ATA-AÖF Sosyal Hizmet Mevzuatı Çıkmış Sorular

Sosyal Hizmet Mevzuatı dersi; hukukun temel kavramlarını, uluslararası ve ulusal düzenlemeleri, çocuk, kadın, yaşlı, genç ve engelli gruplarına yönelik koruma mevzuatını ve sosyal hizmet uzmanının görev ile rollerini ele alır.

Hukukun temelleri ve mevzuat

• Hukuk kurallarının yazılı olması, önceden bilinebilirlik ve keyfîliğin önlenmesi bakımından temel kural sayılır.
• Kamu hukuku; anayasa, ceza, vergi ve idare hukukunu kapsar. Ticaret ve borçlar hukuku özel hukuktur.
• Yürütme yetkisi Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanındadır; 2017 değişikliğiyle Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır.
• Magna Charta (1215), kral yetkilerini sınırlayan ve anayasal düşüncenin başlangıcı sayılan belgedir.
• Yeni Türk Medeni Kanunu 2001'de kabul edilip 2002'de yürürlüğe girmiştir; 1926 tarihli kanun eskisidir ve kadına boşanmada eşit hak vermiştir.

Uluslararası sözleşmeler

• Anayasa'nın 90. maddesine göre sözleşme, TBMM'nin uygun bulma kanunu ve Resmî Gazete'de yayımla sonrası mevzuata girer.
• Yalnızca imzalanmış, TBMM'ye sunulmamış sözleşme iç hukukun parçası değildir.
• Ekonomik, ticari, teknik, idari andlaşmalar ile uygulamaya yönelik andlaşmalar için TBMM onayı aranmayabilir.
• BM, Avrupa Konseyi ve ILO gibi kuruluşlar sözleşme taslağı hazırlayıp imzaya sunabilir.
• UNESCO eğitim, bilim ve kültür alanında çalışan BM kuruluşudur.
• Sosyal güvenliği hak olarak tanıyan metinler arasında Philadelphia Bildirgesi ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi bulunur.

Çocuk koruma ve çocuk adaleti

• BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre 18 yaşını doldurmamış herkes çocuktur; temel ilke çocuğun üstün yararıdır.
• 5395 sayılı Kanun danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirlerini düzenler; amaç cezalandırma değil korumadır.
• Suça sürüklenen çocukta temel hedef rehabilitasyon ve topluma kazandırmadır; denetimli serbestlikte eğitim ve mesleki kurs öne çıkar.
• Sosyal inceleme raporu, çocuğun ailevi ve sosyal durumunu mahkemeye aktarır.
• Riyad, Pekin ve Havana kuralları çocuk adaleti belgeleridir; Kyoto Protokolü iklim belgesidir.
• 2828 sayılı Kanun, devlet bakımından ayrılan gençlere işe yerleştirme ve burs desteği öngörür.
• Çocuk bakım yönetmeliği, her çocuk için bireysel hizmet planı ve aile odaklı ya da ev tipi bakımı hedefler.

Kadın, aile ve şiddetin önlenmesi

• 6284 sayılı Kanun mağdura koruyucu, faile önleyici tedbirler getirir; ŞÖNİM'ler bu kanunla kurulmuştur.
• Koordinasyondan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sorumludur; Tarım ve Orman Bakanlığı görevli makamlar arasında yoktur.
• Failin evden uzaklaştırılması kural olarak aile mahkemesi hâkimince verilir; mülki amir koruyucu tedbir verebilir.
• ŞÖNİM'de barınma ihtiyacı yoksa da dosya silinmez, kayıt ve izleme sürer.
• Aile mahkemeleri boşanma, velayet, nafaka ve mal paylaşımına bakar; bünyesinde uzman heyet bulunur.
• Toplumsal cinsiyet, toplumun kadınlığa ve erkekliğe yüklediği anlamdır; biyolojik cinsiyetten farklıdır.

