Anadolu AÖF Çocuk ve Oyun Çıkmış Sorular

Çocuk ve Oyun dersi; oyunun nitelikleri, tarihsel ve kuramsal temelleri, oyun türleri ve evreleri, öğrenme merkezleri ile oyun ortamlarının düzenlenmesi, öğretmenin oyundaki rolleri, özel gereksinimli çocuklar ve oyunun değerlendirilmesi konularını kapsar.

Oyunun nitelikleri ve tarihsel gelişimi

• Oyun gönüllülük, haz alma, mecazilik ve süreç odaklılık taşır; önceden belirlenmiş bir plana göre yürütülmez.
• Taşı direksiyon gibi kullanmak, bir nesnenin başka bir şeyin yerine geçtiği mecazi durumlara örnektir.
• Oyun oynamak her kültürde görülür; süre, değer, materyal ve yetişkin katılımı ise kültüre göre değişir.
• Oyun ilk çağlarda çocukla ilişkilendirilmiş, sonra önemsenmemiş, Aydınlanma Dönemi'nden sonra yeniden değer kazanmıştır.
• Elkind, oyun süresinin azalmasını ve teknolojiye yönelimi eleştirir.

Klasik ve çağdaş oyun kuramcıları

• Lazarus ve Patrick oyunu dinlenme ve rahatlama aracı olarak açıklar (Rahatlama ve Eğlenme Kuramı).
• Hurlock oyunun bedensel ve iyileştirici (terapik) değerine dikkat çeker.
• Piaget ve Bruner oyunun bilişsel gelişime katkısını vurgular.
• Peller'e göre ebeveyn sevgisini yitirme korkusu taşıyan çocuk, duygularını yansıtabileceği dramatik oyuna yönelir.
• Vygotsky'ye göre çocuk, yetkin akranlarla etkileşimde mevcut düzeyinin ötesinde performans gösterir (yakınsal gelişim alanı).

Oyun evreleri ve sınıflamaları

• Parten'in evreleri: uğraşsız davranış, yalnız oyun, seyirci oyun, paralel oyun, ilişkisel oyun, iş birlikçi oyun.
• Paralel oyunda çocuklar yan yana oynar ama ortak oyun kurmaz; birlikte plan yapıp hayvanat bahçesi kurmak iş birlikçi oyundur.
• Smilansky'nin evreleri: işlevsel (duyusal-motor), kurucu, dramatik ve kurallı oyun.
• Smilansky'nin işlevsel oyunu, Piaget'nin duyumotor oyununa karşılık gelir.
• Piaget'ye göre kurallı oyunlar yaklaşık yedi yaşından sonra ortaya çıkar.
• Sosyodramatik oyunda çocuklar rol alır, konuşur ve birbiriyle etkileşir.

Eğitimciler ve oyun gereçleri

• Froebel 'kindergarten' (çocuk bahçesi) fikrini ortaya atmış; çocukların açık havada, doğayla bütünleşerek oyun ve şarkıyla etkinlik yapmasını savunmuştur.
• Froebel 'hediyeler' adlı oyun gereçlerini, Montessori duyu eğitimi materyallerini geliştirmiştir.
• Açık uçlu materyaller ürün ve sonuçtan çok süreci ön plana çıkarır.
• Yap-bozlar küçük kas becerilerini ve el-göz uyumunu geliştirir; top fiziksel oyun gerecidir, yapı-inşa oyununa hizmet etmez.

Oyun ortamları ve öğrenme merkezleri

• Tematik öğrenme merkezleri, belirli bir etkinliğe göre içerik ve ortamın düzenlenmesiyle kurulur.
• Sanat merkezinin zemini kolay temizlenebilir olmalıdır; halı uygun değildir.
• Bloklar türlerine göre ayrılıp açık raflarda tutulur; hepsini tek kutuya koymak hatalıdır.
• Sosyo-dramatik alanda çocuk, gereksindiği malzemeyi diğer merkezlerden alıp kullanabilmelidir.
• Bebeklerde her çocuğa sabit sayıda (beş) oyuncak düşmesi gibi bir kural yoktur.
• Serbest oyunda çocuk neyi, hangi araçla, nerede ve kimlerle oynayacağını kendisi seçer.

