AUZEF Dijital Ekonomi Çıkmış Sorular

Dijital Ekonomi dersi; girişimcilik, dijital teknolojiler, yapay zekâ, dijital pazarlama ve ödeme sistemleri ile dijital ve yeşil dönüşümün ekonomi, işgücü ve etik üzerindeki etkilerini ele alır.

Girişimcilik

• Girişimci terimini iktisadi anlamda ilk kez 18. yüzyılda Richard Cantillon kullanmıştır.
• Cantillon girişimciyi, gelecekteki belirsiz fiyattan satış riskini üstlenen kişi olarak görür.
• Girişimci; emek, sermaye, doğal kaynak ve teknolojiyi risk alarak ve kâr amacıyla birleştirip üretim yapan kişidir.
• Girişimciliğin temel niteliği fırsatları fark edip belirlemektir.

Yapay zekâ ve makine öğrenimi

• Makine öğreniminde sistem kurallarla tek tek programlanmaz; veriden kalıpları kendisi bulur ve zamanla gelişir.
• Yapay sinir ağları insan beynindeki nöronların yapısından ve işleyişinden esinlenmiştir.
• Algoritmalar geçmiş insan verisiyle eğitildiği için önyargı ve ayrımcılığı sürdürme riski taşır.
• İşe alım, kredi ve adalet sistemlerinde algoritmik önyargı en büyük kaygılardandır.

Dijital ödeme, kripto ve güvenlik

• E-çek, kâğıt çekin dijital karşılığıdır; dijital imza ve şifreleme fiziksel kâğıdın yerini alır.
• Blok zincir tabanlı kripto paralar madencilik denilen karmaşık hesaplama süreçleriyle üretilir.
• Ödeme verileri işlem tutarına bakılmaksızın daima şifrelenmelidir; bu PCI DSS gibi standartların temelidir.

Dijital pazarlama ve sosyal medya

• Dijital pazarlamanın geleneksele üstünlüğü ölçümlenebilirlik ve anında geri bildirimdir.
• Tıklama ve dönüşüm oranları kampanya başarısını izlemeyi sağlar.
• Kurumsal itibar ve iş dünyasında güven için en uygun platform LinkedIn'dir.

Dijital emek, beceriler ve e-İKY

• Mikro iş platformlarında büyük projeler küçük görevlere bölünür; ödeme çoğunlukla iş başınadır, süreye göre değildir.
• Veri madenciliği, robotik, arayüz tasarımı ve web geliştirme dijital becerilerdir.
• İletişim, empati ve takım çalışması dijital değil sosyal becerilerdir.
• İKY ücret, işgücü arz-talebi ve maliyet analizinde ekonomiden yararlanır.
• e-İKY personel bulmayı, kurumsal uyumu ve idari maliyet azaltmayı hedefler; ürün geliştirme amacı değildir.

Yeşil dönüşüm ve dijital dönüşüm

• Yeşil dönüşüm karbon ayak izini azaltır ve enerji verimliliği sağlar.
• Dijital ve yeşil dönüşüm birlikte 'ikiz dönüşüm' olarak anılır; yapay zekâ, büyük veri ve nesnelerin interneti bunu destekler.
• Yenilenebilir enerjide yeni istihdam doğar, ancak fosil yakıt ve madencilik gibi geleneksel sektörlerde istihdam azalır.

Etik ve sorumlu teknoloji

• Çevrimiçi etik dışı davranışı belirsiz kurallar, duygusal geri bildirimin yokluğu ve cezasızlık algısı kolaylaştırır.
• Yakalanma kaygısı kolaylaştırıcı değil, caydırıcı bir etkendir.
• Sorumlu teknoloji yaklaşımı İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra gündemin ön sıralarına yerleşmiştir.

Girişimci

Üretim faktörlerini risk üstlenerek bir araya getirip mal ve hizmet üreten kişi.

Makine öğrenimi

Bilgisayarın açıkça programlanmadan deneyimlerden öğrenip gelişmesini sağlayan yapay zekâ türü.

Yapay sinir ağı

İnsan beynindeki nöronlardan esinlenen, bağlantılı yapay nöronlardan oluşan öğrenme modeli.

Madencilik

Kripto paraların karmaşık matematiksel problemlerin çözülmesiyle üretilmesi ve işlemlerin kaydedilmesi.

E-çek

Kâğıt çekin dijital imza ve şifrelemeyle çalışan elektronik hâli.

PCI DSS

Ödeme verilerinin şifrelenmesini temel gereklilik sayan güvenlik standardı.

Mikro iş platformu

Büyük işlerin küçük görevlere bölünüp çok kişiye dağıtıldığı, iş başı ödemeli dijital emek ortamı.

İkiz dönüşüm

Dijital ve yeşil dönüşümün birbirini tamamlayan süreçler olarak birlikte ele alınması.

Algoritmik önyargı

Yapay zekânın eğitim verisindeki ayrımcı kalıpları öğrenip çoğaltması.

e-İKY

İnsan kaynakları işlevlerinin elektronik ortamda yürütülmesi; personel bulma ve maliyet azaltmayı hedefler.

• Sosyal beceriler (iletişim, empati) dijital beceri sayılmaz; teknik ve teknolojik beceriler sayılır.
• Mikro işlerde ödeme süreye göre değil iş başınadır; 'süreye göre' ifadesi yanlıştır.
• Yakalanma kaygısı etik dışı davranışı kolaylaştırmaz, engeller.
• Yeşil dönüşüm yeni iş yaratır ama geleneksel sektörlerde istihdamı azaltır.
• e-İKY amaçlarında ürün geliştirme yoktur; o AR-GE, üretim ve pazarlamanın işidir.