AUZEF Değerlendirme ve Dönem Sonu İşlemleri Çıkmış Sorular

Ders, dönem sonunda yapılan ayarlama kayıtlarını, varlık ve borçların değerlemesini, finansal tabloların hazırlanmasını ve paranın zaman değeri hesaplarını ele alır. Stoklar, duran varlıklar, finansal yatırımlar, tahviller, kiralamalar ve ertelenmiş vergi başlıca konulardır.

Dönem sonu ayarlamaları ve temel kavramlar

• Ayarlama öncesi mizan, borç-alacak eşitliğini sınar; ayarlama kayıtları bunun ardından yapılır.
• Dört ayarlama türü: tahsil edilecek gelirler, ödenecek giderler, kazanılmamış gelirler, önceden ödenmiş giderler.
• Tahakkuk esasında gelir kazanıldığı dönemde yazılır; hizmet verilmiş ama tahsil edilmemişse gelir ve alacak kaydedilir.
• Peşin alınan ama henüz verilmeyen hizmet, kazanılmamış gelir olarak pasifte izlenir.
• Süreklilik kavramı, tasfiye kanıtı yoksa işletmenin devam edeceğini varsayar.
• Gelir ve gider hesapları kapatılır, bilançoda yalnızca varlık, borç ve özkaynak hesapları görünür.

Kasa, döviz ve alacak düzeltmeleri

• Defter bakiyesi sayımdan fazlaysa Kasa Noksanı borçlanır, Kasa alacaklanır; fazlalıkta tersi olur.
• Noksan veya fazlanın nedeni bulunursa ilgili gider ya da alacak hesabıyla kapatılır.
• Dövizli kasa bilanço günü kuruyla çevrilir; defterle fark kur farkı kâr veya zararıdır.
• Şüpheli alacak karşılığı hedef bakiyeye tamamlanır; mevcut bakiye düşülerek ek gider bulunur.

Stokların değerlemesi

• Stok, maliyet ile net gerçekleşebilir değerden düşük olanla gösterilir.
• Net gerçekleşebilir değer, tahmini satış fiyatından tamamlama ve satış giderleri çıkarılarak bulunur.
• Maliyet NRV'den yüksekse fark kadar Stok Değer Düşüş Zararı borçlanır, karşılık alacaklanır.
• Mevcut karşılık varsa yalnızca gereken ek tutar kaydedilir.
• NRV maliyetten yüksekse değer artışı yazılmaz, ayarlama gerekmez.
• Kalem kalem değerlemede her ürün grubu kendi düşük değeriyle alınır ve toplanır.

Duran varlıklar, amortisman ve değer düşüklüğü

• Maliyete alış bedeli ile kullanıma hazırlama harcamaları (nakliye, kurulum) girer; standart alımda kredi faizi girmez.
• Eşit paylı amortisman her yıl aynıdır; azalan bakiyelerde dönem başı net defter değerine oran uygulanır.
• Net defter değeri, maliyetten birikmiş amortisman düşülerek bulunur.
• Geri kazanılabilir tutar, net satış değeri ile kullanım değerinden büyüğüdür.
• Defter değeri geri kazanılabilir tutarı aşarsa fark zarar yazılır; aşmazsa zarar sıfırdır.
• Satış kârı, satış bedeli eksi satış tarihindeki net defter değeridir; amortisman kıst olarak ayrılır.
• Özellikli varlıkta özel kredi faizi ile aşan harcamaya genel borçlanma oranı aktifleştirilir.

Maddi olmayan varlıklar ve şerefiye

• Marka, patent, lisans gibi fiziksel yapısı olmayan varlıklar maddi olmayan duran varlıktır.
• Satın alma bedeli ve doğrudan harcamalar toplamı varlığın maliyetini oluşturur.
• İşletme içinde yaratılan marka aktifleştirilmez, gider yazılır.
• Şerefiye, ödenen bedelin edinilen net varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmıdır ve işletme birleşmesinde doğar.

Finansal yatırımlar ve iştirakler

• Alım-satım amaçlı menkul kıymetlerde değer farkı doğrudan kâr-zarara yansır; kâr payı bu farka dahil değildir.
• Satışa hazır olanlarda fark özkaynakta diğer kapsamlı gelire veya değerleme farkına gider.
• Finansal varlık ilk kayıtta ödenen bedelle, yani gerçeğe uygun değerle izlenir.
• Oy hakkının yüzde 20 ile 50'si arası iştirak sayılır ve özkaynak yöntemi uygulanır.
• Özkaynak yönteminde iştirak kârından pay bakiyeyi artırır, tahsil edilen kâr payı azaltır.

