AUZEF Çocukluk Döneminde Sanat ve Yaratıcılık Çıkmış Sorular

Ders, çocukluk döneminde yaratıcılığın kavramsal çerçevesini, yaratıcı düşünmeyi destekleyen teknikleri, alternatif eğitim yaklaşımlarını ve çocuğun görsel sanat gelişimiyle sanat ortamının düzenlenmesini ele alır.

Yaratıcılığın bileşenleri ve tanımı

• Akıcılık, düşüncelerin art arda üretilmesidir; orijinallik ise alışılmadık, özgün çözüm bulmayı anlatır.
• Uyumluluk yaratıcılığın bileşenlerinden değildir.
• Serendipity, yaratıcı çözümlerde yer alan olumlu rastlantı anlamına gelir.
• Yaratıcılık bir fikri ya da ürünü yoktan var etme olarak tanımlanmaz.
• Yaratıcı çalışmalar bir anda ortaya çıkmaz; özgünlük ve farklılık içerir, cesaretlendirme ister.

Kuramlar ve yaratıcı kişi

• Gestalt kuramı yaratıcılık yerine üretken düşünce terimini kullanır.
• Psikoanalitik görüş yaratıcılığı bilinçaltının dışa vurulmasına bağlar.
• İnsancıl kuram yetenek gerektiren yaratıcılık ile kendini gerçekleştirmeden doğan yaratıcılığı ayırır.
• Maslow'a göre yaratıcı kişi dürtü-mantık, görev-haz, iş-oyun gibi karşıt nitelikleri dengeler.
• Sosyal öğrenme kuramı yaratıcılığı ele almamıştır; beyinde frontal lob baskın rol oynar.

Yaratıcılık düzeyleri

• Büyük yaratıcılık, toplumda iz bırakıp sonrakilere yol gösteren kişilerde görülür.
• Da Vinci, Mozart, Atatürk, Mimar Sinan örneklerinde öne çıkan nitelik orijinal keşif ve yeni ürün ortaya koymaktır.
• Mini yaratıcılık, öğrenme sürecinde eski bilgilerin yaratıcı biçimde birleşip yeni bilgiye varılmasıdır.
• Psikolojik düzey kişinin kendi bilinçaltından, düşsel düzey toplumsal bilinçaltından beslenir.

Yaratıcı problem çözme ve teknikler

• Kuluçka aşamasında problem bilinçli çaba olmadan zihinde dinlenir ve işlenir.
• Durumu incelemeden sonra çözüm yollarını ifade etme gelir, ardından uygulama yapılır.
• Beyin fırtınası 12-15 kişilik grupta en iyi çalışır; amaç önce nitelik değil, çok fikir üretmektir.
• Sinektik (analoji) tekniği uzak ve ilgisiz görünen şeyleri planlı biçimde birleştirir.
• Analoji türleri kişisel, doğrudan, sembolik ve fantastik analojidir.
• Matriks tekniği anahtar sözcüklerle çözüme ipucu verir; fikir yazımı tekniğinde ilk yazım ve katılımlı yazışma vardır.

Alternatif eğitim yaklaşımları

• High/Scope etkin öğrenmeye dayanır; gözlem kayıtları gelişime uygun etkinlik planlamak içindir.
• Reggio Emilia beş ilkeye dayanır: çocuk imajı, öğretmenin rolü, çevrenin rolü, proje yaklaşımı, dokümantasyon.
• Okul imajı Reggio ilkesi değildir; çocuğun rolleri arasında gözlemci olmak sayılmaz.
• Steiner yaşamı yedi yıllık dönemlere ayırır; Waldorf'ta doğa masası doğanın güzelliğini ve ritmini sınıfa taşır.
• Montessori hedefleri arasında merakın bastırılması yoktur; ortak unsur gerektiğinde yetişkin desteğidir.

Sanat eğitimi ve çocuğun çizimi

• Sanat eğitimi çocukta hayal gücü, üretkenlik ve bireyselliği besler; kötümserliği artırmaz.
• Süreç ürüne göre daha önemlidir; şablonlu etkinlikler yaratıcılığı sınırlar, atık malzemeli üç boyutlu çalışmalar destekler.
• Görsel algı 3-7 yaşta gelişir; çizime başlangıçta hareket becerilerini denemek öne çıkar.
• İnsan figürü çocuğun gelişimsel ve duygusal durumu hakkında ipucu verir.
• Piaget'e göre imgeler simgesel işlemlerle birlikte taklit yoluyla oluşur; Arda'nın araba çizimi simgeye örnektir.
• Sarı renk canlılık, aydınlık ve iyimserliği simgeler.

Sanat ortamı ve ölçme

• Düşük maliyetli ortam için doğal ve yeniden dönüştürülmüş malzemeler kullanılır; artan malzeme şeffaf kutularda saklanır.
• Sanat etkinliği fen ile birleştirilebilir: bitkilerden ezerek renk elde etmek gibi.
• PEPSI siyah-beyaz basit çizimler ve gündelik sahneler içeren ölçme aracıdır.
• Myers-Briggs kişilik envanteridir, yaratıcılık ölçmez.
• Materyallerin yeterliliğini belirlemek görsel sanat değerlendirmesinin amacı sayılmaz.

Akıcılık

Çok sayıda düşüncenin art arda üretilebilmesi.

Orijinallik

Alışılmışın dışında, özgün çözümler bulabilme.

Serendipity

Yaratıcı çözümlere götüren olumlu rastlantı.

Üretken düşünce

Gestalt kuramının yaratıcılık yerine kullandığı terim.

Kuluçka aşaması

Problemin bilinçdışı düzeyde zihinde bekletilip işlendiği basamak.

Kişisel analoji

Bireyin kendini bir nesne ya da canlının yerine koyarak çözüm araması.

Sinektik

Birbirinden uzak görünen öğelerin planlı biçimde birleştirildiği analoji tekniği.

Mecaz

Yaşantı, anlatım ve duygulara anlam katan çağrışımlar.

Algı

Duyulardan gelip beyne kaydedilen uyarıcıların yorumlanmasında etkili olan süreç.

Mini yaratıcılık

Öğrenme sırasında bilgileri yaratıcı biçimde birleştirerek yeniye ulaşma.

PEPSI

Siyah-beyaz çizimler ve gündelik sahneler içeren yaratıcılık ölçme aracı.

• Soruların çoğu 'hangisi değildir' biçimindedir; Uyumluluk, Sosyal öğrenme, Gözlem yapma, Geliştirme, Okul imajı gibi dışarıda kalan şıkları hatırla.
• Büyük yaratıcılık (iz bırakan ünlüler) ile mini yaratıcılık (öğrenme sürecindeki bireysel keşif) karıştırılmamalıdır.
• Psikolojik düzey kendi bilinçaltından, düşsel düzey toplumsal bilinçaltından beslenir; bu ayrım ters sorulabilir.
• Sanat eğitiminde süreç ürüne baskın gelir; ürünü öne çıkaran ifade yanlıştır.
• Reggio Emilia ilkeleri ile Montessori ve High/Scope özellikleri birbirine karıştırılmamalıdır.