AUZEF Kitle İletişimi ve Tüketim Çıkmış Sorular

Ders; kitle, kitle kültürü ve popüler kültür kavramlarını, kitle iletişim araçlarının tarihini, ekonomi politik ve eleştirel yaklaşımları, yabancılaşma ile kamuoyunu, medya okuryazarlığını ve tüketici davranışı modellerini ele alır.

Kitleye bakış ve düşünürler

• J.S. Mill kitleyi akıl için tehlike sayar; bireyin kalabalıkta yok olduğunu savunur.
• Ortega'ya göre toplum azınlık ve kitlenin dinamik birlikteliğinden oluşur.
• Benda insanları sıradan insanlar ve aydınlar diye ayırır; aydınları kışkırtan topluluğa nefret korosu der.
• Benda, Burckhardt, Ortega ve Tocqueville kitleye eleştirel bakar; Gans ise olumlu bir tutum benimser.
• Shils'e göre orta kültür katmanı özgünlüğü düşük, kolay çoğaltılan ve zamanın sınavından geçmemiş ürünlerden oluşur.

Basın, radyo ve iletişim araçları

• Modern gazete 1700'lerdeki broşür ve el ilanlarından doğmuştur; günlük çıkmaya 19. yüzyılda başlamıştır.
• Ticari olmayan gazeteler devlet, yerel yönetim, eğitim kurumu ve sivil toplum kuruluşlarının yayınlarıdır.
• Fikir gazeteleri ciddi haber, araştırmacı gazetecilik ve güçlü köşe yazarlarıyla öne çıkar.
• Kitap, gazete ve dergiden daha kalıcıdır; yazı kültürünün birikimini taşır.
• Marconi 1895'te radyo dalgalarını bilinçli olarak ilk gönderip alan kişidir; Türkiye'de ilk yayın İstanbul Radyosu ile olmuştur.
• Vekayi-i Tıbbiye 1849'da çıkan ilk Türk meslek dergisidir.

Kültür ve popüler kültür

• Culture sözcüğünü zekânın gelişmesi anlamında ilk Voltaire kullanmıştır; ilk antropolojik tanım E.B. Tylor'a aittir.
• Kültür soyut bir yapıdır; maddi öğeler ise kültürü simgeleyen nesnelerdir.
• Modern toplumda kültür folk, popüler ve yüksek kültür olarak üçe ayrılır.
• Popüler sözcüğü geç ortaçağda halka ait anlamına geliyordu.
• Fiske popüler kültürü ast konumdakilerin kültürü sayar; Gramsci hegemonya kavramıyla anılır.
• Adorno pop müziği toplumsal çimento olarak görür; sahte-bireyselleştirme dinleyiciyi aynı çizgide tutar.
• Televizyon en ucuz kitlesel eğlence aracıdır; kültürel işlevlerini Fiske ve Hartley ele almıştır.
• Marcuse tek boyutlu toplum eleştirisiyle bireyin özgürlüğünün hazır seçeneklere sıkıştığını söyler.

Ekonomi politik ve kültür endüstrisi

• Ekonomi politik üretim, değişim, dağıtım ve tüketimi yöneten yasaları inceler; liberal anlayışın başlıca eleştirmeni Marx'tır.
• Siyasal ekonomi kitle iletişimini inceler, reddetmez; Schiller Mass Communications and American Empire eserinin yazarıdır.
• Mosco 1990'lardan itibaren küreselleşme, deregülasyon, birleşme ve sayısallaşmaya odaklanıldığını belirtir.
• Chomsky ve Herman propaganda modelinde haberlerin beş süzgeçten geçtiğini savunur.
• Garnham medya sahipliğini ekonomik çıkar bağlamında sorgular; Golding ve Murdock üç analiz alanı tanımlar.
• Kültür endüstrisi kavramını Adorno ve Horkheimer Aydınlanmanın Diyalektiği eserinde ortaya atmıştır; Frankfurt Okulu'nun ilgisi medya eleştirisidir.

