ATA-AÖF Görsel Estetik Çıkmış Sorular

Görsel Estetik dersi; sanatta ve görsel kültürde güzellik algısını, estetik kuramlarını, renk ve tasarım ilkelerini, sinema ile kurgu anlayışını ve yeni medya ortamlarını ele alır. Sanat akımlarından dijital teknolojilere uzanan geniş bir çerçeve sunar.

Estetik kuramı ve mimesis

• Görsel estetik, görsel ögelerin düzenli ya da düzensiz birleşmesiyle oluşan bütünsel tasarıma dair algıları anlatır.
• Mimesis, Yunanca kökenli bir terimdir ve Türkçede taklit ya da yansıtma anlamına gelir.
• Platon ve Aristoteles sanatı gerçekliğin taklidi olarak ele almıştır.
• Aristoteles'e göre taklit insanda doğuştan vardır; bilgiye ve hazza götürür. Sanatçının gerçeklikten uzaklaştığı görüşü Platon'a aittir.
• Rönesans estetiği akıl ve matematiksel düzene dayanır; uyum, düzenleme, simetri ve planlama ölçüttür. Duyum bu ölçütlerden değildir.

Sanat akımları ve sanatçılar

• Fütürizm 1909'da İtalya'da doğmuş, hız, makine ve hareketi öne çıkarmıştır; kronofotografiden etkilenerek hareketi tuvale aktarmıştır.
• Realizm gündelik yaşamı konu edinir; Jean-François Millet köylülerin emeğini resmeden önemli temsilcisidir.
• Empresyonizm ışığın anlık etkisine odaklanır.
• Marcel Duchamp 1917'de bir pisuvarı Çeşme adıyla sergileyerek hazır nesne anlayışını başlatmıştır.
• Hazır nesne, kavramsal sanatın öncüsü sayılır; nesne seçilip bağlamı değişince esere dönüşür.

Enstalasyon ve yeniden üretim

• Enstalasyon (yerleştirme) sanatında eser, izleyicinin içinde dolaşıp bedenen deneyimlediği bir mekâna dönüşür.
• Walter Benjamin'e göre fotoğraf ve sinema gibi çoğaltılabilen yapıtlarda aura kaybolur.
• Aura, eserin burada ve şimdi var olan biricikliğidir; kopya bunu taşımaz.

Renk bilgisi

• Geleneksel renk çemberinde ana renkler kırmızı, sarı ve mavidir; başka renklerin karışımıyla elde edilemez.
• Turuncu, yeşil ve mor ana renklerin karışımından çıkan ara renklerdir.
• Soğuk renkler mavi, yeşil ve mor; sıcak renkler kırmızı, turuncu ve sarıdır.
• Sarı güneşle özdeşleşir; bereket, canlılık, neşe ve ilhamı çağrıştırır. Kırmızı tutku, enerji ve tehlikeyle ilişkilidir.

Gestalt ve kompozisyon

• Gestalt psikolojisi 20. yüzyıl başında Almanya'da Wertheimer, Köhler ve Koffka tarafından geliştirilmiştir.
• Gestalt biçim ya da bütün demektir; bütün, parçaların toplamından farklıdır.
• İlkeleri benzerlik, süreklilik, yakınlık, basitlik, kapalılık ve şekil-zemin ilişkisidir.
• Kompozisyon, çerçevedeki ögelerin yerleşimini ve ilişkisini düzenler; denge, dinamizm ve içeriğin biçime yansıması bununla sağlanır.
• Dengelilik bir kompozisyon ilkesidir, Gestalt ilkesi sayılmaz.

Sinema, kurgu ve ışık

• Kurgunun hikâye bütünlüğü için işlevsel kullanıldığı ilk film, D. W. Griffith'in 1915 tarihli Bir Ulusun Doğuşu'dur.
• Sovyet Montaj Kuramı 1920'lerde Kuleshov, Pudovkin, Eisenstein ve Vertov'la şekillenmiştir; anlam planların art arda gelmesinden doğar.
• Eisenstein çatışma montajını, Pudovkin bağlantı montajını öne çıkarmıştır.
• Kuleshov kurguyu izleyicinin algısını yönlendiren araç saymış; aynı yüz farklı görüntülerle farklı duygu uyandırmıştır.
• Işık nesneleri görünür kılmanın yanında gerilim, gizem ya da sıcaklık gibi dramatik etkiler de üretir.

Yeni medya ve dijital teknolojiler

• Akıllı telefonların teknik kısıtları erişim hızı, cihaz ve tarayıcı çeşitliliği ile küçük ekrandır; kültürel çeşitlilik kısıt değildir.
• Yeni medya tasarımında öncelikler gezinilebilirlik, basitlik, ulaşılabilirlik ve görsel hiyerarşidir; hareketlilik öncelik değildir.
• Artırılmış gerçeklik (AR) gerçek ortama dijital bilgi, görüntü ve ses ekler; kullanıcıyı gerçek ortamdan koparmaz.
• Sanal gerçeklik (VR) kullanıcıyı tümüyle bilgisayar üretimi yapay bir ortamın içine alır.

Yazı ve çizgi roman

• Piktografik yazı nesneleri resimlerle anlatır; en düzenli örneği Mısır hiyeroglifleridir.
• İdeografik yazı soyut kavramları simgelerle gösterir.
• Manga Japon çizgi romanıdır ve büyük gözlü karakterleriyle ayırt edilir.
• Mangalardan uyarlanan animasyonlara anime denir; bu alanda öne çıkan ülke Japonya'dır.

Hazır nesne (ready made)

Sıradan bir nesnenin sanatçının seçimiyle olduğu gibi sanat eseri olarak sunulması.

Aura (hale)

Eserin burada ve şimdi var olan biricikliği; çoğaltmayla kaybolduğu savunulur.

Enstalasyon

İzleyicinin içinde dolaşıp deneyimlediği, mekâna dönüşen sanat eseri biçimi.

Mimesis

Taklit ya da yansıtma; sanatın gerçekliği örnek alması.

Gestalt

Biçim veya bütün anlamına gelir; bütünün parçaların toplamından farklı olduğunu savunan kuram.

Kompozisyon

Çerçevedeki ögelerin yerleşimi ve aralarındaki ilişkinin düzenlenmesi.

Piktografik yazı

Nesneleri resimlerle anlatan yazı sistemi; örneği Mısır hiyeroglifi.

Artırılmış gerçeklik (AR)

Gerçek dünyanın üzerine dijital katmanlar ekleyen teknoloji.

Sanal gerçeklik (VR)

Kullanıcıyı tamamen yapay, dijital bir ortama alan teknoloji.

Sovyet Montaj Kuramı

Anlamın planların kurguyla art arda getirilmesinden doğduğunu savunan 1920'ler film kuramı.

• AR ile VR karıştırılmamalı: AR gerçek ortamı korur ve üzerine ekleme yapar, VR kullanıcıyı tümüyle yapay ortama alır.
• Platon taklidi sanatçıyı gerçeklikten uzaklaştıran bir şey olarak görür; Aristoteles taklidi öğrenme ve bilgi yolu sayar.
• Eisenstein çatışma montajı, Pudovkin bağlantı montajı ile anılır; Kuleshov ise kurgunun izleyiciyi yönlendirmesiyle ilişkilidir.
• Olumsuz sorularda (yer almaz) dikkat: Dengelilik Gestalt ilkesi değil, Duyum Rönesans ölçütü değil, Hareketlilik yeni medya önceliği değil.
• Soğuk renkler mavi, yeşil, mor; pembe ve turuncu sıcak gruptadır.