Borçlanma, tahvil, kiralama ve vade farkı

• Hasılat peşin satış değeriyle yazılır; vade farkı faiz geliri olarak zamana yayılır.
• Nominal faiz piyasa faizinden yüksekse tahvil primli, düşükse iskontolu satılır; eşitse nominal değerle satılır.
• Etkin faiz gideri, dönem başı net defter değeri ile piyasa faizinin çarpımıdır.
• Finansal kiralamada ilk yıl faizi başlangıç borcu çarpı faiz oranıdır; ödemenin kalanı anaparayı azaltır.
• Brüt yöntemde alacak toplam tahsilatla yazılır, bugünkü değerle farkı gerçekleşmemiş faiz gelirine gider.
• Aracı konumundaki acente yalnızca komisyonunu hasılat yazar.

Paranın zaman değeri, vergi ve tablolar

• Tek tutarın gelecek değeri, tutar çarpı gelecek değer katsayısıdır; eşit ödemelerde anüite faktörü kullanılır.
• Hedef gelecek değerden yıllık tutar bulunurken hedef anüite gelecek değer faktörüne bölünür.
• Eşit yıllık çekimler için bugün yatırılacak tutar anüite bugünkü değer faktörüyle bulunur.
• Muhasebe giderinin vergide sonra indirilmesi ertelenmiş vergi varlığı doğurur; geliri sonra vergilenecekse yükümlülük doğar.
• Kanuna aykırılık cezaları kalıcı farktır, geçici fark değildir.
• Nakit akışında tahsilat, satışlara alacak azalışı eklenerek bulunur; sermaye artırımı finansman, duran varlık alım-satımı yatırım faaliyetidir.
• Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli borçlara bölünmesiyle likiditeyi gösterir.

Net gerçekleşebilir değer

Tahmini satış fiyatından tahmini tamamlama ve satış giderleri düşülerek bulunan tutardır.

Net defter değeri

Varlığın maliyetinden birikmiş amortisman ve varsa değer düşüklüğü düşülerek bulunan değerdir.

Geri kazanılabilir tutar

Net satış değeri ile kullanım değerinden büyük olanıdır; değer düşüklüğü testinin ölçüsüdür.

Şerefiye

Satın almada ödenen bedelin, tanımlanabilir net varlıkların gerçeğe uygun değerini aşan kısmıdır.

Paranın zaman değeri

Bugünkü paranın aynı tutardaki gelecekteki paradan daha değerli olmasıdır.

Anüite

Eşit aralıklı ve eşit tutarlı ödeme ya da tahsilat dizisidir.

Özkaynak yöntemi

İştirak yatırımının, yatırım yapılan şirketin özkaynak değişimindeki paya göre güncellendiği yöntemdir.

Tahvil primi ve iskontosu

Tahvilin nominal değerinin üstünde satılması prim, altında satılması iskontodur.

Ertelenmiş vergi

Muhasebe ile vergi kuralları arasındaki geçici farklardan doğan gelecekteki vergi avantajı veya yükümlülüğüdür.

Kalıcı fark

Hiçbir dönemde kapanmayan, örneğin kanuni olarak kabul edilmeyen ceza giderlerinden doğan farktır.

Karşılık

Zamanı veya tutarı belirsiz borçlar için ayrılan pasif hesaptır; birikmiş amortisman ise aktifi azaltan hesaptır.

Maddi olmayan duran varlık

Fiziksel yapısı olmayan, tanımlanabilen ve işletmece kontrol edilen varlıktır.

• Geri kazanılabilir tutarda büyük olan değer alınır; stokta ise maliyet ile NRV'den küçük olan esas alınır.
• Karşılık sorularında hesap bakiyesi ile gereken tutar ayrılmalı; yalnızca aradaki ek tutar kaydedilir.
• Alım-satım amaçlı ile satışa hazır menkul kıymet farkı: biri kâr-zarara, diğeri özkaynağa gider.
• Vadeli işlemlerde peşin fiyat ile vade farkı ayrılmalı; bilanço tarihine kadar geçen süre kadar faiz işlenir.
• Soru bilanço bakiyesini mi yoksa gider tutarını mı soruyor, mutlaka kontrol edilmeli.