Anadolu AÖF İktisadi Düşünceler Tarihi Çıkmış Sorular

İktisadi Düşünceler Tarihi dersi, ilk toplumcu tasarılardan Merkantilizm, Fizyokrasi ve klasik iktisada, oradan Marx, Keynes, parasalcılık, yeni klasik ve kurumcu iktisada uzanan düşünce çizgisini ele alır. Her düşünürün temel kavramı ve savunduğu politika sınavda sık sorulur.

İlk düşünceler ve toplumcu tasarılar

• Platon, Devlet adlı eserinde bireysel çıkarların toplum yararına bağlandığı, devletçe sıkı düzenlenen kollektivist bir düzen çizer.
• Platon yönetici sınıf için özel mülkiyeti ve aile kurmayı yasaklar.
• Thomas More, Utopya adlı eserinde para ve özel mülkiyetin olmadığı, herkesin kısa süre çalıştığı hayali bir ada toplumu anlatır.
• Merkantilizm terimini ilk kullanan Fizyokrat Mirabeau'dur; Adam Smith terimi yaygınlaştırıp eleştirmiştir.

Klasik iktisat ve ilk eleştiriler

• Adam Smith'e göre iş bölümü pazarın genişliğiyle sınırlıdır.
• Serbest dış ticaret pazarı büyütür; üretim ölçeği artar, uzmanlaşma ve iş bölümü çeşitlenir.
• Sismondi, bırakınız yapsınlar anlayışını ilk eleştirenlerdendir.
• Sismondi'ye göre sanayileşme işçiyi yoksullaştırır, makineleşme işsizlik doğurur; devlet adil dağılımı ve işçi haklarını korumalıdır.

Marksist ve sosyalist görüşler

• Marx'ta işçinin yarattığı değer ile aldığı ücret arasındaki fark artı değerdir; kârın kaynağı sayılır.
• Marx kapitalizmin çelişkilerle yıkılıp sosyalizme evrileceğini savunur.
• Lassalle'ın ücretlerin tunç kanununa göre ücretler uzun vadede asgari geçim düzeyine iner.
• Ücret bu düzeyin üstüne çıkarsa nüfus ve işgücü arzı artar, ücret yeniden düşer.

Marjinalist yaklaşım

• Tüketici, gelirini her maldaki marjinal fayda/fiyat oranları eşit olacak biçimde dağıtarak faydasını en üst düzeye çıkarır.
• Bu ilke Eş Marjinal Fayda ilkesidir ve Gossen'in İkinci Kanunu olarak da bilinir.
• Formülü MUx/Px = MUy/Py biçimindedir ve tüketicinin denge noktasını gösterir.

Keynes ve Keynesyen yaklaşımlar

• Keynes, her arz kendi talebini yaratır diyen Say Kanunu'nu kabul etmez.
• 1929 Buhranı'nın temelinde efektif talep yetersizliği vardır; karamsarlık harcamaları kısmış, üretim ve istihdam düşmüştür.
• Durgunlukta özel harcamalar yetmediğinden devlet harcamalarını artırmalı; çarpan etkisiyle talep canlanır.
• Tasarruf paradoksunda herkes aynı anda tasarruf edince tüketim, üretim ve gelir düşer, toplam tasarruf da geriler.
• Post Keynesyenler enflasyonu gelir bölüşümünden pay alma mücadelesi olarak görür; sonuç fiyat-ücret sarmalıdır.

Parasalcılık ve yeni klasik iktisat

• Friedman'ın parasalcılığında faiz paranın değil, kredinin (ödünç verilebilir fonların) fiyatıdır; paranın fiyatı satın alma gücüdür.
• Kydland ve Prescott'a göre politika yapıcı kısa vadeli kazanç için verdiği sözden sapabilir; buna zaman tutarsızlığı denir.
• Zaman tutarsızlığı bağımsız kurumsal kuralların önemini gösterir.
• Reel konjonktür modellerinde işçiler ücret yüksekken daha çok, düşükken daha az çalışır; bu zamanlararası emek ikâmesidir.
• Firma yanılması kuramında sistematik hataların iş çevrimi dalgalanmalarının nedeni olduğu varsayılmaz.

Kurumcu iktisat

• Veblen, Aylak Sınıfın Teorisi adlı eserinde gösterişçi tüketimi ele alır.
• Veblen evrimci yaklaşımı benimser, değişimi kabul eder ama belirli bir sona varılacağını öngörmez.
• Galbraith'in dengeleyici güç görüşünde büyük satıcıya karşı büyük alıcı, güçlü sermayeye karşı güçlü sendika durur.
• Galbraith'e göre geleneksel akıl sorgulanmayan fikirler bütünüdür ve değişime direndiği için durağan, değişmezdir.

Artı değer

İşçinin yarattığı değerle aldığı ücret arasındaki fark; kapitalistin karşılıksız el koyduğu kısım.

Tasarruf paradoksu

Herkesin aynı anda tasarrufu artırması sonucu tüketim ve gelirin düşmesi, toplam tasarrufun da azalması.

Efektif talep

Satın alma gücüyle desteklenen toplam talep; Keynes'e göre yetersizliği krizlerin temelidir.

Ücretlerin tunç kanunu

Lassalle'a göre ücretlerin uzun vadede geçim düzeyine inmesi eğilimi.

Eş marjinal fayda ilkesi

Harcanan son liranın her maldan sağladığı faydanın eşitlenmesi; tüketici dengesi koşulu.

Zaman tutarsızlığı

Politika yapıcının başta verdiği sözden kısa vadeli çıkar için sapması; dinamik uyumsuzluk da denir.

Zamanlararası emek ikâmesi

İşçilerin çalışmayı ücretin yüksek olduğu döneme kaydırması.

Veblen etkisi

Gösteriş amaçlı tüketimde fiyat yükseldikçe talebin artabilmesi.

Dengeleyici güç

Galbraith'e göre büyük piyasa güçlerinin birbirini sınırlaması.

Fiyat-ücret sarmalı

Ücret artışı ile maliyetin fiyata yansıtılmasının birbirini tetiklemesi; Post Keynesyen enflasyon açıklaması.

• Marx ile Veblen ikisi de kapitalizmi eleştirir; ayrım kapitalizmin sonu konusundadır: Marx kesin son öngörür, Veblen öngörmez.
• Parasalcılarda faiz kredinin fiyatıdır, paranın fiyatı ise satın alma gücüdür; bu ikisi karıştırılmamalı.
• Platon kollektivist devlet düzenini, Thomas More ise özel mülkiyetsiz hayali ada toplumunu temsil eder.
• Eş marjinal fayda ilkesi ile Gossen'in İkinci Kanunu aynı şeydir.
• Keynes'in kriz çözümü kamu harcamalarını artırmaktır; nedeni efektif talep yetersizliğidir.