ATA-AÖF Kamu Yönetimi Çıkmış Sorular

Kamu Yönetimi dersi; kamu yönetiminin tanımı, tarihsel gelişimi, kuramları, merkezden ve yerinden yönetim yapıları, Yeni Kamu İşletmeciliği, yönetişim, dijital yönetim, etik ve insan kaynakları konularını kapsar. Geleneksel bürokrasiden modern anlayışlara geçişi karşılaştırmalı biçimde işler.

Kamu yönetiminin tanımı ve kapsamı

• Yapısal (organik) tanım, yürütme organına bağlı kurumlar bütününü esas alır; işlevsel tanım ise yürütülen iş ve süreçlere bakar.
• Kamu yönetimi politikaları uygular; politikayı belirleyen asıl aktörler hükûmet ve parlamento gibi siyasi organlardır.
• Amaç kâr değil kamu yararıdır; kamu gücü, yoğun kurallar ve sosyal maliyet kamu yönetimini özel yönetimden ayırır.
• Planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim işlevleri her iki alanda ortaktır.
• Kamu hizmeti kesintisiz sürer ve çeşitli yollarla özel sektöre yaptırılabilir.

Disiplinin tarihsel gelişimi

• Kamu yönetimi terimini ilk kullanan ve ilkelerini kitaplaştıran Fransız düşünür Charles Bonnin'dir.
• Wilson'ın 1887 tarihli makalesi siyaset ile yönetimin ayrılmasını savunur ve ABD'de disiplinin başlangıcı sayılır.
• Dwight Waldo siyaset-yönetim ayrımını reddeder, demokratik değerlerle bağlantı kurar.
• Türkiye'de 1950'ye kadar idare hukuku içinde incelenmiş, 1952'de BM desteğiyle kurulan TODAİE ile bağımsız alan olmuştur.
• Merkantilizm, Almanya ve Avusturya'daki Kameralizmin zeminini hazırlamıştır; Kamu politikası alanı 1950'lerde ABD'de doğmuştur.

Klasik kuramlar ve bürokrasi

• Fayol örgüt faaliyetlerini altı grupta toplar; yönetimi en önemlisi sayar ve beş işlev tanımlar: planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon, denetim.
• Motivasyon Fayol'un işlevleri arasında değildir; davranışsal yaklaşımlarla öne çıkmıştır.
• Weber'in ideal bürokrasisi hiyerarşi, uzmanlaşma, yazılı kurallar ve düzenli maaşa dayanır; dış müdahale istenmez.
• Marx bürokrasiyi egemen sınıfın aracı olarak eleştirir.
• Fayol'un Yönetim Süreci ve Weber'in Bürokrasi yaklaşımı klasik; Davranışçı yaklaşım neoklasik dönemdendir.
• McGregor geleneksel yönetimi X Teorisi ile açıklar.

Merkezden ve yerinden yönetim

• Yerinden yönetim kuruluşları tüzel kişiliğe, özerkliğe ve kendi bütçesine sahiptir; merkez bunlara idari vesayet uygular.
• İdari vesayet ayrı tüzel kişiler arasındadır (Anayasa m.127); hiyerarşik denetim kurum içindedir ve iç denetimdir.
• Yerinden yönetimin sakıncaları: mali denetimin zorlaşması, bölgesel dengesizlik, ülke bütünlüğüne zarar ve kayırmacılık.
• Hizmette gecikme ve verimsizlik merkezden yönetimin sakıncasıdır.
• Siyasi merkezden yönetimde tek yasama, yürütme ve yargı vardır; genişletilmiş yetki devri devleti federal yapmaz.

Yeni Kamu İşletmeciliği ve refah devleti

• YKİ özelleştirme, rekabet, performans, müşteri odağı ve yetki devrini savunur; kırtasiyeciliği azaltmayı hedefler.
• Hiyerarşik karar alma, ömür boyu istihdam güvencesi, merkezileşme ve kamulaştırma YKİ'ye aykırıdır.
• Osborne ve Gaebler girişimci yönetimde süreç yerine sonuca bakar; süreç odaklı yönetim ilkeleri arasında değildir.
• Yaşlanan nüfus YKİ'nin toplumsal nedenlerindendir; Malezya Güney Asya'da, Danimarka 1983 Modernleşme Programı ile öne çıkar.
• Refah devleti kamu harcamalarını artırıp eşitsizliği azaltmayı amaçlar; 1929 öncesinde devlet düzenleyici roldeydi.

