AUZEF Değerleme ve Dönem Sonu İşlemleri Çıkmış Sorular

Ders, dönem sonunda işletmenin varlık ve borçlarının envanter yoluyla tespit edilip hangi ölçülerle değerleneceğini, ardından gerekli düzeltme, karşılık ve kapanış kayıtlarının nasıl yapılacağını anlatır. Hazır değerler, alacaklar, menkul kıymetler, stoklar, duran varlıklar, borçlar, geçici hesaplar ve gider hesaplarının yansıtılması konularını kapsar.

Envanter ve değerleme ölçüleri

• Envanter, muhasebe içinde (defter kayıtlarıyla) ve muhasebe dışında (sayım, tespit) yürütülen çalışmalardan oluşur; kasa fazlası kaydı muhasebe içi çalışmadır.
• Kayıtlardaki değere mukayyet değer, edinmek için yapılan ödeme ve masrafların toplamına maliyet bedeli denir.
• Genel geçici mizan Defteri Kebir kayıtlarına dayanılarak hazırlanır.
• Defter değeri, değerleme ölçülerinden sayılmaz.
• Kapanışta aktif hesaplar alacaklandırılır, pasif hesaplar borçlandırılır; düzenleyici hesaplar tersine çalışır.

Hazır değerler ve kur değerlemesi

• Türk Lirası dönem sonunda itibari değerle değerlenir.
• Bankadaki vadesiz döviz hesapları döviz alış kuruyla, kasadaki yabancı paralar efektif alış kuruyla değerlenir.
• Kur artışı lehe farktır: ilgili varlık borçlanır, Kambiyo Kârları alacaklanır. Örnek: 1000 Avro × 0,60 = 600 TL kâr.
• Kasa eksiği Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına borç, Kasa hesabına alacak yazılır.
• Vadesi dolan banka faizinde Bankalar ve kesilen stopaj borçlanır, Faiz Gelirleri alacaklanır.
• Kredi kartı satış slipleri Diğer Hazır Değerler içinde izlenir.

Menkul kıymetler

• Menkul kıymetler cinsine göre alış bedeli ölçüsüyle değerlenir.
• Portföyünün en az %51'i Türkiye'deki şirket hisselerinden oluşan fon belgeleri dışındakiler borsa rayici ölçüsüyle değerlenir.
• Değer düşüşünde Karşılık Giderleri borçlanır, Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı alacaklanır.
• Karşılıklı hisse sonradan kârla satılırsa Konusu Kalmayan Karşılıklar alacaklanır; satış kârı Menkul Kıymet Satış Kârları hesabına yazılır.
• Kıst getiri ölçüsünde, iktisaptan değerleme gününe kadarki gelir alış bedeline eklenir.
• Repo işleminde alınan kıymet Diğer Menkul Kıymetler hesabında borçlandırılır.

Alacaklar, reeskont ve karşılıklar

• Reeskont, senedin nominal tutarının bugünkü değere indirilmesidir; yalnız dönem sonunda vadesi gelmemiş senetlere uygulanır.
• Halihazır değer esasına dayalı hesaplamaya iç iskonto denir.
• Alacak senedi reeskontunda Reeskont Faiz Giderleri borçlanır, Alacak Senetleri Reeskontu alacaklanır.
• Ortaklardan ve personelden alacaklar ticari değil, diğer alacaklardır; Verilen Depozito ve Teminatlar ise ticari alacak grubundadır.
• Şüpheli alacakta önce Şüpheli Ticari Alacaklar borçlanır, Alıcılar alacaklanır; sonra karşılık gideri borç, karşılık hesabı alacak yazılır.
• Dava kazanılıp tahsil edilince karşılık kapatılır, tahsil edilen kısım Konusu Kalmayan Karşılıklara alacak yazılır; dava kaybedilirse karşılık hesabı borçlanır.
• Sulh veya konkordato ile vazgeçilen alacak Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına borç yazılarak kapatılır.

Ticari mallar ve stok izleme

• Mizanda Satılan Ticari Mallar Maliyeti görülüyorsa aralıksız envanter uygulanıyordur.
• Aralıksız yöntemde dönem sonu stok, Ticari Mallar hesabının bakiyesidir (borç toplamı eksi alacak toplamı).
• Aralıklı yöntemde Ticari Mallar bakiyesi satışa hazır malların maliyetini gösterir.
• Aralıklı yöntemde stok: dönem başı + alışlar + alış giderleri − iadeler − iskontolar − satılan mal maliyeti.
• Hareketli ağırlıklı ortalamada her alıştan sonra birim maliyet yeniden bulunur; örnekte 70.000 TL / 10 adet = 7.000 TL, 5 adet 35.000 TL eder.

