AUZEF Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Gelişim Çıkmış Sorular

Doğru cevap: E) nasıl
Kalıtım-çevre tartışması uzun süre “hangisi daha belirleyici?” sorusuna odaklanmıştır. Günümüzde asıl önemli görülen soru, ikisinin birbirini nasıl etkilediğidir. Kalıtım ve çevre karşılıklı etkileşim içinde gelişimi biçimlendirir; örneğin genetik yatkınlık çevresel uyarıcılara göre farklı biçimlerde ortaya çıkabilir.

Doğru cevap: B) Thelen
Esther Thelen dinamik sistemler yaklaşımıyla yaptığı çalışmalarda reflekslerin katı nörolojik programlar olmadığını gösterdi. Vücut ağırlığı, kas tonusu ve çevre koşulları değiştirilerek reflekslerin ortaya çıkışı ve baskılanması etkilenebilir. Bu, motor gelişimin yalnızca olgunlaşmaya değil, biyolojik, çevresel ve bağlamsal etkenlerin etkileşimine dayandığını gösterir.

Doğru cevap: A) Yazı farkındalığı
Yazı farkındalığı, çocuğun yazıyı bir iletişim aracı olarak görmesini ve farklı durumlarda farklı amaçlarla kullanıldığını anlamasını ifade eder. Kelime farkındalığı cümlenin sözcüklerden kurulduğunun bilinmesidir. Ses bilgisel farkındalık ise dildeki ses birimlerini ayırt edebilmedir.

Doğru cevap: B) 4-5
4-5 yaşlarında dil kullanımı belirgin biçimde olgunlaşır ve akıcı bir iletişim aracına dönüşür. Cümleler dil bilgisi bakımından doğrulaşır, soru, olumsuzlama ve bağlaç kullanımı gelişir, söz varlığı hızla genişler. 2-3 yaşın telgrafik konuşmasının yerini daha bütün ifadeler alır.

Doğru cevap: C) Sosyal Öğrenme Kuramı
Bandura'nın Sosyal Öğrenme Kuramı'na göre çocuk cinsiyet rollerini başkalarını izleyerek, taklit ederek ve ödüllendirilerek edinir. Anne baba, bu süreçte başlıca model ve pekiştirici kaynağıdır; kız ve erkek çocuğa farklı oyuncak, kıyafet ve beklentiler sunmaları cinsiyet gelişimini doğrudan etkiler. Medya, akranlar ve öğretmenler de sürece katkı verir. Psikanalitik kuram konuyu biyolojik dürtü ve bilinçdışı çatışmalarla, bilişsel kuram ise çocuğun kendi cinsiyetini etkin biçimde kavramasıyla açıklar.

Doğru cevap: D) Orta çocukluk dönemi
Orta çocukluk dönemi (6-12 yaş), ergenlik öncesinde görece durağan geçen evredir. Fiziksel büyüme yavaşlar; çocuk okul başarısına ve akran ilişkilerine odaklanır. Piaget'in somut işlemler dönemi ile örtüşür.

Doğru cevap: A) Vygotsky'nin Sosyokültürel Bilişsel Gelişim Kuramı
İskele oluşturma, Vygotsky’nin kuramının temel kavramlarındandır. Yakınsak gelişim alanında yetişkin ya da deneyimli akranın verdiği geçici destektir; çocuk yetkinleştikçe destek azaltılır ve çocuk görevi tek başına yapar. Piaget bireysel keşfi öne çıkarırken Vygotsky sosyal etkileşimi ve rehberliği merkeze alır.

Doğru cevap: C) Plastisite
Plastisite (nöroplastisite), beynin yaralanma, hastalık ya da yaşantılar sonrasında kendini yeniden düzenleyebilmesi ve hasarlı alanların görevini başka bölgelere aktarabilmesidir. Bu esneklik en çok erken çocukluk döneminde görülür; bu yüzden erken müdahale ve rehabilitasyon küçük yaşlarda daha verimlidir. Miyelinizasyon sinir liflerinin miyelin kılıfla örtülerek iletimin hızlanmasıdır; serebral lateralizasyon ise iki yarıkürenin işlevlerinin farklılaşmasıdır.

Doğru cevap: C) Korunum
Korunum, bir nesnenin biçimi ya da görünümü değişse bile miktarının, ağırlığının veya hacminin değişmediğini anlayabilmektir. Piaget'ye göre bu beceri 7-11 yaşlarındaki somut işlemler döneminde kazanılır. İşlem öncesi dönemdeki çocuk, suyu uzun ve dar bir bardağa boşaltınca suyun arttığını sanır. Tersine çevirebilirlik, bir işlemin zihinde geri alınabilmesidir ve korunumun temelini oluşturur.

Doğru cevap: D) İş birlikçi oyun
İş birlikçi oyunda çocuklar ortak bir amaç için rol, oyuncak ve fikir paylaşarak birlikte oynar; bu, en gelişmiş sosyal oyun evresidir. Görev paylaşımı, kural koyma ve eşgüdüm bu evrede görülür. Paralel oyunda çocuklar yan yana ama birbirinden bağımsız oynar; seyirci oyunda ise yalnızca başkalarını izler. Parten'in evrelerinde iş birlikçi oyun en üst basamaktır.