ATA-AÖF Görme Biçimleri Çıkmış Sorular

Görme Biçimleri dersi; gözün ve zihnin nasıl gördüğünü, ışık, renk, boşluk ve perspektifin sanatta nasıl kullanıldığını, ayrıca bakışın bilgi ve inançlarla nasıl biçimlendiğini ele alır. Sanat akımları, sanatçılar ve estetik kuramlar bu çerçevede incelenir.

Göz, ışık ve renk algısı

• Retinada çubuk ve koni hücreleri bulunur; koniler renkli görmeyi, çubuklar az ışıkta görmeyi sağlar.
• Renk algısı üç tür koniye dayanır (kırmızı, yeşil, mavi duyarlı).
• Görünür ışıkta en uzun dalga boylu renk kırmızıdır; en kısa dalga boylu renk mordur.
• Kırmızıya uzun bakıp beyaz zemine dönülürse yeşil geç görüntü oluşur.
• Newton prizma deneyiyle beyaz ışığın tüm renklerin birleşimi olduğunu göstermiştir; antik dönemde renkler ışık ve karanlığın karışımı sayılırdı.
• Valör, bir rengin göreceli açıklık ya da koyuluk derecesidir.

Görsel alan ve görsel dünya

• Görsel alan, gözün o an aldığı ışık ve renk verisidir; görülür, kültürel bilgi gerektirmez.
• Görsel dünya zihinde kurulur, yer çekimi ve deneyimle bilinir.
• Gibson'a göre görsel alan görülür, görsel dünya bilinir.
• Eğitimli göz tek bakışta en çok 6 öge ayırt edebilir.
• Berger'a göre yetişkinin bakışını bilgi ve inançlar yönlendirir; eril bakışta kadın bakılan nesne olur.

Gestalt ve plastik düzenleme

• Gestalt'a göre bütün, parçaların toplamından fazladır; beyin görüntüyü gruplayıp anlamlı bütün olarak algılar.
• Arka plan doğru kavrandığında nesnenin uzaklığı da doğru kavranır.
• Organik plastik yapı için denge, ritim, hareket ve uyum gerekir; sabitlik, kopya ve yeniden biçimlendirme bu ögeler arasında değildir.
• Altın oran yaklaşık 1,618 olup uyum ve denge simgesidir.
• Kandinsky hareket yerine tansiyon terimini kullanmıştır.

Boşluk ve mekân

• Boşluk da nesneler gibi renk alanlarından oluşur.
• Doğu düşüncesinde boşluk hiçlik ve dinginlikle, Batı'da zaman ve hareketle ilişkilendirilir.
• Uzak Doğu'da boşluğun resim kadar değerli sayılması Batı'da post-empresyonizme esin vermiştir.
• Minimalizm boşluğu eserin etkin bir parçası yapar.
• El Lissitzky resmi gerçek mekâna taşıyarak resim ile mimari arasındaki sınırı kaldırmıştır.
• Minyatürde mekân kurulmaz; önem sırasına göre yassı bir yüzeyde anlatılır.

Perspektif ve Rönesans

• Giotto, figürlere hacim vererek Batı resminde perspektifin ilk adımını atmıştır.
• Doğrusal perspektifte paralel çizgiler tek kaçış noktasında birleşir; izleyicinin gözü sabittir.
• Camera Obscura doğayı birebir resmetmek için kullanılan, fotoğraf makinesinin öncüsü düzenektir.
• Hildebrand ve Berenson, Floransa ressamlarının başarısını dokunsal değerlere bağlamıştır.
• Giotto ruhsal değerler için parlak renk yerine açık-koyu tonları seçmiştir.
• Rembrandt ışık-gölge ustasıdır.

Sanat akımları ve sanatçılar

• Cézanne'ın geometrik yapı arayışı Kübizme zemin hazırlamış; Picasso Guernica'yı yapmıştır.
• Empresyonizm ışığın anlık izlenimlerini yakalar.
• Fütürizm hareketi ve eş zamanlılığı işler.
• Romantizm sanatçının yorumunu öne çıkarmış, kopyalamayı geriletmiştir.
• Duchamp hazır nesneyi sanata sokmuş, kavramsal sanat fikir odaklıdır.
• Brâncuși biçimi yalınlaştırarak nesnenin özüne ulaşmayı amaçlamıştır; Delaunay renk karşıtlığıyla hareketi vurgular (Orfizm).

Felsefe, estetik ve düşünürler

• Mimesis kuramı sanatı doğanın taklidi sayar (Platon, Aristoteles).
• Baumgarten estetiği bağımsız disiplin olarak kurmuştur.
• Croce sezgisel bilginin ürününün imge olduğunu savunur; Descartes düalisttir.
• Pisagor evreni kozmos diye adlandırmıştır; Epikür atom ve boşluk görüşünü sürdürmüştür.
• Benjamin mekanik çoğaltmanın eserin auraını zayıflattığını söyler; Derrida yapısökümün öncüsüdür.
• Worringer soyutlama ve özdeşleyimi, Beuys toplumsal plastiği ortaya koymuştur.

Retina

Gözün iç yüzündeki, koni ve çubuk hücrelerini taşıyan ve uyarıları beyne ileten sinir tabakasıdır.

Valör

Bir rengin göreceli açıklık-koyuluk derecesidir.

Görsel alan

Gözün anlık algıladığı ışık, renk ve form verisidir.

Görsel dünya

Zihnin deneyim ve bilgiyle kurduğu, yer çekimine dayanan algıdır.

İmge

Dış gerçekliğin zihinde yeniden kurulan görsel tasarımıdır.

Mimesis

Sanatın doğayı ve insan eylemlerini yansıttığı görüşüdür.

Camera Obscura

Işığı küçük delikten alıp görüntüyü ters yansıtan karanlık oda düzeneğidir.

Doğrusal perspektif

Tek kaçış noktalı, sabit göz konumlu matematiksel derinlik sistemidir.

Gestalt

Algının parçaları değil anlamlı bütünleri kavradığını savunan kuramdır.

Hazır nesne

Sıradan nesnenin bağlamından koparılıp sanat statüsü kazanmasıdır.

Aura

Orijinal esere özgü eşsiz zaman ve mekân duygusudur.

Kolaj

Farklı malzeme parçalarının yeni yüzeyde birleştirilip yeni anlam kurulmasıdır.

• Görsel alan görülür ve kültürel bilgi gerektirmez; görsel dünya bilinir ve bilgi gerektirir.
• Hareket yerine tansiyon diyen Kandinsky'dir; Kübizme zemin hazırlayan Cézanne, Kübizmi geliştiren Picasso ve Braque'tır.
• Perspektifin ilk adımı Giotto ile atılmıştır; doğrusal perspektif sistemi ise Rönesans'ta Brunelleschi'ye dayanır.
• Kırmızı en uzun, mor en kısa dalga boyudur; kırmızının geç görüntüsü yeşildir.
• Işığın simgesi olumlu değerlerdir; korku karanlıkla ilişkilidir.