Yaşlı, genç ve engelli hakları

• BM Yaşlı İlkeleri (1991) bağımsızlık, katılım, bakım, kendini gerçekleştirme ve itibardır; dayanışma bunlardan değildir.
• Bakım ilkesi aile desteği, kurumsal barınma ve tıbbi tedaviye erişimi; kendini gerçekleştirme eğitim ve kültüre katılımı kapsar.
• Gençlik ve Spor Bakanlığı gençliği 15-29 yaş aralığıyla tanımlar.
• AB Gençlik Stratejisi (2019-2027), Türkiye'de gençlik merkezleri ve gönüllülük projeleriyle somutlaşır.
• Avrupa Sosyal Şartı çocuklar ve gençler için eğitim, sağlık, barınma, istihdam ve sosyal güvenliğe erişimi güvenceye alır.
• BM Engelli Hakları Sözleşmesi 2006'da kabul edilmiş, engelliliği hayır değil insan hakları meselesi yapmıştır.
• Sosyal Hizmet Merkezleri kurumlar arası iş birliğini sağlar ve engellilerin katılımını destekler.

Sosyal güvenlik ve sağlık

• 5510 sayılı Kanun SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nı birleştirmiş, herkesi Genel Sağlık Sigortası kapsamına almıştır.
• Çalışmayanların primi gelir testine göre devletçe karşılanabilir.
• Sosyal hizmet uzmanının sağlık alanındaki görevine ilk yasal dayanak Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği'dir (1983).
• Tıbbi Sosyal Hizmet Uygulama Yönergesi 2011 tarihlidir ve alanı daha ayrıntılı düzenler.

Eşitlik kavramları ve uzman rolleri

• Toplumsal cinsiyette hakkaniyet, farklı ihtiyaçlara farklı destek sunarak denge sağlamayı anlatır.
• Olumlu ayrımcılık, kota ve teşvik gibi geçici önlemlerle sonuçta eşitliği hedefler.
• Kadınların insan hakları, evrensel hakların kadınlar için de ayrımsız uygulanmasıdır.
• Savunuculukta uzman, müracaatçının hizmete erişimini engelleyen engelleri kurumlar nezdinde kaldırır.
• Okul sosyal hizmeti madde kullanımı, zorbalık, erken gebelik, ihmal ve istismarla ilgilenir; adli yargılama adli sosyal hizmet alanıdır.
• Çağdaş ceza anlayışında hedef intikam değil, rehabilitasyon ve topluma yeniden kazandırmadır.

Sosyal model

Engelin kaynağını kişide değil, erişilebilir olmayan çevrede arayan ve engelliliği insan hakları konusu sayan yaklaşım.

Üstün yarar

Çocukla ilgili tüm karar ve işlemlerde esas alınan temel ölçüt.

Suça sürüklenen çocuk

Gelişimini tamamlamadığı için suçlu değil, korunması ve eğitilmesi gereken çocuk olarak görülen birey.

Rehabilitasyon

Kişiyi eğitim, meslek ve psikososyal destekle topluma yeniden uyumlu hale getirme süreci.

Toplumsal cinsiyet

Toplumun kadın ve erkeğe yüklediği, öğrenilen ve toplumdan topluma değişen rol ve anlamlar.

Hakkaniyet

Herkese aynı fırsat yerine, farklı ihtiyaçlara göre farklı destek vererek dengeyi kurmak.

Olumlu ayrımcılık

Dezavantajlı grubun engellerini kaldırmak için uygulanan geçici özel önlemler.

ŞÖNİM

6284 sayılı Kanun kapsamında şiddet mağdurlarına hizmet veren, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı merkez.

Sosyal inceleme raporu

Sosyal hizmet uzmanının çocuğun yaşam koşullarını değerlendirip mahkemeye sunduğu rapor.

Savunuculuk

Müracaatçının haklarını korumak için kurumlar nezdinde girişimde bulunma rolü.

Genel Sağlık Sigortası

5510 sayılı Kanunla herkesi kapsayan zorunlu sağlık sigortası.

• Koruyucu tedbir (mağdura yönelik) ile önleyici tedbir (faile yönelik) ayrımına dikkat edilmeli; uzaklaştırmayı kural olarak hâkim verir.
• Yaşlı İlkelerinde bakım ile kendini gerçekleştirme, katılım ile itibar sık karıştırılır; beş ilkeyi ezbere bilmek gerekir.
• İmza tek başına yetmez; TBMM uygun bulma kanunu ve yayımlama aşaması aranır.
• Eşitlik ile hakkaniyet ve fırsat eşitliği ile sonuçta eşitlik (olumlu ayrımcılık) birbirinden ayrılmalı.
• Çocukla ilgili tedbirlerde amaç hep koruma ve rehabilitasyondur; cezalandırıcı seçenekler yanlış şıktır.