ATA-AÖF Anayasa Hukuku Çıkmış Sorular

Anayasa Hukuku dersi; anayasaların türlerini, seçim ve parti kavramlarını, temel hakları, yasama, yürütme ve yargı organlarını ile 1982 Anayasası'ndaki başlıca süre ve sayı kurallarını konu alır.

Anayasa türleri ve anayasal gelişim

• Değiştirilmesi olağan kanunlardan daha zor yönteme bağlanan anayasaya katı anayasa denir; basit çoğunlukla değişen anayasa yumuşaktır.
• Cumhuriyet ilan edildiğinde yürürlükte 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu vardı; metne yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğu hükmü eklendi.
• 1924 Anayasası, Cumhuriyetin ilanından yaklaşık altı ay sonra kabul edildi.
• Yarı başkanlık modeli Fransa'da 1958 Anayasası ile doğdu, 1962 değişikliğiyle tam biçimini aldı.

Seçim ilkeleri ve milletvekilliği

• Genel oy ilkesi: servet, eğitim ve cinsiyet gibi kısıtlar olmadan her vatandaşın oy hakkı vardır.
• Milletvekili seçilmek için 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşı olmak yeterlidir; en düşük eğitim şartı ilkokul mezuniyetidir.
• Yüksek öğrenim şartı Cumhurbaşkanı adaylığı için aranır, milletvekilliği için aranmaz.
• Savaş nedeniyle seçim yapılamıyorsa TBMM seçimleri bir yıl erteleyebilir (m.78); salgın, kriz ve afet gerekçe olmaz.

Siyasi partiler

• Duverger sınıflandırmasında kadro partisi seçimi kazanmayı hedefler, nitelikli ve tanınmış kişileri toplar, yalnız seçim dönemlerinde yoğun çalışır.
• Kitle partisi geniş üye kitlesi ve aidat düzeni peşindedir, geniş bir örgüt kurar, seçim dışında da faaliyet yürütür.
• Kadro partisi ile kitle partisi birbirinin tersi özelliklere sahiptir.

Temel haklar

• İnsan hakları insan olmaktan doğan evrensel haklardır; iç hukukun yanında uluslararası düzeyde de korunur (İHEB, AİHS, AİHM).
• Aktif statü hakları bireyin yönetime katılmasını sağlar: oy verme, parti kurma, kamu görevine girme.
• Hak arama hürriyeti aktif statü hakkı değildir; bireyin devletten talepte bulunmasıyla ilgilidir.

Yasama organı ve yürütme

• İçtüzük meclisin çalışma düzenini belirler; önemi nedeniyle sessiz anayasa da denir.
• Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan hakkında meclis soruşturması önergesi için üye tam sayısının salt çoğunluğunun, yani 301 milletvekilinin imzası gerekir (m.106).
• Cumhurbaşkanı bir veya daha fazla yardımcı atayabilir; yardımcı sayısına üst sınır konmamıştır.
• Olağanüstü hâl sebepleri m.119'da sayılır: savaş, seferberlik, ayaklanma, şiddet, doğal afet, salgın, ağır ekonomik bunalım; sınır dışı operasyon sayılmaz.
• Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnamesi doğrudan m.119'a dayanır, yetki kanunu istemez.

Yargı ve Anayasa Mahkemesi

• Şekil bozukluğuna dayalı iptal davası yayımdan itibaren 10 gün içinde açılır; içerik yönünden dava süresi 60 gündür (m.148).
• İptal kararının yürürlüğü, yayımdan itibaren en çok 1 yıl ertelenebilir (m.153).
• Hâkimler ve Savcılar Kurulu 13 üyeli olup iki daire halinde çalışır; üyelik süresi dört yıldır, süresi biten üye yeniden seçilebilir (m.159).
• Adalet hizmetleri ve savcıların idari görevlerinin denetimi Adalet Bakanlığı adına müfettişlerce yapılır; yargısal görevde bağımsızlık esastır (m.144).

Katı anayasa

Değiştirilmesi, nitelikli çoğunluk veya halkoylaması gibi şartlarla olağan kanunlardan daha zor olan anayasa.

Yumuşak anayasa

Sıradan kanun gibi basit çoğunlukla değiştirilebilen anayasa.

Yarı başkanlık

Parlamenter ve başkanlık sistemi özelliklerini birleştiren, Fransa'da doğan hükûmet modeli.

Kadro partisi

Az sayıda nitelikli üyeye dayanan, seçim dönemlerinde etkin olan parti türü.

Kitle partisi

Geniş üye kitlesine ve güçlü örgüte dayanan, sürekli faaliyet yürüten parti türü.

Genel oy ilkesi

Servet, eğitim ve cinsiyet ayrımı olmadan tüm vatandaşlara oy hakkı tanınması.

Aktif statü hakları

Bireyin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklar.

İçtüzük

Meclisin çalışma usulünü kendi özerkliğiyle düzenleyen kurallar; sessiz anayasa de denir.

Olağanüstü hâl

Savaş, ayaklanma, afet, salgın, ağır ekonomik bunalım gibi sebeplerle m.119'a göre ilan edilen rejim.

Şekil denetimi

Kanunun oylama sayısı gibi usul kurallarına uygunluğunun incelenmesi; dava süresi 10 gündür.

• İptal davası süreleri karıştırılmamalı: şekil yönünden 10 gün, içerik yönünden 60 gün.
• Kadro partisi ile kitle partisi zıt kavramlardır; üye sayısı ve çalışma dönemi ayırt edicidir.
• Milletvekilliği için yüksek öğrenim aranmaz; bu şart Cumhurbaşkanı adaylığına aittir.
• 'Yanlıştır' tipi sorularda sayı ve süreler denenmeli: yardımcı sayısı sınırsızdır, HSK üyesi yeniden seçilebilir, OHAL kararnamesi yetki kanunu istemez.
• Seçimin ertelenmesinde tek anayasal gerekçe savaştır; salgın, kriz ve afet sayılmaz.