Anadolu AÖF Davranış Bilimleri II Çıkmış Sorular

Davranış Bilimleri II; psikolojinin yaklaşımlarını, algı, dikkat, öğrenme, zekâ, güdülenme, duygu, kişilik, stres ve tutum konularını ele alır. Ders bu alanlardaki temel kuramları, kuramcıları ve günlük yaşam örneklerini birlikte işler.

Psikolojiye giriş, yaklaşımlar ve yöntemler

• Wundt kendisine ilk kez psikolog denilen bilim insanıdır; yapısalcılık Wundt ve izleyicilerine dayanır, zihni temel öğelerine ayırır.
• İşlevselcilik zihni bir bütün olarak ele alır; temsilcisi William James'tir.
• Davranışçı yaklaşım tüm canlıların benzer ilkelere göre davrandığını varsayar ve evrensel davranış yasaları arar.
• Psikodinamik yaklaşım davranışı bilinçdışı dürtü ve çatışmalarla açıklar; bilişsel psikoloji algı, dikkat, bellek, düşünme gibi evrensel süreçlere odaklanır.
• Olay incelemesi tek bir kişiyi her tür veri aracıyla derinlemesine inceler.
• Deneyde bulgunun işlemden kaynaklandığını göstermek için deney grubu ile kontrol grubu karşılaştırılır.

Gelişim ve zekâ

• Gelişim psikolojisi yaşa bağlı davranış değişikliklerini inceler.
• Kesitsel-boylamsal yöntem, farklı kuşakta doğmanın (kohort) yarattığı etkiyi kontrol altına alır.
• Erikson'a göre ilk yıllarda gereksinimlerin tutarlı karşılanması temel güven duygusunu doğurur.
• Kalıtım zekânın üst sınırını belirler; bu sınıra ne kadar ulaşılacağı çevreye bağlıdır.
• Simon-Binet ilk zekâ ölçeğidir; grup zekâ ölçekleri kâğıt-kalemle uygulanır.
• Çağdaş zekâ kuramları zekice davranışın altındaki bilişsel süreçlere yönelir.

Algı, dikkat, düşünme ve dil

• Algı duyuma ve kişisel yorumlamaya dayanır; aynı şeklin çevreye göre farklı okunması bağlam etkisidir.
• Kapının açılma durumu değişse de aynı kapı görülmesi şekil değişmezliğidir; filmlerdeki hareket yanılsaması stroboskopik harekettir.
• Kavuşma derecesi ve retinal ayrıklık iki gözle ilgili derinlik ipuçlarıdır.
• Ani gürültüyle dikkatin kendiliğinden çevrilmesi uyarıcının özelliğine bağlı dikkattir; dikkat karmaşayla baş etmeyi sağlar.
• Algoritma adım adım izlenince kesin sonuç veren kuraldır; işleve takılma nesneyi yalnız alışılmış kullanımıyla görmektir.
• Kavramlar somut örneklerden edinilebilir (iyi örnek modeli).
• Dil sembolik, esnek, yaratıcı ve sınırsızdır; içgüdüsellik hayvan iletişiminin özelliğidir. Dilsel görecelilik dilin algıyı biçimlendirdiğini savunur.

Öğrenme

• Klasik koşullanmada nötr uyarıcı eşleşmeyle koşullu uyaran olur; turşu sözcüğüne ağız sulanması koşullu tepkidir.
• Edimsel koşullanmada davranış sonucuna göre artar ya da azalır; lütfen diyen çocuğun isteğinin yerine gelmesi buna örnektir.
• I. tip ceza, davranışı azaltmak için hoş olmayan uyarıcı sunmaktır.
• Modelden öğrenmede gözlenen davranış taklit edilir; şiddet gören çocuğun şiddete yönelmesi örnektir.
• Bilgiyi işleme kuramı bilişsel süreçleri esas alır; öğrenmeyi yalnız davranışla ölçmek davranışçı görüştür.
• Hastalıkta görülen huzursuzluk gibi bedensel doğal tepkiler öğrenilmiş sayılmaz.

Güdülenme ve duygu

• İçgüdü yaklaşımında güdüler doğuştandır; Freud her davranış için ayrı içgüdü öne sürmemiş, temel içgüdülerden söz etmiştir.
• Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi insancıl yaklaşıma aittir; başarı ve saygınlık değer ihtiyaçlarına karşılık gelir.
• Kendini gerçekleştiren kişi kendini ve başkalarını olduğu gibi kabul eder.
• İki faktörlü kuramda (Schachter-Singer) bedensel uyarılma bilişsel olarak yorumlanınca duygu oluşur; bilişsel değerlendirme kuramında ipuçları çevreden alınır.
• Duyguyu anlatmanın en etkili yolu yüz ifadesidir.
• Plutchik çemberinde zıt duygular karşıt uçlardadır; zıt duyguların aynı anda yaşanması modele uymaz.

