Kültür doğuştan gelmez; çevreden öğrenilir ve yeni kuşaklara öğretilerek aktarılır.
• Geniş bir kültür içinde yaş, bölge ya da etnik kökene dayalı küçük topluluklar alt kültürü oluşturur.
• Alt kültürler genel kültürü reddetmez, içinde kendi tüketim kalıplarını geliştirir.

Sosyal sınıflar ve gruplar

• Sosyal sınıflar arasında değer, marka algısı ve reklama tepki bakımından psikolojik farklar bulunur.
• Aynı sınıftaki bireyler benzer gelir, eğitim ve meslek durumuna sahip olduğundan tüketim eğilimleri yakındır; bu homojenliktir.
• Grup, etkileşim içindeki birden çok kişiden oluşur; bireyler kararlarında ait oldukları grupların onayını gözetir.
• Referans grupları üyelik, özlem, kaçınılan ve formel/informel olarak ayrılır; sevgi grubu diye bir sınıf yoktur.

Aile ve yaşam döngüsü

• Aile yaşam eğrisi evreleri yaş, medeni durum, çocuk sayısı ve çocukların yaşına göre belirlenir.
• Eğitim düzeyi tüketimi etkilese de evre ölçütü değildir.
• Boş yuva evrelerinde çocuklar evden ayrılmıştır.
• Boş yuva I'de aile reisi çalışmaya devam eder; Boş yuva II'de emeklilik başlar.

Faktör grupları

• Psikolojik faktörler: güdülenme, algı, öğrenme, tutum ve inançlar.
• Sosyal faktörler: rol ve statü gibi toplumsal konum unsurları.
• Kişisel faktörler: yaş, meslek, ekonomik durum, yaşam tarzı.
• Demografik özellikler yaş, gelir, eğitim, meslek, aile yapısıdır; hobiler psikografik ve yaşam tarzı verisidir.

İhtiyaç, güdü ve algı

• İhtiyaç bir yoksunluk halidir; giderilince haz, giderilmeyince acı ve gerginlik doğurur.
• İstek, ihtiyacın kültüre ve kişiye göre somut bir nesneye yönelmiş biçimidir.
• Maslow hiyerarşisi beş basamaklıdır: fizyolojik, güvenlik, sevgi ve aidiyet, saygı, kendini gerçekleştirme.
• Algılama, uyarıcıların seçilip düzenlenmesi ve yorumlanmasıdır; kişiden kişiye öznel değişir.

Satın alma davranışı ve ilgilenim

• Yılda birkaç kez alınan ayakkabı, giysi, kozmetik gibi ürünlerde sınırlı sorun çözme görülür.
• Memnuniyetsizlik olmadan yalnızca değişiklik için marka değiştirmek çeşitlilik arayan satın almadır.
• Pahalı ya da riskli alımlardan sonra yaşanan kuşku satın alma sonrası bilişsel çelişkidir.
• FCB modelinde stratejiler: bilgilendirici, duygusal, alışkanlık oluşturma, kendini tatmin etme.

Tüketici hakları ve örgütlenme

• Güvenlik ve güven duyma hakkı, can ve sağlığa zarar verecek mal ve uygulamalara karşı korur.
• Zararın giderilmesi, onarım, değişim veya bedel iadesi talebi tazmin (tanzim) hakkıdır.
• Türkiye'de ulusal ölçekte ilk tüketici örgütü Tüm Tüketicileri Koruma Derneği'dir.
• Örgütlenme tüketiciyi bilinçli ve sorgulayan kılar; edilgenliğe yöneltmek yararları arasında sayılmaz.

Maddi kültür

Araç gereç, bina, müzik aleti, giyim gibi somut nesnelerin tümü.

Manevi kültür

İnanç, değer yargısı, gelenek ve ahlak kuralları gibi soyut öğeler.

Alt kültür

Geniş kültür içinde kendine özgü değer ve yaşam tarzı taşıyan topluluk.

Grup

Ortak amaç veya çıkarla birbiriyle etkileşen birden çok kişilik yapı.

İhtiyaç

Giderilmesi haz, giderilmemesi acı doğuran biyolojik veya psikolojik yoksunluk.

Algılama

Duyu organlarından gelen uyarıcıların seçilip düzenlenmesi ve yorumlanması süreci.

Sınırlı sorun çözme

Az bilgiyle birkaç değişkeni hızla karşılaştırarak karar verme.

Çeşitlilik arayan satın alma

Hoşnut olunsa bile sırf farklılık için başka marka seçme.

Bilişsel çelişki

Satın alma sonrası doğru seçimi yapıp yapmadığına dair huzursuzluk.

Tazmin (tanzim) hakkı

Uğranılan zararın hukuki yollarla giderilmesini isteme hakkı.

Homojenlik

Aynı sosyal sınıftaki bireylerin benzer tutum ve davranış göstermesi.

• Psikolojik (güdülenme, algı, öğrenme, tutum), sosyal (rol, statü) ve kişisel (yaş, meslek, yaşam tarzı) faktörleri birbirine karıştırma.
• Demografik veriler nesneldir; hobi ve ilgi alanları psikografik gruba girer.
• Maslow'da öğrenme ihtiyacı yoktur; FCB'de rasyonel ve bilişsel strateji yoktur.
• Boş yuva I ile II ayrımında belirleyici olan aile reisinin emekli olup olmamasıdır.
• İhtiyaç ile isteği ayır: ihtiyaç yoksunluk halidir, istek onun somut nesneye yönelmiş biçimidir.