Yönetişim ve dijital kamu yönetimi

• Yönetişim devlet, özel sektör ve sivil toplumun yatay ve esnek etkileşimidir; katı kurallar ve dikey örgütlenme ona uymaz.
• Yönetişim alana göre yerel, bölgesel, ulusal ve küresel olarak ayrılır; klasik anlayışa hiyerarşik yönetişim karşılık gelir.
• Etkinlik hedeflenen sonuca ulaşmayı, ekonomiklik düşük maliyeti anlatır.
• Layne ve Lee modelinde yatay bütünleşme farklı işlevli kurumları tek noktada birleştirir; e-Devlet Kapısı örnektir.
• E-demokrasi yalnız kamu kurumlarını değil, sivil toplum, partiler, medya ve bireyleri de kapsar.
• Dijital altyapının maliyeti dijital kamu yönetiminin başlıca sorunudur.

Etik, yolsuzluk, denetim ve insan kaynakları

• Yolsuzluk çatı kavramdır; rüşvet, zimmet, adam kayırma ve rant kollama alt türleridir.
• Demokratikleşme etik ihlallerin nedeni değil, çözüm yoludur.
• Hiyerarşik denetim iç, yargı ve kamuoyu denetimi dışsal denetimdir; iç denetçi yargısal denetim yapamaz.
• İKY çalışanı varlık olarak görür; kamuda kapalı kariyer sistemi geçerlidir.
• Adil ücret kıdem, liyakat, yaşam maliyeti ve eşit işe eşit ücreti birlikte gözetir.

İdari vesayet

Merkezî idarenin yerinden yönetim kuruluşlarını kanunla sınırlı olarak denetlemesidir.

Hiyerarşik denetim

Üstün, aynı kurum içinde astı üzerinde uyguladığı denetimdir.

Yerinden yönetim

Hizmetlerin özerk ve tüzel kişiliği olan kuruluşlarca yürütülmesidir.

Yönetişim

Devlet, özel sektör ve sivil toplumun yatay ilişkiyle birlikte karar alıp hizmet sunmasıdır.

Yatay bütünleşme

Farklı işlevli kurumların sistemlerinin birleştirilip tek noktadan hizmet verilmesidir.

Rant kollama

Değer üretmeden siyasi veya bürokratik nüfuzla haksız kazanç sağlamaktır.

Merkantilizm

Zenginliği altın ve gümüşle ölçen, ihracatı artırıp ithalatı kısan korumacı anlayıştır.

Siyaset-yönetim ikiliği

Siyasetin karar verdiği, yönetimin tarafsızca uyguladığı Wilson'ın görüşüdür.

Kırtasiyecilik

Geleneksel bürokrasinin aşırı kuralcı ve yazışmaya dayalı işleyişidir.

Liberalizm

Bireysel özgürlükleri esas alıp devleti potansiyel tehdit sayarak yetkilerini sınırlamak isteyen düşüncedir.

• İdari vesayet kurumlar arası, hiyerarşik denetim kurum içidir; ikisi sık karıştırılır.
• Wilson (1887, siyaset-yönetim ayrımı), Bonnin (terimi ilk kullanan) ve Waldo (ayrımı eleştiren) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Soru kökünde 'yer almaz' ifadesi varsa YKİ ve yönetişimde geleneksel bürokrasiye ait özellik (hiyerarşi, merkezileşme, dikey yapı) genellikle cevaptır.
• Yerinden yönetimin sakıncaları ile merkezden yönetimin sakıncaları ve yerinden yönetimin yararları ayrı tutulmalıdır.
• Yapısal tanım kurumlara, işlevsel tanım işlere ve süreçlere bakar.