Anadolu AÖF Sermaye Piyasaları ve Finansal Kurumlar Çıkmış Sorular

Ders, finansal sistemin işleyişini, sermaye piyasası araç ve kurumlarını, borsaları, türev ürünleri, bankacılık tarihini ve finans sektörünün neden düzenlendiğini ele alır. Kamuyu aydınlatma ile düzenleyici kurumların yapısı da önemli bir yer tutar.

Finansal sistem ve piyasalar

• Fon arz edenlerle talep edenlerin buluştuğu sistemde fona en çok ihtiyaç duyan kesim işletmelerdir.
• Ekonomik birimlerin sahip olduğu bütün varlıklar servet kavramıyla ifade edilir.
• Para piyasalarında vade bir yıldan kısa, sermaye piyasalarında daha uzundur.
• Portföy yatırımı sıcak para olarak anılır.
• Reel getiri hesabı: (1 + nominal faiz) / (1 + enflasyon) − 1; %18 ve %12 için yaklaşık %5,36 çıkar.

Sermaye piyasası araçları ve kurumları

• Yatırım fonu, katılma belgesiyle toplanan paraları portföy olarak yöneten mal varlığıdır; inançlı mülkiyet esasına dayanır.
• Yatırım ortaklıkları gayrimenkul, altın ve menkul kıymet portföyü yöneten anonim ortaklıklardır.
• Varlık yönetim şirketleri bankaların alacaklarını satın alıp yeniden yapılandırarak satar.
• Likit fonlarda karşılaştırma ölçütünün ağırlıklı ortalama vadesi 0-45 gündür.
• Çek ödeme aracıdır, sermaye piyasası aracı sayılmaz.
• Yatırım bankasının satılamayan kısmı satın almayı taahhüt etmesi yüklenim aracılığıdır.

Borsalar ve türev ürünler

• Borsanın işlevlerinden biri sermayeyi tabana yaymaktır; itibar yönetimi borsa işlevi değildir.
• İstanbul Altın Borsası 26 Temmuz 1995'te, VOB 4 Şubat 2005'te işlem yapmaya başlamıştır.
• Opsiyon sahibine yükümlülük değil, belirli fiyat ve tarihte alma ya da satma hakkı verir.
• Vadeli işlem ve opsiyon piyasasının temel işlevi etkin risk yönetimidir; vadeli işlemler korunma amacıyla da kullanılır.
• Gelişen İşletmeler Piyasası, kotasyon koşullarını karşılayamayan ama büyüme potansiyeli olan şirketlere yöneliktir.
• Spekülatör, fiyat beklentisiyle kâr amacıyla işlem yapan kişidir.

Düzenleme ve gözetim

• Düzenleme gerekçeleri arasında bilgi asimetrisi, asil-vekil problemleri ve dışsallık yer alır.
• Ters seçim, kaynakların riskli ve düşük getirili projelere yönelmesidir.
• Devletin tam mevduat güvencesi ahlâki çöküntüye yol açabilir.
• Bütünleşik yaklaşımda tüm finansal alanların düzenlenmesi tek mega kurumdadır; ABD'de yapı üç ayaklıdır.
• Finansal istikrar, finans sektörünün sağlıklı işleyişini anlatır.

Sermaye Piyasası Kurulu ve mevzuat

• SPK 1981'de kurulmuştur; 7 üyeden oluşur ve üyeler altı yıl görev yapar.
• Sermaye piyasası kurumlarına ilişkin düzenleme Sermaye Piyasası Kanunu'ndadır.
• Bankacılığın düzenlenmesi ve denetimi SPK'nın amaçları arasında değildir.
• Kayıtlı sermaye, yönetim kurulunun esas sözleşme izniyle çıkarabileceği en yüksek hisse senedi tutarını gösterir.