Kişilik kuramları

• Freud'da ego, id ile süperego arasında denge kurar.
• Savunma mekanizmaları bilinçdışıdır; yansıtmada kişi bastırdığı istek ve duyguları başkasına mal eder.
• İnsancıl kuram insanı doğuştan iyi görür; potansiyelini kullanınca mutlu olacağını savunur.
• Fromm olumlu özgürlüğe içinden geldiği gibi yaşayarak ulaşılacağını söyler.
• Bandura karşılıklı belirleyicilik ilkesiyle birey ile çevrenin birbirini etkilediğini ileri sürer.
• Mischel'de şemalar uyarıcıları düzene sokar; Beş Büyük modelde uyumlu kişi kibar ve işbirliğine yatkındır.
• Karakter, belirli tutum alarak kişiliğin bütünlük kazanmasına katkı verir.

Stres, başa çıkma ve çatışma

• Selye'nin genel adaptasyon sendromu stresi organizmanın tepkilerine dayandırır.
• Transaksiyonel modelde birincil değerlendirme durumun tehdit olup olmadığına, ikincil değerlendirme başa çıkma olanaklarına bakar.
• Ruminasyon başa çıkmayı olumlu etkilemez, stresi artırır; dirençlilik kontrol, bağlılık ve meydan okuma içerir.
• Sosyal destek bireyin dışındaki bir kaynaktır, içsel kaynak sayılmaz.
• İçsel denetim odağı güçlü kişi sonuçları kendi çabasına bağlar.
• Yaklaşma-kaçınma çatışmasında tek durumun hem olumlu hem olumsuz yönleri vardır; düşük girişkenlik ve yüksek işbirliği uyum sağlamadır.

Tutum, değer ve ön yargı

• Tutumlar doğuştan değil, sonradan oluşur; değerler doğrudan gözlenemez.
• Bilişsel karmaşa, zihindeki bilişler arasındaki uyumsuzluktur; farklı nesnelere yönelik tutum karışıklığı değildir.
• Thurstone ölçeği eşit görünümlü aralıklara dayanan doğrudan tutum ölçümüdür.
• İlişkili konulardaki tutum ölçümlerini art arda uygulamak ilke değildir.
• Kalıpyargıların tümü olumsuz değildir; ön yargılar değiştirilebilir.
• Kalıpyargı tehdidi, kişinin ait olduğu gruba yönelik olumsuz yargıların yol açtığı olumsuz sonuçlardır.

İki faktörlü duygu kuramı

Bedensel uyarılmanın bilişsel olarak yorumlanıp etiketlenmesiyle duygunun doğduğunu savunur.

Kesitsel-boylamsal yöntem

Kuşak farklarından doğan etkiyi kontrol etmek için kullanılan gelişim araştırma yöntemi.

Algoritma

Adım adım izlendiğinde doğru sonuca götüren kesin kural.

İşleve takılma

Bir nesneyi yalnızca alışılmış kullanımıyla görüp yeni işlev düşünememe.

Şekil değişmezliği

Retinaya düşen görüntü değişse de nesnenin aynı algılanması.

Stroboskopik hareket

Ardışık durağan görüntülerin hareketliymiş gibi algılanması.

Edimsel koşullanma

Davranışın sonucuna göre artması veya azalması yoluyla öğrenme.

Yansıtma

Kişinin kabul edilemez duygu ve isteklerini başkasına atfetmesi.

Kalıpyargı tehdidi

Kişinin ait olduğu gruba dair olumsuz yargıların yarattığı olumsuz sonuçlar.

Karşılıklı belirleyicilik

Bandura'ya göre bireyin çevreyi, çevrenin de bireyi etkilemesi.

Dirençlilik

Kontrol, bağlılık ve meydan okuma özelliklerini içeren stresle başa çıkma niteliği.

• Yapısalcılık (Wundt) ile işlevselcilik (James) sık karıştırılır; kurucu ve temsilciyi eşleştirmek gerekir.
• Birincil değerlendirme durumu, ikincil değerlendirme başa çıkma olanaklarını ölçer.
• İki faktörlü kuram bedensel değişimin yorumlanmasına, bilişsel değerlendirme kuramı çevre ipuçlarına dayanır.
• Bilişsel karmaşa (zihindeki uyumsuzluk) ile kişiler arası çatışma ayrı kavramlardır.
• Olumsuz kökler içeren 'doğru değildir' soruları için mutlak ifadelere (tamamı, mümkün değildir, doğuştan) dikkat edilmelidir.