Duran varlıklar ve amortisman

• Yıllık bakım-onarım giderleri edinim maliyetine girmez, dönem giderdir.
• Amortisman, duran varlığın maliyetini yayma yöntemidir; stok değerleme yöntemi değildir.
• Azalan bakiyeler yönteminde oran en çok %50 olabilir; oran normal oranın iki katıdır, ilk yıl kıst uygulanır (36.000 × %40 × 8/12 = 9.600 TL).
• Yenisini alma koşuluyla satılan varlığın kazancı gelir tablosuna değil Özel Fonlar hesabının alacağına yazılır ve üç yıl izlenir.
• Fon tutarı yalnızca yeni alınan varlıkla ilişkili kullanılır.

Borçlar, karşılıklar ve geçici hesaplar

• Banka kredileri mali borçtur, ticari borç sayılmaz.
• Senede bağlı borçlar ticaret hukukunda itibari, vergi mevzuatında tasarruf değeriyle değerlenir; senetsiz borçlar mukayyet değerle, mali müesseselerde tasarruf değeriyle.
• Borç senedi reeskontunda Borç Senetleri Reeskontu borçlanır, Reeskont Faiz Gelirleri alacaklanır.
• Kıdem tazminatında gider hesabı borç, karşılık hesabı alacak yazılır; dayanak ihtiyatlılık kavramıdır.
• Aktif geçici hesaplar: 180 Gelecek Aylara Ait Giderler (peşin ödenen, bir yılı geçmeyen) ve 181 Gelir Tahakkukları.
• Pasif geçici hesaplar: gider tahakkukları ve 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler (bir yılı aşan peşin gelir).
• Ödenmemiş fatura Gider Tahakkukları hesabına alacak yazılır; yanlış döneme yazılan gider gelecek aylara aktarılır.
• Dayanak dönemsellik kavramıdır; tahsil edilmemiş hasılat mukayyet değerle aktife alınır.

Gider hesapları ve kapanış

• 7. sınıf maliyet hesaplarının yansıtılması, bunların gelir tablosuna aktarılmasını sağlar.
• 7/A seçeneğinde Kısa Vadeli Borçlanma Gideri yıl içinde kayıt almaz; 7/B seçeneğinde Üretim Maliyeti hesabı kayıt almaz.
• Finansman giderleri 7/B hesabıdır; banka faizinde finansman giderleri borçlanır.
• Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ile genel yönetim giderleri faaliyet giderleridir.
• Fark hesapları standart maliyet yönteminde kullanılır.
• Üretimin geçici durmasındaki sabit giderler Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları hesabında izlenir.
• Gelir ve gider hesapları kapatılırken bakiyeler Dönem Karı veya Zararı hesabına aktarılır.
• Personel ücreti tahakkukunda Kasa hesabı kayda girmez.

Mukayyet değer

Bir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında görünen değeridir.

Maliyet bedeli

Varlığı edinmek için yapılan ödemeler ile bağlı masrafların toplamıdır.

İtibari değer

Türk Lirasının ve ticaret hukukuna göre senede bağlı borçların değerlemesinde esas alınan değerdir.

Kambiyo kârı

Kur değerlemesinde lehe doğan farkın izlendiği hesaptır.

Reeskont

Senedin nominal tutarının vadeden önce bugünkü değere çekilmesidir.

İç iskonto

Reeskontun halihazır değer esasına göre hesaplanma yöntemidir.

Kıst getiri ölçüsü

Alış bedeline geçen süreye ait gelirin eklenmesiyle değer bulma yöntemidir.

Konusu kalmayan karşılıklar

Gereği ortadan kalkan karşılığın alacak yazıldığı hesaptır.

Özel fonlar

Yenisini alma koşuluyla satılan duran varlığın kazancının üç yıl izlendiği hesaptır.

Dönemsellik kavramı

Gelir ve giderlerin ait oldukları döneme yazılmasını gerektirir ve geçici hesapların dayanağıdır.

İhtiyatlılık kavramı

Olası zarar ve yükümlülükler için önceden karşılık ayrılmasının dayanağıdır.

Tasarruf değeri

Vergi mevzuatında senede bağlı borçların ve mali müesseselerin senetsiz borçlarının değerlemesinde kullanılır.

• Aralıksız yöntemde stok Ticari Mallar bakiyesidir; aralıklı yöntemde bakiye satışa hazır mal maliyetidir.
• Ticari alacaklar ile diğer alacaklar ayrımına dikkat edilmelidir: ortaklar ve personel diğer alacaklardır.
• Şüpheli alacakta dava kazanılırsa Konusu Kalmayan Karşılıklar alacaklanır, kaybedilirse karşılık hesabı borçlanır.
• İtibari değer ile tasarruf değeri karıştırılmamalı: senede bağlı borç ticaret hukukunda itibari, vergide tasarruf değeridir.
• 180 (bir yıl içi peşin gider), 181 (gelir tahakkuku) ve 480 (bir yılı aşan peşin gelir) numaraları ayırt edilmelidir.