ATA-AÖF Çocuk ve Drama Çıkmış Sorular

Çocuk ve Drama dersi, yaratıcı dramanın ne olduğunu, hangi öğelerden ve aşamalardan oluştuğunu, çocuğun gelişimine katkısını ve oturumun nasıl planlanıp yürütüleceğini anlatır. Oyun, yaratıcılık ve öğrenme kavramlarıyla bunları açıklayan kuramlar da konunun parçasıdır.

Dram sözcüğü ve yaratıcı dramanın kimliği

• Dram, Yunanca eylemek anlamındaki sözcükten türemiştir; sahnede oynanan oyunu anlatır.
• Günlük dilde mecaz olarak hüzünlü, sarsıcı olayları belirtir.
• Yaratıcı drama tiyatrodan yararlanır ama tiyatro değildir.
• Tiyatro metnindeki serim, düğüm, çözüm kurgusu dramada süreç içinde katılımcılarla birlikte oluşur.

Yaratıcı dramanın özellikleri

• Süreç odaklı bir grup çalışmasıdır; sonuç ya da performans ön planda değildir.
• Alan bilgisi olan bir lider yürütür; gönüllü herkese açıktır.
• Eğitimden ve tiyatrodan beslenir.
• Özgünlüğe dayanır; hazır kalıpları aynen taklit etmek beklenmez.
• Rekabet ve yarışmacılık özelliği değildir.

Dramanın olmazsa olmazı ve gerekli unsurlar

• Vazgeçilmez öğe mış gibi yapmadır; doğaçlama ve rol oynama ile gerçekleşir.
• Rol ve doğaçlama yoksa çalışma yalnızca oyun ya da tartışma olur.
• Süreç için lider, uygun mekân, işlenecek konu ve yaşantısını canlandırmaya hazır grup birlikte gerekir.
• Mekân geniş, güvenli ve serbest harekete elverişli olmalıdır.

Oturumun aşamaları ve süresi

• Sıra şöyledir: hazırlık (ısınma), canlandırma, değerlendirme.
• Fiziksel ortam bir aşama değil, çalışmanın yapıldığı mekânın özelliğidir.
• Altı yaş grubunda ideal oturum yaklaşık 30-40 dakikadır.
• Çok kısa süre aşamalara yetmez, bir saati aşan süre çocuğu yorar.

Öğretmenin planlaması ve tutumu

• Öğretmen gelişim alanlarının tümüne yönelik özgün planlar hazırlar.
• Adil, kapsayıcı ve planlı davranır; kayırma, zorlama ve özel hayatı ifşa etik değildir.
• Dramada doğru ya da yanlış rol yoktur; önemli olan çocuğun sürece katkısı ve yaşantısıdır.
• Rollere göre not vermek dramanın anlayışına terstir.

Gelişime katkı

• Yaratıcı drama bilişsel, sosyal, duygusal, dil ve motor alanlara birlikte katkı verir.
• Oyunun bilişsel katkısı mantık yürütme, neden-sonuç kurma ve problem çözmedir.
• Hareket, konuşma, işbirliği ve ritim birlikte kullanıldığı için farklı zekâ türlerine hitap eder.
• Bu durum Gardner'ın çoklu zekâ kuramıyla ilişkilidir.

Kuramlar ve temel kavramlar

• Bilişsel gelişimde Piaget (olgunlaşma ve çevre etkileşimi) ile Vygotsky (sosyal etkileşim, dil, kültür) öne çıkar.
• Sosyokültürel kurama göre çocuk oyunda rolleri taklit ederek yetişkin dünyasını prova eder.
• Yaratıcılık, önceden kurulmamış ilişkiler arasında bağ kurarak yeni düşünce ve yaşantılar üretme yetisidir.
• Öğrenme yaşantıyla oluşan kalıcı davranış değişikliğidir; öğretim bunu sağlayan planlı, denetimli etkinlikler bütünüdür.

Dram

Eylemek anlamındaki Yunanca sözcükten gelir; sahnede oynanan oyunu, mecazen acıklı olayı anlatır.

Mış gibi yapma

Yaratıcı dramanın vazgeçilmez unsuru; doğaçlama ve rol oynamayla gerçekleşir.

Doğaçlama

Önceden hazırlanmış metin olmadan, anın içinde rol alarak canlandırma yapmaktır.

Dramatik kurgu

Serim, düğüm ve çözümden oluşan, tiyatro metninin yapı taşı olan düzen.

Süreç odaklılık

Önemli olanın sonuç değil, çocuğun sürece katkısı ve yaşadığı deneyim olması.

Hazırlık (ısınma)

Oturumun ilk aşaması; grubu çalışmaya hazırlar.

Canlandırma

Oturumun ikinci aşaması; roller ve doğaçlamayla konunun oynanmasıdır.

Değerlendirme

Oturumun son aşaması; yaşananların tartışılıp gözden geçirilmesidir.

Çoklu zekâ

Gardner'a göre her bireyin baskın öğrenme yolu farklıdır; drama birçok zekâ türüne seslenir.

Sosyokültürel kuram

Vygotsky'nin öncülük ettiği, oyunu toplumsal rollerin provası olarak gören yaklaşım.

Yaratıcılık

Var olanlar arasında yeni bağlar kurarak özgün düşünce ve deneyim üretebilme yetisi.

Öğretim

Öğrenmeyi sağlamak için denetimli ortamda planlı yürütülen etkinliklerin bütünü.

• Yaratıcı drama ile tiyatro karıştırılır: dramatik kurgu tiyatroya aittir, dramada kurgu süreçte birlikte oluşur.
• Öğrenme (kalıcı davranış değişikliği) ile öğretim (planlı, denetimli etkinlikler) tanımları birbirine karıştırılmamalıdır.
• Yarışma, not verme, kalıp taklidi ve performans odaklılık gibi seçenekler genellikle yanlış cevaptır; drama süreç ve özgünlük odaklıdır.
• Aşama sorularında fiziksel ortam bir aşama değildir; doğru sıra hazırlık, canlandırma, değerlendirmedir.
• Piaget ve Vygotsky bilişsel gelişimle, çoklu zekâ Gardner'la, sosyokültürel kuram Vygotsky'yle eşleştirilir.