AUZEF Aktif ve Sağlıklı Yaşlanma Çıkmış Sorular

Ders, nüfusun yaşlanmasının nedenlerini, sonuçlarını ve buna karşı geliştirilen aktif ve sağlıklı yaşlanma yaklaşımını ele alır. Yaşlılara yönelik sosyal politikalar, yaşlı dostu kentler, çalışma yaşamı, teknoloji ve kuramsal yaklaşımlar bu çerçevede incelenir.

Yaşlılık ve nüfus yapısı

• Dünya Sağlık Örgütü yaşlılık sınırı olarak 65 yaşı esas alır.
• Japonya, İtalya, Almanya ve Finlandiya yaşlı nüfus oranı en yüksek ülkelerdendir; Türkiye bu ülkelere göre daha gençtir.
• Kadınların yaşam süresi daha uzun olduğundan yaşlı nüfusta kadın payı yüksektir; buna yaşlanmanın kadınsallaşması denir.
• Demografik yaşlanma ile aktif ve sağlıklı yaşlanma kavramlarının doğuşu arasında güçlü bir bağ vardır.

Yaşlılara yönelik sosyal politikaların nedenleri

• İnsani nedenler: yaşam deneyimine saygı, onurlu yaşam ve toplumun parçası sayılma.
• Demografik nedenler: doğum-ölüm oranları, yaş dağılımı ve yaşam süresi politikaları etkiler.
• Ekonomik nedenler: yaşlı nüfusun yalnızca tüketen kesim olarak görülmesine dayanır.
• Siyasi nedenler: yönetim biçimi, anayasadaki sosyal devlet ilkesi ve iktidar tercihleri belirleyicidir.
• Toplumsal yapıdaki değişim nedenleri: aile yapısındaki dönüşüm buna örnektir.

Yaşlanma ve sosyal güvenlik

• Yaşlanan nüfusta emekli sayısı artar, prim ödeyen sayısı azalır.
• Bu durum aktüeryal dengeyi olumsuz etkiler ve açık doğurur.
• Aktif yaşlanma, emeklilik sistemlerindeki mali yükü hafifleten önemli bir araçtır.
• Yaşam boyu öğrenme iş gücünde kalmayı ve üretkenliği hedefler; erken emeklilik teşviki bu amaca ters düşer.

Aktif yaşlanma politikaları ve çalışma yaşamı

• Koruyucu sağlık, ruh sağlığı ve toplum bakımı hizmetleri ile yaşlanma ve bunama dostu toplum girişimleri desteklenir.
• Uzun süreli bakımda özerklik göz ardı edilmez.
• Aktif yaşlanma anlayışı yaşlıyı pasif ve bağımlı görmez; öğrenmesi, deneyim aktarması ve üretken kalması beklenir.
• Yaşa uygun iş tasarımı, esnek saatler ve karma yaş ekipleri yaşlı çalışanın kalıcılığını destekler.
• Yaşla kas gücü, görme, tepki hızı ve kısa süreli bellek azalabilir; deneyim ise artar.

Yaşlı dostu kentler ve belediye hizmetleri

• Yaşlı dostu kent, yaşlıların yaşadıkları çevrede kalıp katılımını kolaylaştırır; göçe özendirmek bu anlayışa aykırıdır.
• DSÖ'nün saygı ve sosyal içerme boyutu yaş ayrımcılığını, katılımı ve kuşaklar arası iletişimi kapsar.
• Küresel Yaşlı Dostu Kentler ve Topluluklar Ağı'na başvuru yalnızca büyükşehirlere özgü değildir.
• Evlere yemek ulaştırma ile sinema ve tiyatro etkinlikleri belediye hizmetleri arasında sayılmıştır.

Kuramlar, aile ve psikososyal yönler

• Neugarten'e göre yaşam doyumu olan kişi geçmişle barışık, yaşamı anlamlı bulan ve geleceğe umutla bakandır.
• Atchley'in emeklilik evreleri: balayı, düş kırıklığı, yeniden yönelim, durağanlık, sonlandırma.
• Umutsuzluk, Erikson'un son evresinde (Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk) yer alır.
• Mesafeli mahremiyet: yaşlı ayrı evde, yakın çevrede yaşar; hem özerklik hem aile bağı korunur.
• Yaşlanmadan bağımsız bilişsel gerilemeye depresyon, yalnızlık, alkol-madde kullanımı ve düşük beklenti yol açabilir.
• Bağlantıların kopması ve başvuru yerini bilmemek sosyal sorun türüyle açıklanır.

Teknoloji ve yaşlılık

• Sosyal ağlar ve çevrimiçi topluluklar sosyal medya olarak adlandırılır.
• İnternet ve bilgi teknolojileri sosyal, ekonomik alanda ve yaşam alanında değişim yaratır.
• Nesnelerin interneti, cihaz ve sistemlerin veri paylaşarak etkileşim kurmasıdır.
• Teknoloji sayesinde bağımsız yaşayan yaşlı, güçlendirilmiş sayılır.
• Y kuşağı 1980-1999 doğumludur, teknolojiyi etkin kullanır, özgürlüğüne düşkündür ve otoriteye itaat etmez.

Yaşlanmanın kadınsallaşması

Kadınların uzun yaşaması nedeniyle yaşlı nüfusun büyük bölümünü kadınların oluşturması.

Aktüeryal denge

Primler ile emekli aylıkları ve sağlık harcamaları arasındaki denge; nüfus yaşlanınca bozulur.

Mesafeli mahremiyet

Yaşlı ile çocukların ayrı evlerde ama yakın yaşayarak hem bağımsızlığı hem yakınlığı sürdürmesi.

Nesnelerin interneti

Fiziksel nesne ve sistemlerin internet üzerinden veri paylaşıp birbiriyle etkileşmesi.

Sosyal medya

Kullanıcıların içerik üretip paylaştığı çevrimiçi ağ ve topluluklar.

Güçlendirme

Bireyin kendi yaşamı üzerinde denetim kurması ve başkalarına muhtaç kalmadan potansiyelini kullanması.

Saygı ve sosyal içerme

DSÖ yaşlı dostu boyutu; yaş ayrımcılığı, katılım ve kuşaklar arası bağları kapsar.

Yaşam boyu öğrenme

Yetkinlikleri güncel tutarak iş gücünde kalmayı ve topluma katkıyı hedefleyen öğrenme.

Toplumsal cinsiyet

Kadın ve erkeğin rol, sorumluluk ve güç farklarını çözümleyen, dışlanma biçimlerini anlamaya yarayan unsur.

Yaşlı dostu kent

Yaşlıların yaşadıkları çevrede rahat ve katılımcı biçimde yaşamasını amaçlayan kent anlayışı.

• Politika nedenlerini ayırt etmek gerekir: insani, demografik, ekonomik, siyasi ve toplumsal yapı değişimi.
• Atchley'in evreleri ile Erikson'un son evresi karıştırılmamalı; umutsuzluk Erikson'a aittir.
• Olumsuz soru kökünde (yer almaz, yapılmamalı, yanlış) bağımlılık, göçe özendirme, erken emeklilik ve özerkliği göz ardı etme gibi aktif yaşlanmaya ters seçenekler yanlıştır.
• Deneyim yaşla azalmaz, artar; işlev kayıpları arasında sayılmaz.