AUZEF Kıymetli Evrak Hukuku Çıkmış Sorular

Ders, kıymetli evrakın genel özelliklerini, devir yollarını ve kambiyo senetlerini (poliçe, bono, çek) ele alır. Özellikle tarafların konumu, ekonomik işlevler ve çekin şekil ile hukuki sonuçları üzerinde durulur.

Kıymetli evrakın genel niteliği

• Kıymetli evrakta hak senede bağlıdır; senet olmadan hak ileri sürülemez ve ayrıca devredilemez.
• Hak senetten önce doğmuşsa ve senet bu hakkı sadece açıklayıp bağlıyorsa evrak açıklayıcı niteliktedir.
• Kıymetli evraka ilişkin hükümler birden çok kanunda yer alır; Nüfus Hizmetleri Kanunu bunlardan biri değildir.
• Anonim şirket pay senedi emre yazılı düzenlenemez; nama veya hamiline yazılı olur.

Devir yolları

• Nama yazılı evrak, devir beyanı ve zilyetliğin teslimiyle devredilir.
• Emre yazılı evrak, ciro ve zilyetliğin teslimiyle devredilir.
• Poliçe, bono ve çek kanunen emre yazılı evraktır; hamiline yazılı sayılmazlar.
• Devralanın yazılmadığı, yalnızca ciranta imzasının bulunduğu ciro beyaz cirodur.

Kambiyo senetlerinin türleri ve ortak yönleri

• Kambiyo senetleri poliçe, bono ve çektir.
• Bu senetlerin hepsi kanunen emre yazılıdır; hamile yazılı olmak ortak özellikleri arasında değildir.
• Muhatabın banka olması zorunluluğu yalnızca çek için geçerlidir; poliçede böyle bir şart yoktur.

Taraflar ve hukuki nitelik

• Poliçe ve çekte keşideci, muhatap ve lehtar olmak üzere üç taraf bulunur.
• Bonoda düzenleyen ve lehtar olmak üzere iki taraf vardır.
• Poliçede keşideci muhataba ödeme emri verir; bu yüzden hukuki niteliği havaledir.
• Ödeme vaadi bonoda düzenleyene aittir; poliçede ödeme vaadi yoktur.

Ekonomik işlevler

• Kambiyo senetleri ödeme yöntemi, kredi ve teminat aracı olarak üç işlev görür.
• Alacağı güvenceye bağlamak için senet alınması teminat işlevine örnektir.
• Banka, cari hesap kredisinin geri ödenmesi için bono veya banka kabullü poliçe düzenletirse teminat işlevinden yararlanır.

Çekin şekil şartları ve lehtar

• Çekte keşidecinin imzası aranır; elektronik imza çekin şekil şartı değildir.
• Lehtar bölümü boş bırakılırsa çek hamiline yazılı sayılır.
• Lehtarın adına eklenen veya hamiline ibaresi çeki hamiline yazılı çeke dönüştürür.
• Esnaf ve sanatkâr odasına kayıtlı olmak, tacir çeki kullanılamayacağı anlamına gelmez.

Karşılıksız çek ve banka

• Çek anlaşması olmadan düzenlenmiş karşılıksız çeki ödeyen banka, düzenleyene kredi açmış sayılır.
• Karşılığın olmaması veya çek anlaşmasının yapılmaması çeki geçersiz kılmaz.

Kıymetli evrak

İçerdiği hakkın senede bağlandığı, hakkın senetsiz ileri sürülemediği ve devredilemediği senet türüdür.

Açıklayıcı kıymetli evrak

Hak senetten önce doğmuş olup senet bu hakkı açıklayarak ona bağlar.

Kambiyo senedi

Poliçe, bono ve çekten oluşan, kanunen emre yazılı senet grubudur.

Nama yazılı evrak

Devir beyanı ve zilyetliğin teslimiyle devredilen evraktır.

Emre yazılı evrak

Ciro ve zilyetliğin teslimiyle devredilen evraktır.

Ciro

Emre yazılı senedin devrini sağlayan beyandır; devralan yazılmazsa beyaz ciro olur.

Beyaz ciro

Devralanın gösterilmediği, yalnızca ciranta imzasının bulunduğu ciro türüdür.

Keşideci

Poliçe ve çekte muhataba ödeme emri veren taraftır.

Muhatap

Poliçe ve çekte ödemenin yapılması için kendisine emir verilen taraftır.

Hamiline yazılı çek

Lehtarın yazılmadığı veya adına veya hamiline ibaresi eklendiği çektir.

Teminat işlevi

Alacağı güvenceye bağlamak amacıyla senet alınmasıdır.

• Poliçe ve çekte üç taraf, bonoda iki taraf vardır; taraf sayısı sorularında bonoyu ayırt et.
• Poliçe, bono ve çek emre yazılıdır; hamile yazılı olmaları ortak özellik sayılmaz.
• Muhatabın banka olma zorunluluğu yalnızca çekte vardır; poliçe ile ortak özellik sayılmaz.
• Ödeme emri poliçede keşideciye, ödeme vaadi bonoda düzenleyene aittir; lehtara ait değildir.
• Lehtarın boş bırakılması ve veya hamiline ibaresi çeki hamiline yazılı yapar.