Yabancılaşma ve kamuoyu

• Seeman yabancılaşmayı beş boyutta ele alır; kavram bilim insanlarınca aynı biçimde ele alınmamıştır.
• Rousseau benlik duygusu nedeniyle bireylerin başkalarına muhtaç olduğunu söyler; nevrotik kişi görüşü Fromm'a aittir.
• Freud'daki aktarma kavramı ile yabancılaşma arasında benzerlik vardır.
• Burjuva kamusal alanı kavramı Habermas'a aittir.
• Kamusal alanı yöneten ilkeler istenç ve yapıntıdır.
• Kişiliğin kamuoyuna etkisi bütüncü ve kişilik özelliği yaklaşımlarıyla incelenir.

Tüketim ve medya okuryazarlığı

• Tüketim, üretilmiş bir şeyin kullanılmasıdır; tüketim toplumu kapitalizmle öne çıkmıştır.
• Doğal toplumda üretim-tüketim dengesizliği yoktur.
• Medya okuryazarlığı Türkiye'de ilk kez 2003'te gündeme girmiştir; tüm kitle iletişim araçlarını kapsar.
• Len Masterman medya eğitimi için on sekiz ilke belirlemiştir.
• Stuart Hall kodlama-kodaçımlama yaklaşımını geliştirmiştir; Althusser devletin ideolojik aygıtlarıyla anılır.
• Medya okuryazarı bilgiyi birden fazla kaynaktan karşılaştırarak edinir.
• Sihirli mermi kuramı düşüncelerin topluma şırınga gibi aşılandığını anlatır.

Tüketici davranışı ve modeller

• Tüketici, ticari ya da mesleki amaç gütmeden mal veya hizmet kullanan kişidir; ticari ve nihai tüketici olarak ikiye ayrılır.
• Uzmanlaşmış satın alma ticari tüketiciye özgüdür; nihai tüketici kendi ve ailesinin ihtiyaçları için alır.
• Tüketici davranışı karmaşık ve dinamik bir süreçtir; psikoloji kararı etkileyen güdüleri açıklar.
• Satın almada fikri ilk ortaya atan kişi başlatıcıdır.
• Modeller iki gruptur: klasik ve çağdaş; Howard-Sheth çağdaş modeldir.
• Marshall tüketiciyi ekonomik adam sayar; Freud psikoanalitik modelle, Nicosia bilgisayar akış diyagramıyla anılır.
• Maslow'da ikinci basamak güvenlik ihtiyacıdır; süper ego toplumun ahlak değerlerini yansıtır.

Nefret korosu

Benda'ya göre ırklar ve siyasi görüşler arası ayrılığı kışkırtan aydın topluluğu.

Orta kültür katmanı

Shils'e göre yüksek kültür ölçütlerinden uzak, kolay çoğaltılan ürünlerin oluşturduğu katman.

Hegemonya

Belirli sınıfların egemenlik anlayışı; Gramsci ile özdeşleşir.

Sahte-bireyselleştirme

Hazır sindirilmiş müziği dinleyiciye kendine özgüymüş gibi sunarak onu aynı çizgide tutma.

Kültür endüstrisi

Adorno ve Horkheimer'in eleştirel kuramla ilişkili kavramı.

Ekonomi politik

Üretim ilişkilerini ve ekonomik yasaları inceleyen bilim dalı.

Yabancılaşma

Bireyin kendine ve çevresine uzaklaşması; Seeman beş boyutta ele almıştır.

Burjuva kamusal alanı

Kamu erkine karşı duran burjuva kamuoyunun zemini; Habermas'ın kavramı.

Medya okuryazarı

Medya iletilerini ayırt eden, algılayan ve yorumlayabilen eğitimli kişi.

Nihai tüketici

Mal ve hizmeti kendi, ailesi ya da hediye amacıyla kullanan kişi.

Ekonomik adam

Marshall'ın tüketici modeli.

• Soru kökündeki olumsuz ifadelere (söylenemez, yer almaz) dikkat edilmeli; yanlış şık aranır.
• Düşünür-eser eşleşmeleri sık sorulur: Marcuse-Tek Boyutlu İnsan, Schiller-Mass Communications and American Empire, Habermas-burjuva kamusal alanı.
• Ticari tüketici ile nihai tüketici, klasik ile çağdaş modeller karıştırılmamalıdır.
• Kitleye olumlu bakan Gans'ın diğer eleştirel düşünürlerden ayrıldığı unutulmamalıdır.
• Popüler kültür tekdüzeleştirir; biricikliği desteklediği iddiası yanlıştır.