AUZEF Makro İktisat Iı Çıkmış Sorular

Ders, konjonktürel dalgalanmaların evrelerini ve nedenlerini, klasik iktisatçıların büyüme ile nüfus görüşlerini, Osmanlı'dan günümüze Türkiye ekonomisinin dönemlerini ve ekonominin sektörel yapısını ele alır.

Konjonktürel dalgalanmalar

• Ekonomik faaliyetin en yüksek düzeye çıktığı aşama tepe noktasıdır.
• Talep kaynaklı etkenler toplam talebi etkiler; girdi fiyatlarındaki artış ise maliyet yönlü, yani arz kaynaklı bir etkendir.
• Hükümeti tek partinin yönetmesi, Yeni Keynezyen yaklaşımın saydığı dalgalanma sebeplerinden değildir.
• Schumpeter dalgalanmaların kaynağını yenilikler olarak görür.
• Hawtrey dalgalanmaları parasal bir olgu sayar; kaynağı para ve kredi miktarındaki değişmelerdir.

Malthus ve nüfus modeli

• Görüşleri Nüfusun Prensipleri Üzerine Bir Deneme adlı eserde toplanmıştır.
• Nüfus geometrik, gıda üretimi aritmetik artar; bu yüzden sağlık ve teknoloji iyileşmeleri kalıcı refah getirmez.
• Doğum oranı kişi başına çıktıyla aynı yönde, ölüm oranı ters yönde değişir.
• Üretim işgücüne göre azalan verimlidir.
• Gelir artınca nüfus da artar, kişi başına gelir geçimlik düzeye geri döner.

İktisadi büyüme ve Adam Smith

• Kişi başına reel hasılanın sürekli artmasına iktisadi büyüme denir.
• Smith liberal bir kurumsal yapıyı benimser.
• Smith'e göre devlet adalet, savunma, eğitim ve altyapı hizmetlerini yürütür.
• Smith yüksek ücretlerin verimliliği artırdığını savunur.
• Karşılaştırmalı üstünlükler kuramı Smith'e değil Ricardo'ya aittir.

Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemi

• Reji İdaresi, dış borç karşılığı Fransız sermayesiyle kurulan tütün tekelidir; İzmir İktisat Kongresi'nde kaldırılması kararlaştırılmıştır.
• 1927 sayımına göre çalışan nüfusun yüzde 81'i tarımda istihdam edilmiştir.
• Kabotaj Kanunu 1926'da yürürlüğe girmiştir.
• Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı 1934-1938 arasında uygulanmış, özel sektörün kuramayacağı sanayiler devlete bırakılmıştır.
• Plan kapsamındaki tesislerin finansmanı Sümerbank eliyle yürütülmüştür.

İkinci Dünya Savaşı yılları

• Milli Korunma Kanunu 1940'ta çıkmış, ücretlere sınır getirmiş ve devlete geniş müdahale yetkisi vermiştir.
• Hammadde ve tarım ürünlerine dış talep arttığı için ihracat yükselmiştir.
• Varlık Vergisi Kanunu 1942'de yürürlüğe girmiştir.
• Seferberlik işgücünü tarımdan çektiği için tarımsal üretim ve büyüme gerilemiştir.

Planlı dönem ve liberalleşme

• Devlet Planlama Teşkilatı 1960'ta kurulmuştur.
• Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 1963-1967 dönemini kapsar.
• 1980'deki 24 Ocak Kararları kamunun ağırlığını azaltmış, dışa açılmayı getirmiş ve faizleri piyasaya bırakmıştır.
• 2001-2005 dönemli Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, 2000-2001 krizi nedeniyle öngörüldüğü gibi uygulanamamıştır.

Sektörel yapı

• 2010 verilerinde dünya üretiminin en büyük payı hizmet sektöründedir.
• Sanayi, hizmetler sektörünün alt kolu değil, ayrı bir ana sektördür.
• Turizm 1980 sonrasında gelişmiş; döviz girişi ve istihdamla ödemeler dengesi açıklarının kapanmasına katkı yapmıştır.
• Finans sektöründe bilanço büyüklüğüne göre en yüksek payı bankacılık alır.

Tepe

Konjonktür dalgasında ekonomik faaliyetin zirveye ulaştığı, genişlemenin en yüksek olduğu aşamadır.

İktisadi büyüme

Kişi başına reel hasılada görülen sürekli yükselişi ifade eder.

Yenilikler

Schumpeter'e göre konjonktürel dalgalanmaları doğuran temel etkendir.

Para ve krediler

Hawtrey'e göre dalgalanmaların temel kaynağı olan parasal değişkenlerdir.

Geçimlik düzey

Malthus modelinde kişi başına gelirin uzun dönemde geri döndüğü yoksulluk düzeyidir.

Reji İdaresi

Osmanlı'da dış borçlar karşılığında tütün üzerinde tekel hakkı alan yabancı sermayeli kuruluştur.

Sümerbank

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'ndaki tesislerin finansmanını yürüten bankadır.

Milli Korunma Kanunu

1940'ta çıkarılan, ücret ve çalışma sürelerini düzenleyen, devlete geniş müdahale yetkisi veren yasadır.

Devlet Planlama Teşkilatı

1960'ta kurulan, kalkınma planlarını hazırlayan kuruluştur.

24 Ocak Kararları

1980'de kamunun payını azaltıp dışa açık, piyasa temelli bir modele geçişi öngören düzenlemelerdir.

• Malthus'ta nüfus geometrik, üretim aritmetik artar; ters hâli sık görülen yanlış şıktır.
• Karşılaştırmalı üstünlük Ricardo'nundur; Smith'in görüşleriyle karıştırılmamalıdır.
• Savaş yıllarında ihracat artmış, ancak tarımsal üretim ve büyüme düşmüştür.
• Plan tarihleri karıştırılmamalıdır: Sanayi Planı 1934-1938, Birinci Kalkınma Planı 1963-1967, Sekizinci Plan 2001-2005.
• Girdi maliyeti artışı arz kaynaklıdır; talep kaynaklı nedenler arasında sayılmaz.