Kamuyu aydınlatma

• Anonim şirketlerin kamuyu aydınlatma yükümlülüğü vardır; yatırımcılar yükümlü değil, aydınlatılan taraftır.
• Kamuyu aydınlatma sermaye maliyetini düşürür.
• Kamuyu Aydınlatma Platformu 2009'da devreye girmiştir; ilk uygulamalar ABD'de görülmüştür.
• Şirket yöneticileri şirket hakkında en kapsamlı bilgiye sahip taraftır.
• Özel durum açıklaması finansal olmayan bilgidir.
• Kamuya açıklanmamış bilgiyle işlem yapmak içeriden öğrenenlerin ticaretidir.

Bankacılık tarihi ve kurumlar

• İlk kamu bankaları Eski Yunan'da kurulmuştur.
• Osmanlı'daki ilk banka Bank-ı Dersaadet 1847'de açılmıştır.
• Türkiye İş Bankası 1924'te, özel bankaların geliştiği dönem 1945-1959'dur.
• Katılım bankaları özel cari hesap ve katılma hesabıyla fon toplar.
• Sermayesinin tamamı devlete ait bankalar kamu bankalarıdır.
• Bankacılık sektörünün yeniden yapılandırma maliyeti 47,2 milyar dolardır.

Uluslararası piyasalar

• Hazinenin dış borçlanma araçları Uluslararası Tahvil Pazarı'nda işlem görür.
• Japonya'daki yabancı tahvillere Samurai, ABD dışındaki dolar mevduatlarına Eurodolar denir.
• LIBOR, Londra'daki bankalar arası borç verme oranıdır.
• IMF, Bretton Woods sistemiyle kurulmuştur.
• İngiltere AB üyesi olup Avro yerine sterlini sürdürmüştür; Türkiye G20 üyesidir.
• OPEC kredi derecelendirme kuruluşu değildir.

Ters seçim

Fonların riski yüksek, getirisi düşük projelere yönelmesi durumudur.

Ahlâki çöküntü

Devlet güvencesinin kurumlarca aşırı risk almak için kötüye kullanılmasıdır.

Bilgi asimetrisi

Piyasa taraflarının bilgi düzeylerinin eşit olmaması; düzenlemeyi gerektirir.

Dışsallık

Bir işleme taraf olmayanların o işlemden olumlu ya da olumsuz etkilenmesidir.

Paydaş

İşletmenin karar ve faaliyetlerini etkileyen veya bunlardan etkilenen kişi ve gruplardır.

Yatırım fonu

Katılma belgesiyle toplanan paraların portföy olarak işletildiği mal varlığıdır.

Opsiyon

Belirli fiyat ve tarihte alma ya da satma hakkı veren sözleşmedir.

Kayıtlı sermaye

Yönetim kurulunun, esas sözleşme hükmüyle çıkarabileceği en yüksek hisse senedi tutarıdır.

Finansal istikrar

Finans sektörünün genel olarak sağlıklı işlemesi durumudur.

Sıcak para

Kısa vadeli hareket eden portföy yatırımlarıdır.

Bütünleşik yaklaşım

Tüm finansal alanların düzenleme ve denetiminin tek otoritede toplanmasıdır.

Yüklenim aracılığı

Halka arzda satılamayan kısmı aracının satın almayı taahhüt etmesidir.

• Yatırım fonu (portföy yöneten mal varlığı), yatırım ortaklığı (portföy yöneten anonim ortaklık) ve varlık yönetim şirketi (alacak satın alan) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Ters seçim ile ahlâki çöküntü farklıdır: biri fonların yanlış projelere gitmesi, diğeri devlet güvencesinin kötüye kullanılmasıdır.
• Olumsuz ifade soruları (hangisi değildir) sık çıkar: çek, OPEC, itibar yönetimi, yatırımcılar ve NATO genişlemesi bu tür şıklardır.
• Tarih ve sayı soruları ezberlenmelidir: 1981 SPK, 7 üye, 6 yıl, 1995 İAB, 2005 VOB, 2009 KAP, 1847 ilk banka.
• Para piyasası kısa vadeli (bir yıldan az), sermaye piyasası uzun vadelidir.