Anadolu AÖF Bakım Elemanı Yetiştirme ve Geliştirme I Çıkmış Sorular

Ders, yaşlı ve engelli bireylere verilen bakım hizmetlerinin türlerini, sunan kuruluşları, bakım planı sürecini, hasta ve yaşlı haklarını ile bakım elemanının etik ve hukuki sorumluluklarını ele alır.

Bakım türleri ve yararları

• Ölümcül hastalığın son evresinde ağrıyı azaltmak ve manevi destek vermek için palyatif bakım uygulanır.
• Evde bakımda kişi alıştığı ortamda kaldığı için işlevlerini yitirmez; bu evde bakımın yararıdır.
• Masraflı olma, özerklik kaybı ve sosyal onay gereksiniminin karşılanamaması evde bakımın olumsuz yönleridir.
• Gündüzlü bakım, kişinin gündüz kuruluşta sosyalleşip akşam ailesine dönmesini sağlar.

Bakım veren kurumlar

• Huzurevleri yalnızca yaşlılara hizmet verir; gündüzlü, yatılı ve ev tipi hizmetler başka gruplara da sunulabilir.
• Aktif yaşam merkezi engellilere ve ailelerine rehberlik eder, gündüz bakımı sağlar.
• Hukuki niteliğe göre kuruluşlar kamu, yerel yönetim, sivil toplum örgütü ve özel sektör olarak ayrılır.
• Gündüzlü bakım hukuki statü değil, hizmetin veriliş biçimine göre yapılan bir sınıflandırmadır.
• Tıbbi sorumluluk Sağlık Bakanlığı Bakım Hizmetleri Genel Müdürlüğünde, sosyal ve idari sorumluluk Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının Engelli ve Yaşlı Hizmetleri biriminde toplanır.

Bakım planı ve süreci

• Plan öncesinde risk değerlendirme formuyla istismar, dışlanma, hipotermi ve düşme gibi tehlikelere açıklık saptanır.
• Bakım planı bürokratik evrak değil, düşme, yatak yarası, enfeksiyon gibi riskleri önleyen bir risk yönetimi aracıdır.
• Hedeflere ne ölçüde ulaşıldığı, planlamanın son adımı olan etkinlik değerlendirmesinde anlaşılır; kalite güvencesi buna dayanır.
• Virginia Henderson modeli 14 temel günlük yaşam aktivitesine dayanır; bakım verenin görevi bireyin bunları bağımsız yapmasına yardımcı olmaktır.

Potansiyel ve güvenlik

• Bireyin kendi bedensel ve ruhsal gücü ile motivasyonu iç potansiyeldir.
• Aile, komşu desteği, ev düzenlemesi ve maddi yardımlar dış potansiyeli oluşturur.
• Düşmeler yaşlılarda en sık görülen kazadır; kalça kırığına ve yatağa bağımlılığa yol açar.
• Halıyı sabitlemek ve banyoya tutamak koymak düşme önlemleridir.

Yaşlı ve hasta hakları

• Hak düzenlemelerinin üst çatı kaynağı 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirgesidir.
• BM yaşlı ilkeleri: bağımsızlık, katılım, bakım, kendini gerçekleştirme ve saygınlık; güvenlik ayrı ilke değildir.
• Yaşam boyu öğrenme ve teknolojiyi izleme eğitim ve kültür hakkı kapsamındadır.
• Evrensel tasarım, yaşlı ve engellilerin çevreyi başkasının desteği olmadan kullanabilmesini amaçlar.
• Rıza kapsamında tedaviyi reddetme, organ-doku alımına onay ve aile planlaması ile gebeliğin sonlandırılması yer alır; mahremiyet ayrı bir haktır.

Etik ve mesleki sorumluluk

• Meslek etiği, bir meslek grubunun üyelerini bağlayan davranış ilke ve standartlarının tümüdür.
• Zarar vermeme ilkesi, müdahalenin bedene ya da ruha zarar vermemesini gerektirir.
• Kamu görevlisi bakım elemanları Devlet Memurları Kanunundaki yükümlülüklere uymak zorundadır.
• Disiplin cezaları: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, memuriyetten çıkarma; kıdem tazminatı kaybı bunlardan değildir.

Ekip üyeleri

• Sosyal hizmet uzmanı sosyal inceleme raporu hazırlar, ev ziyareti yapar, vaka yöneticiliği ve meslek elemanları arası eş güdümü üstlenir.
• İlaç etki ve yan etkileri konusunda eğitim vermek hemşire, hekim veya eczacı gibi sağlık çalışanlarının işidir.

Palyatif bakım

Hastalığın iyileşmesi mümkün olmayan son evrede ağrıyı dindirmeyi ve manevi destek vermeyi amaçlayan bakımdır.

Evrensel tasarım (erişilebilirlik)

Çevrenin yaşlı ve engelliler dahil herkesin bağımsızca kullanabileceği biçimde planlanmasıdır.

Risk değerlendirme formu

Bakım planından önce kişinin istismar, hipotermi, düşme gibi tehlikelere açıklığını belirleyen belgedir.

İç potansiyel

Bireyin kendi bedensel ve ruhsal gücü ile motivasyonudur.

Dış potansiyel

Aile, çevre, ev düzenlemesi ve maddi yardım gibi dışarıdan gelen destekler bütünüdür.

Zarar vermeme ilkesi

Uygulanan müdahalenin kişiye fiziksel veya psikolojik zarar vermemesini isteyen etik ilkedir.

Meslek etiği

Bir meslek grubunun davranış kuralları ve hizmet ideallerini içeren ilkeler bütünüdür.

Aktif yaşam merkezi

Engellilere gündüz bakım ve rehberlik sunan, akşam ailelerine teslim eden kuruluştur.

Huzurevi

Yalnızca yaşlı bireylere hizmet veren bakım kuruluşudur.

Henderson modeli

14 temel günlük yaşam aktivitesini esas alan hemşirelik bakım modelidir.

Rıza (onam)

Hastanın onayı olmadan tıbbi müdahale yapılamayacağını ifade eden ilkedir.

• İç potansiyel kişinin kendi gücüdür, dış potansiyel aile, çevre ve maddi desteklerdir; karıştırılmamalıdır.
• Hukuki statüye göre sınıflandırma (kamu, yerel yönetim, STK, özel) ile hizmet biçimine göre sınıflandırma (gündüzlü, yatılı) ayrı tutulmalıdır.
• Soru kökünde yarar sorulduğunda maliyet, özerklik kaybı gibi olumsuz yönler elenmelidir.
• Memurlara disiplin cezası verilir; kıdem tazminatı işçiler içindir.
• Mahremiyet ayrı bir haktır, rıza kapsamında sayılmaz.