AUZEF Kayıt ve Raporlama Çıkmış Sorular

Kayıt ve Raporlama dersi; iş sağlığı ve güvenliğinin (İSG) temel kavramlarını, kaza ve meslek hastalığı tanımlarını, risk değerlendirmesini, kurul ve temsilci yapısını, acil durum organizasyonunu ve kaza istatistiklerinin hesaplanmasını kapsar.

İş güvenliği temelleri ve sorumluluk

• İş güvenliği; işin yürütülmesinden doğan tehlikelerden korunmak ve daha iyi çalışma ortamı kurmak için yapılan düzenli çalışmalardır.
• Üç temel unsur işçi güvenliği, üretim (iş) güvenliği ve işletme güvenliğidir; işletmenin üçüne birlikte ihtiyacı vardır.
• Sorumluluk üçlü yapıdadır: devlet düzenler ve denetler, işveren önlem alır, işçi kurallara uyar.
• Sanayi Devrimi İngiltere'de başlamış, ilk iş güvenliği kuralları da orada oluşturulmuştur.
• Olağan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; aşan kısım fazla çalışmadır.

Kaza, meslek hastalığı ve mevzuat

• Kaza; kasıtsız, beklenmedik, kontrolün yitirildiği ve zarar veren ya da zarar potansiyeli taşıyan olaydır.
• İş kazası ani gelişir; meslek hastalığı tekrarlayan maruziyetle zamanla ortaya çıkar.
• Bu iki kavramın tanımı Sosyal Sigortalar Kanunu'ndadır.
• İşyeri otoparkındaki kaza ve işveren servisindeki kaza iş kazasıdır; herkese açık toplu taşıma kazası iş kazası sayılmaz.
• Meslek hastalıkları beş sınıfa ayrılır: kimyasal, cilt, solunum sistemi, bulaşıcı ve fiziksel etkenler.
• İşveren iş kazasını ve meslek hastalığını Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirir.

Maliyet, istatistik ve kayıt sistemi

• Doğrudan maliyetler: tedavi ve bakım masrafı, tazminat, kaza primi, sigorta ödemesi.
• Dolaylı maliyetler: üretim ve iş gücü kaybı, itibar kaybı, ilk yardımda boşa giden zaman.
• Kaza sıklık oranı kaza sayısını, kaza ağırlık oranı kayıp iş günlerini ölçer.
• İstatistik nesnel veri sağlar; geçmişten ders almaya ve gelecekteki önlemlere yön vermeye yarar.
• Kaza raporu yalnız yaralanmalı kazalar için değil, ramak kala ve küçük hasarlı olaylar için de tutulur.
• Kayıt sistemi süreç izleme, risk değerlendirmesi için veri ve önlem etkisinin ölçümünü sağlar.

Risk ve risk değerlendirmesi

• Risk, olayın olasılığı ile zarar şiddetinin birleşimidir; tehlike ise zarar potansiyeli taşıyan kaynaktır.
• Risk değerlendirmesi: riskin büyüklüğünü hesaplama, kabul edilebilirliğe karar verme ve öncelikli tedbirleri belirleme çalışmasıdır.
• Yöntemler: matris (L ve X), HAZOP, kontrol listeleri, Hata Ağacı ve Olay Ağacı; finansal analiz yöntem değildir.
• Ekipte işveren veya vekili, uzman, hekim, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve bilen çalışanlar bulunur; tedarikçiler yer almaz.
• Korunmada sıra: kaynakta önleme, toplu tedbirler, en son kişisel koruyucu donanım.
• Matris yönteminde iş günü kaybına yol açmayan kaza çok hafif şiddettedir.

Kurul, temsilci ve görevlendirme

• Kurulda başkan işveren veya vekilidir, sekreter iş güvenliği uzmanıdır.
• Çalışanları kurulda tüm temsilciler değil baş temsilci temsil eder.
• Çalışan temsilcisi asıl olarak çalışanlar arasında seçimle belirlenir; aday sayısı zorunlu temsilci sayısının en çok üç katıdır.
• Aday başvuruları seçimden en az 7 gün önce duyurulur.
• Yetkili sendika temsilcisi için 2 yıl deneyim şartı yoktur.
• Birden fazla uzman ve hekim varsa görevlendirmeyi işveren yapar.
• Çalışanın kurul kararlarına ve tedbirlere uyması yükümlülüğüdür.