Açık hava ve özel ortamlar

• Dış mekân, geniş olduğu için kaba motor becerileri destekleyen donanımlara olanak verir; koşma ve tırmanma büyük kasları çalıştırır.
• Açık hava oyunlarının yetersiz kalmasının nedeni çocukların ilgisizliği değildir.
• 19. yüzyıl sonlarında dışarıda geçen sürenin kısalmasında okula başlama yaşının düşmesi sayılmaz.
• Cezaevi koğuşları tipik gelişime uygun değildir; çocuklar akranlarla kaynaşamaz ve istedikleri oyuncağı getiremez.
• Hastane oyun odaları çocuklara çeşitli yararlar sağlar.

Öğretmenin rolleri ve oyunun değerlendirilmesi

• Öğretmen oyunun akışını kendi isteğine göre değiştirmemelidir.
• Lider rolü oyunun kurgusunu genişletir; oyun arkadaşı rolünde öğretmen ağırlığı az bir rol üstlenir.
• Yeniden yönlendirmede öğretmen akademik becerileri öğretmek için oyuna katılır.
• Açık hava rolleri arasında yönetici yoktur.
• Gözlem notlarında davranışlar, konuşmalar ve arkadaşlarla iletişim yer alır; yorum ve kuramsal açıklama yer almaz.
• Değerlendirme sonuçlarıyla az tercih edilen merkezler fark edilip cazip hale getirilir.

Özel gereksinimli çocuklar ve oyun

• Oyun arkadaşlığı çalışması başlarken ortamda 2-3 normal gelişim gösteren çocuk bulunmalıdır.
• Oyunda çoğunlukla tek başına kalma otizmli çocuklarda daha tipiktir.
• Özel gereksinimli çocuklar yaşıtlarıyla en çok oyun etkinliklerinde etkileşim kurar.
• Son yıllarda bu çocukların genel eğitim okullarında eğitimi öne çıkmıştır.
• Oyun, tüm gelişim alanlarını gözlemlemek için fırsat sağlar.

İşlevsel oyun

Smilansky'nin sınıflamasında Piaget'nin duyumotor oyununa karşılık gelen, duyusal-motor nitelikli oyundur.

Paralel oyun

Çocukların aynı ortamda yan yana ama birbirine karışmadan oynadığı Parten evresidir.

İş birlikçi oyun

Çocukların ortak amaçla birlikte plan yaparak oynadığı Parten evresidir.

Seyirci oyun

Çocuğun oynamayıp başkalarını izlediği Parten evresidir.

Sosyodramatik oyun

Çocukların rol alıp konuşarak etkileşim kurduğu oyun türüdür.

Tematik öğrenme merkezi

Belirli bir etkinliğe göre içeriği ve ortamı düzenlenen merkezdir.

Açık uçlu materyal

Tek bir kullanımı olmayan, ürün yerine sürece odaklanan gereçtir.

Yakınsal gelişim alanı

Vygotsky'ye göre çocuğun yetkin akranlarla etkileşimde mevcut düzeyinin ötesine geçebildiği alandır.

Serbest oyun

Çocuğun oyunun içeriğini, aracını, yerini ve arkadaşlarını kendisinin seçtiği oyundur.

Yeniden yönlendirme

Öğretmenin akademik becerileri öğretmek için oyuna katıldığı roldür.

Kindergarten

Froebel'in önerdiği, doğayla iç içe oyunla eğitim veren çocuk bahçesi fikridir.

• Parten ile Smilansky evrelerini karıştırma: işlevsel, kurucu, dramatik, kurallı Smilansky'ye; paralel, seyirci, iş birlikçi Parten'e aittir.
• Kuramcı eşleştirmelerini ezberle: Lazarus-Patrick rahatlama, Hurlock terapik değer, Piaget-Bruner bilişsel gelişim, Peller dramatik oyun, Elkind teknoloji eleştirisi.
• Yanlış ifadeyi soran sorularda uç ifadelere dikkat et: sabit oyuncak sayısı, halı zemin, tek kutuda blok, çocuğun hiç konuşmaması.
• Öğretmen rollerinde lider oyunu genişletir, yönetici açık hava rolü değildir; gözlem notuna yorum yazılmaz.