ATA-AÖF Özel Eğitimde Program Geliştirme Çıkmış Sorular

Ders, özel gereksinimli çocuklar için BEP ve BÖP'ün hazırlanmasını, performans düzeyinin belirlenmesini, öğretim yöntemlerini ve gelişim alanlarına (dil, motor, bilişsel, sosyal, öz bakım, güvenlik) yönelik etkinlik planlamayı ele alır.

BEP ve BÖP

• BEP, BEP geliştirme birimince hazırlanan tek bir plandır; okul, ev ve merkez aynı plan çevresinde iş birliği yapar.
• Okul, ev ve merkez için ayrı BEP yazıldığı inancı yaygın bir yanlış inançtır.
• Performans düzeyi bölümü öğrencinin şu an neleri yapıp neleri yapamadığını gösterir; amaçlar buna göre belirlenir.
• BÖP, BEP'teki uzun ve kısa dönemli amaçlara dayanır; BEP'in bulunması temel koşuldur.
• BÖP'ün öğretim süreci yöntem, araç gereç, ortam ve süreyi içerir; eğitsel tanılama bu sürecin ögesi değildir.

Değerlendirme ve performans belirleme

• Ölçüt bağımlı ölçü aracı öğrenciyi yaşıtlarıyla değil, önceden belirlenmiş başarı ölçütüyle karşılaştırır.
• Bu araçlar genellikle beceri analizine dayanır; normatif testler ise bireyi yaşıtlarıyla kıyaslar.
• Değerlendirme ortamı sessiz, yeterli ısı ve ışıkta olmalı; çocuk, uygulamacı ve anne rahat sığmalıdır.
• Değerlendirme bireysel yapılır; aynı anda birden fazla çocuğun değerlendirilmesi dikkati dağıtır.

Öğretim yöntemleri ve ilkeleri

• Doğrudan öğretim: giriş, model olma, rehberli uygulama, bağımsız uygulama ve gözden geçirme basamaklarından oluşur.
• Yanlışsız öğretimde ipuçlarıyla hata en aza indirilir, ipuçları sistemli biçimde geri çekilir.
• Eş zamanlı ipucu ve sabit bekleme süreli öğretim yanlışsız öğretimin yöntemleridir.
• Beceri analizi, karmaşık becerileri küçük ve öğretilebilir basamaklara böler.
• Mümkün olduğunca çok duyuya hitap etmek öğrenmeyi kalıcı kılar.

Öğretim ögeleri ve öğrenme aşamaları

• Yönerge, öğrenciden tepki beklenirken sunulan sözlü, yazılı veya jestle verilen uyarandır.
• Pekiştireç davranıştan sonra verilir ve o davranışın tekrarlanma olasılığını artırır.
• Pekiştireçler yiyecek-içecek, etkinlik ve sosyal türlerde olabilir; davranışı azaltan şey pekiştireç değildir.
• Genelleme, becerinin farklı kişi, ortam ve materyallerle gösterilmesidir.
• Edinim ilk öğrenme, akıcılık hızlı ve doğru yapma, kalıcılık ise öğretim bittikten sonra sürdürmedir.

Dil gelişimi etkinlikleri

• Tekerleme ritmik ses ve hece tekrarlarıyla dikkati toplar, telaffuzu ve akıcılığı geliştirir.
• Tekerleme, pandomim ve dramatizasyon gibi karmaşık etkinliklere hazırlık sağlar.
• Etkinlikler çok amaçlı olmalı, ortam ve materyal çocuğun yetersizliğine göre seçilmelidir.
• Çocuğun ilgisini çekmeyen etkinlikte ısrar edilmez; etkinlik değiştirilir veya çekici hâle getirilir.
• Sağaltıcı yaklaşımda kontrollü koşullar çocuğa yoğun ve planlı iletişim fırsatı sağlar.

Motor, bilişsel ve sosyal gelişim

• Gallahue modelinde atma, vurma ve yuvarlama gibi nesne kontrollü hareketler temel hareketler dönemindedir.
• İnce motor beceriler küçük kaslarla göz-el koordinasyonu ister; makasla kesme, kalem tutma, boncuk dizme örnektir.
• Oyuncağı işlevine uygun kullanmakta güçlük çeken çocukta dokunma duyusu desteklenir.
• Bilişsel etkinlik planında amaç seçilir, performans ve yöntem belirlenir, yönergeler hazırlanır.
• Sosyal beceriler grup içi etkileşim ve oyunlarla gelişir.

Öz bakım ve güvenlik becerileri

• Öz bakım; yemek yeme, giyinme, tuvalet ve kişisel temizliği kapsar.
• Özel gereksinimli çocuklar bazı öz bakım becerilerini gözlemle edinebilir, çoğu zaman sistematik öğretim de gerekir.
• Beceri kazanıldıkça başkalarına bağımlılık azalır.
• Güvenlik becerileri tehlikelerden korunmayı sağlar; kimyasallardan uzak durma, sıcak yüzeye dokunmama, trafik kuralları örnektir.

BEP

Öğrencinin performansını, amaçlarını ve destek hizmetlerini içeren, BEP geliştirme birimince hazırlanan tek plan.

BÖP

BEP'teki amaçlara dayanarak hazırlanan bireyselleştirilmiş öğretim programı.

Performans düzeyi

Öğrencinin şu anda neleri yapıp neleri yapamadığını gösteren BEP bölümü.

Ölçüt bağımlı ölçü aracı

Performansı belirlenmiş bir ölçütle karşılaştıran, beceriyi yapıp yapamamaya bakan araç.

Yanlışsız öğretim

Hatayı ipuçlarıyla en aza indiren ve ipuçlarını planlı biçimde azaltan yaklaşım.

Doğrudan öğretim

Giriş, model olma, rehberli uygulama, bağımsız uygulama ve gözden geçirmeden oluşan yöntem.

Beceri analizi

Bir becerinin küçük ve öğretilebilir basamaklara ayrılması.

Yönerge

Öğrenciden tepki almak için sunulan uyaran.

Pekiştireç

Davranıştan sonra sunulup davranışın tekrarlanma olasılığını artıran uyaran.

Genelleme

Öğrenilen becerinin farklı kişi, ortam ve materyallerle sergilenmesi.

Tekerleme

Ses ve hece tekrarına dayanan, telaffuz ve akıcılığa katkı sağlayan ritmik söz.

İnce motor beceri

El ve parmaklardaki küçük kasların göz-el koordinasyonuyla kullanıldığı beceri.

• Ölçüt bağımlı araç kişiyi ölçütle, normatif test ise yaşıtlarıyla karşılaştırır; bu ikisi karıştırılmamalı.
• Pekiştireç davranışı artırır; davranışı azaltan durum ceza ya da uyarı etkisidir.
• Eğitsel tanılama öğretimden önce yapılır, BÖP öğretim sürecinin ögesi değildir.
• Edinim, akıcılık, genelleme ve kalıcılık öğrenme aşamaları birbirinden ayırt edilmeli.
• Değerlendirme bireysel yapılır; okul, ev ve merkez için ayrı BEP yoktur.