Sağlık gözetimi ve periyodik kontrol

• Kişisel sağlık dosyalarının saklanması işyeri hekiminin görevidir; uzman bunları arşivlemez.
• Muayene işe girişte, iş değişikliğinde, düzenli aralıklarla ve uzun devamsızlık sonrası yapılır.
• Kurşun ve cıva işlerinde muayene üç ayda bir yapılır.
• Sağlık raporuna itiraz Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır.
• Periyodik kontroller makine ve tesisleri hedefler; çalışanların sağlık özelliklerini önceden saptamak amaç değildir.
• Test yöntemi ve ilgili standartlar kontrolden önce, hazırlıkta belirlenir.

Acil durum yönetimi

• Acil eylem planı müdahale süresini kısaltmayı hedefler, uzatmayı değil.
• Acil durum başkanı yoksa görevleri başkan yardımcısı üstlenir.
• Dış kuruluşlarla irtibat ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele içindir; eğitim için değildir.
• Olay sonrası hasar değerlendirilir, rapor hazırlanır, gerekirse plan güncellenir; sigorta işlemleri mali ve idari birimlerindir.
• Kurtarma ekibi itfaiye gelene kadar can ve mal kaybını azaltacak önlemleri alır.
• Afet sırasında işlevler Acil Durum Yönetim Merkezi'nden yönetilir.

Sözleşme, OSGB ve verimlilik

• Hizmet sözleşmesi taraflar, süre, konu, kapsam ve ifa yerini içerir; ham maddeler yer almaz.
• Alt yüklenici kendi işçilerinin doğrudan işverenidir, yalnızca aracı değildir.
• OSGB personeli nitelik bakımından yetersizse ilk yazılı ikazdan sonra 5 iş günü içinde değiştirilir.
• Verimlilik çıktının girdiye oranıdır; etkinlik ise en uygun ve düşük maliyetle hedefe ulaşmadır.
• İşyerleri tehlike bakımından az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak üçe ayrılır.

Tehlike

Zarar verme potansiyeli taşıyan kaynak veya durumdur.

Risk

Tehlikeli olayın olasılığı ile sonuçlarının şiddetinin birleşimidir.

Risk değerlendirmesi

Riski hesaplama, kabul edilebilirliğine karar verme ve öncelikli tedbirleri belirleme çalışmalarının bütünüdür.

İş kazası

Çalışma sırasında ani ve beklenmedik biçimde gelişen, zarara yol açan olaydır.

Meslek hastalığı

İşin niteliği veya koşulları nedeniyle tekrarlayan maruziyetle ortaya çıkan geçici ya da sürekli hastalık ve engeldir.

Kaza sıklık oranı

Kaza sayısının çalışılan saate bölünüp 1.000.000 ile çarpılmasıyla bulunur.

Kaza ağırlık oranı

Kazaların ciddiyetini, yani istirahat ve tedaviyle kaybedilen iş günlerini ölçer.

Kaybolan iş gücü

Kaza anından işbaşına dönüşe kadar çalışılamayan toplam gün sayısıdır.

Doğrudan maliyet

Hemen ödenen ve muhasebeleşen gider; tedavi, tazminat, kaza primi gibi.

Etkinlik

Hedefe kaynakları israf etmeden, en düşük maliyetle ulaşmaktır.

Verimlilik

Çıktının girdiye oranıdır.

Ramak kala olay

Yaralanma olmadan atlatılan olaydır; raporlanır ve kök neden analizi yapılır.

• Hata Ağacı ve Olay Ağacı gerçek yöntemlerdir; Risk Ağacı Analizi diye bir yöntem yoktur.
• Verimlilik (çıktı/girdi) ile etkinlik (en düşük maliyetle hedef) karıştırılmamalıdır.
• Tıbbi kayıtlar ve sağlık dosyaları işyeri hekimine, kurul sekreterliği ve çoğu kayıt işi uzmana aittir.
• Şıklarda müdahale süresinin uzatılması, müdahale süresini kısaltmanın tersidir; acil planın hedefi olamaz.
• Doğrudan maliyet (tedavi, tazminat, prim) ile dolaylı maliyet (zaman, üretim, itibar kaybı) ayrımına dikkat edilmelidir.