Anadolu AÖF İktisadi Kalkınma Çıkmış Sorular

İktisadi Kalkınma dersi; kalkınmanın boyutlarını, büyüme ve kalkınma teorilerini, nüfus, sermaye, teknoloji ve dış ticaret etkenlerini, ayrıca gelir dağılımı, yoksulluk, yolsuzluk ve küreselleşme konularını ele alır.

Kalkınma yaklaşımları ve teoriler

• Dengeli kalkınmada sektörler eş zamanlı büyür ve birbirini tamamlar; yatırımlar devletçe planlanarak koordine edilir (Nurkse, Rosenstein-Rodan).
• Rostow'un kalkış evresinde önder sektör yeni üretim yöntemleri kullanır, geniş talebe sahiptir, kârını yatırıma çevirir ve diğer sektörleri tetikler.
• Singer-Prebisch Tezi: ticaret hadleri az gelişmiş ülkelerin aleyhine bozulur; çözüm olarak ithal ikameci sanayileşme önerilir.
• Hâkimiyet boyutu, ülkelerin yarışta öne geçme ve güç sahibi olma çabasını anlatır.

Sermaye ve yatırım

• Sermaye-hasıla katsayısı, bir birim hasıla için gereken sermayeyi gösterir.
• Diğer faktörler sabitken bu oran sabit sermaye-hasıla katsayısı adını alır.
• Yeni makineye geçiş hızını ücretler, rekabet, yeni makinenin fiyatı ve eski makinenin hurda değeri etkiler.
• Paranın dolaşım hızı makine yenileme kararında doğrudan etkili sayılmaz.

Nüfus ve işgücü

• Gelişmemiş ülkelerde nüfus, doğum oranının ölüm oranının çok üzerinde kalması nedeniyle hızla artar.
• Nelson modelindeki düşük düzeyli denge tuzağından çıkmak için gelir artışı nüfus artışını aşmalıdır.
• Demografik geçişini tamamlayan toplumlarda doğum ve ölüm düşüktür, yaşam uzar, nüfus yaşlanır.
• İşgücüne katılma oranı, kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus içinde çalışan ve iş arayanların payını verir.

Teknoloji

• Teknoloji farkını eğitim ve gelir düzeyi, yeniliğe direnç, gelenekçilik ve fikri mülkiyet engelleri belirler.
• Eğitim, teknolojinin dolaylı yoldan aktarım yöntemlerinden biridir.
• Arbitraj oranı finansal bir kavramdır; teknoloji farkının nedeni sayılmaz.

Gelir dağılımı ve eşitsizlik ölçütleri

• İyi bir ölçüt Pigou-Dalton, simetri, gelir ölçeğinden bağımsızlık ve nüfus ilkelerini sağlamalıdır.
• Birleştirme ilkesi bu koşullar arasında yer almaz.
• Kuznets ölçütü, üretim payı ile işgücü payı farklarını işgücü paylarıyla ağırlıklandırıp toplar.
• Kuznets ölçütü sektörler arası verimlilik ve gelir eşitsizliğini tek sayıyla gösterir.

Yoksulluk ve yolsuzluk

• Yoksulluk kaynakları arasında doğal afetler ve adaletsiz vergi sistemi vardır; yüksek eğitim ise çözüm yoludur.
• Türkiye'de yoksulluk en çok tarım sektöründe görülür; nedeni düşük verimlilik ve mevsimlik çalışmadır.
• Türkiye'de eğitim arttıkça yoksulluk azalır, hane büyüdükçe genelde artar, kırsal yoksulluk kentsele göre yüksektir.
• Yolsuzluk güveni ve mülkiyet haklarını zedeler; sermaye kaçışı olur, yerli tasarruf ve yatırım azalır.

Küreselleşme ve dış finansal serbestleşme

• Küreselleşmenin zararları arasında küçük yerel işletmelerin silinmesi ve gelir eşitsizliğinin büyümesi sayılır.
• Senyoraj oranının yükselmesi küreselleşmenin doğrudan olumsuz sonucu değildir.
• Yemek, moda, müzik gibi yaşam tarzı unsurlarının yayılması sosyal ve kültürel küreselleşmedir.
• Dış finansal serbestleşmenin üçüncü evresinde vatandaşlar yabancı paralarla tüm işlemleri serbestçe yapabilir.

Sermaye-hasıla katsayısı (K/Y)

Bir birim hasıla için gerekli sermaye miktarını gösteren orandır.

İşgücüne katılma oranı

Çalışanlarla iş arayanların toplamının kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfusa oranıdır.

Dengeli kalkınma

Sektörlerin planlama yoluyla birbirini tamamlayarak birlikte büyümesini öngören yaklaşımdır.

Singer-Prebisch Tezi

Ticaret hadlerinin az gelişmiş ülkeler aleyhine bozulduğunu savunan ve ithal ikamesini öneren görüştür.

Kuznets katsayısı

Sektörlerin üretim ve işgücü payı farklarını ağırlıklandırarak sektörel eşitsizliği ölçen göstergedir.

Pigou-Dalton ilkesi

Zengin kişiden yoksula yapılan transferin eşitsizliği azaltması gerektiğini söyler.

Düşük düzeyli denge tuzağı

Gelir artarken nüfusun da artması sonucu gelirin eski düzeyine dönmesi durumudur.

Önder sektör

Rostow'un kalkış evresinde yenilik uygulayan, yatırım yapan ve diğer sektörleri sürükleyen kesimdir.

Hâkimiyet boyutu

Kalkınmanın uluslararası güç ve üstünlük kurma yönünü ifade eder.

Demografik geçiş

Doğum ve ölüm oranlarının yüksekten düşüğe inerek nüfus yapısının değiştiği süreçtir.

Sosyal ve kültürel küreselleşme

Yaşam tarzı unsurlarının ülke sınırlarını aşarak yayılmasıdır.

• Sorular sıklıkla 'hangisi yer almaz' biçimindedir; paranın dolaşım hızı, arbitraj oranı, döviz rezervi gibi alakasız finansal kavramlar genelde yanlış seçenektir.
• Dengeli kalkınma ile Rostow'un önder sektör mantığı karıştırılmamalıdır; biri sektörlerin birlikte büyümesini, diğeri bir sektörün diğerlerini sürüklemesini anlatır.
• Yüksek eğitim yoksulluğun nedeni değil çözümüdür; doğal afet ve adaletsiz vergi ise kaynaklardandır.
• Demografik geçişini bitiren toplumlarda yaşlanma görülür; tasarruf oranının yükselmesi ortak sonuç sayılmaz.
• Gelir ölçütü ilkeleri ezberlenmeli: Pigou-Dalton, simetri, ölçekten bağımsızlık, nüfus; birleştirme ilkesi bunlardan değildir.