Anadolu AÖF Toprak Bilgisi ve Bitki Besleme Çıkmış Sorular

Ders; toprağın oluşumunu, fiziksel ve kimyasal özelliklerini, tuzluluk ve erozyon gibi sorunlarını, bitki besin elementlerinin davranışını ve organik gübreleme ile toprak verimliliği yöntemlerini ele alır.

Toprak oluşumu ve türleri

• Ayrışma, dönüşüm, taşınma ve birikme olaylarının bütünü toprağın olgunlaşmasını oluşturur.
• Alkali hidroksitler karbondioksitle birleşerek karbonatlara döner; bu olay karbonatlaşmadır.
• Buharlaşmanın yağıştan fazla olduğu yarı kurak bölgelerde kireç birikir; bu süreç kalsifikasyondur.
• Tropikal sıcak ve nemli bölgelerdeki yıkanmış, besince fakir, kalın horizonlu topraklar yaşlı topraklardır.

Fiziksel özellikler ve su

• Kumlu, kaba bünyeli topraklar az su tutar, besince fakirdir ve kolay işlendiği için hafif toprak sayılır.
• Kil taneleri birleştirici olduğundan agregat oluşumu için gereklidir; agregat, bağlayıcılarla tutunmuş tanelerden oluşan topluluktur.
• Yerçekimiyle su akışının durduğu, tutma ve çekme kuvvetlerinin dengelendiği nokta tarla kapasitesidir.
• Boşluklar dahil birim hacimdeki kuru toprak ağırlığı hacim ağırlığıdır.
• Baskı altında hacim ağırlığı artıp gözeneklilik azalırsa toprak sıkışmıştır (kompaksiyon).

Tuzluluk ve reaksiyon

• Tuzlulaşma için yarı kurak iklim ve dışarı akıntısı olmayan kapalı havza birlikte gerekir.
• Elektriksel iletkenlik ölçümü toplam çözünür tuzu, yani tuzluluğu gösterir.
• Tek bir iyonun (sodyum, klor, bor gibi) aşırı olup zehir etkisi yapması özgül iyon etkisidir.
• Asitlik ve alkalilik pH metre ile ölçülür.

Toprak koruma ve arazi yönetimi

• Erozyon jeolojik (doğal, yavaş) ve hızlandırılmış (insan etkili) olarak ikiye ayrılır.
• Malç, toprak yüzeyini örterek buharlaşmayı, yabancı otu ve erozyonu azaltır.
• Aynı ürünün art arda yetiştirilmesi besin tükenmesi ve hastalık birikimiyle toprak yorgunluğuna yol açar.
• Arazi toplulaştırma dağınık parselleri birleştirir ve altyapı sağlar.
• Cumhuriyet döneminde en çok alan kaybı otlaklarda olmuştur.

Organik maddeler ve gübreler

• Ahır gübresi yığınında mikrobiyal ısınma kızışmadır; tohum ve hastalık etmenlerini öldürür.
• Yeşil gübreleme, yeşil bitkilerin hasatsız toprağa karıştırılmasıdır.
• Solucanlarla elde edilen gübre vermikompost (vermikest) adını alır.
• Mikroorganizmaların organik maddeyi mineral forma çevirmesi mineralizasyondur.
• Mikroplar elverişsiz koşulda ölmeyip dormant (durgun) hale geçer.
• Kurşun fabrikası atıkları ağır metal içerdiğinden tarımda kullanılamaz.

Bitki besleme ve elementler

• Bor yapraklarda birikir, floemde hareketi sınırlıdır; kök, meyve ve tohumda az bulunur.
• Kükürt aşağı yönde sınırlı taşındığından noksanlığı önce genç yapraklarda görülür.
• Amonyum azotu rizosfer pH'sını düşürüp Fe, Zn ve Mn alımını artırır (sinerjizm).
• Bakır, kökten ve yapraktan (bakırlı fungisitlerle) alınabilir.
• Buğdaygiller demir eksikliğinde fitosiderofor salgılar.
• Fosfor fiksasyonunu kil türü, süre, sıcaklık ve organik madde etkiler; anakayanın yaşı etkilemez.
• Erik ağır topraklarda gelişir; azot, demir ve bor noksanlığı sık görülür.

Verimlilik ve analiz yöntemleri

• Liebig, bitkilerin mineral besin aldığını gösterdi ve Minimum Yasası'nı getirdi.
• Saksı denemeleri kontrollü koşullarda toprak verimliliğini belirler.
• Neubauer yöntemi genç bitkilerle toprağın alınabilir P ve K düzeyini saptar.
• Karbonik asit kuramına göre kök ve mikrop solunumundaki CO2, suyla asit oluşturup besinleri çözeltiye geçirir.
• Arazi notları su ve neme dayanıklı olduğu için kurşun kalemle tutulur.

Kızışma

Gübre yığınının mikrobiyal etkinlikle ısınması.

Agregat

Toprak tanelerinin bağlayıcı maddelerle oluşturduğu ikincil yapı birimi.

Tarla kapasitesi

Yerçekimiyle sızıntının durduğu, bitkiye yararlı üst su tutma sınırı.

Kompaksiyon

Toprağın sıkışması; hacim ağırlığı artar, gözeneklilik azalır.

Kalsifikasyon

Kalsiyum karbonatın profilde birikmesi.

Mineralizasyon

Organik maddenin mikroorganizmalarca bitkinin alabileceği mineral forma dönüştürülmesi.

Vermikompost

Solucanların organik atıklardan ürettiği kaliteli organik gübre.

Fitosiderofor

Buğdaygil köklerinin demiri bağlayıp almak için salgıladığı bileşikler.

Özgül iyon etkisi

Tek bir iyonun yüksek derişimle doğrudan zehir etkisi yapması.

Sinerjizm

Bir elementin başka bir elementin alımını artırması; tersi antagonizmdir.

Toprak yorgunluğu

Art arda aynı ürünle verimin beklenenin çok altına düşmesi.

Fosfor fiksasyonu

Yarayışlı fosforun bitkinin alamayacağı forma bağlanması.

• Tarla kapasitesi sorusu iki farklı ifadeyle tekrar eder; yerçekimiyle sızıntının durması anahtar ifadedir.
• Vermikompost (solucan) ile yeşil gübreleme (bitkinin gömülmesi) karıştırılmamalıdır.
• Elektriksel iletkenlik tuzluluğu, pH metre ise reaksiyonu ölçer.
• Antagonizm alımı engeller, sinerjizm artırır; azot ile Fe, Zn, Mn ilişkisi sinerjiktir.
• Bor ve kükürt gibi az hareketli elementlerin belirtileri genç yapraklarda görülür.