AUZEF Ortaçağ Felsefesi Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, Hristiyanlığın Yunan felsefesiyle karşılaşmasından başlayarak Patristik ve Skolastik dönemleri, Gnostisizmi ve Orta Çağ'ın başlıca düşünürlerini (Augustinus, Boethius, Anselmus, Aquinas, Ockham gibi) inceler. İman ile akıl ilişkisi, tümeller sorunu ve Tanrı'nın varlığı kanıtları temel konulardır.

İlk Dönem: Hristiyanlık ve Yunan Felsefesi

• Aziz Pavlus, dünyanın hikmeti ile Tanrı'nın hikmetini ayıran ilk isimdir; gerçek hikmet çarmıha gerilen İsa'dadır.
• Tertullianus felsefeye sert karşı çıkmış, 'saçma olduğu için inanıyorum' demiş, imanı regula fidei saymıştır.
• Ambrosius diyalektik kullanan filozofları suçlamış, kilise otoritesini tartışmaların üstünde tutmuştur; Cicero'dan etkilenmiştir.
• Athenagoras'a göre iman akıldan önce gelir, vahiy önceliklidir.

Savunmacılar ve İskenderiye Okulu

• Apologya, Hristiyan öğretisini savunan yazılara verilen addır.
• Justinus felsefeyi Mesih'e hazırlık sayar; Tryphon ile Diyalog adlı eseri vardır.
• Meliton savunmasını imparator Marcus Aurelius'a sunmuştur.
• Pantaenus'un öğrencisi Klement felsefeyi teolojinin hizmetkârı sayar; Pedagog'da Logos'u eğitici olarak sunar.
• Origenes'in Celsum'a Karşı adlı yapıtı Platoncu Celsus'a cevaptır.

Gnostisizm

• Gnostisizmde kurtuluş inançla değil, gizli bilgi (gnosis) ile gerçekleşir.
• Maddi dünya kötü bir demiurge tarafından yaratılmış, ruh bu dünyaya hapsolmuştur.
• Basilides, her şeyin tohumunu taşıyan Panspermia kavramını ortaya atmış; ondan Büyük Arkhon doğmuştur.
• Markion iki tanrılı ikici öğreti geliştirmiş, Kilise onu sapkın saymıştır.

Augustinus

• Cicero'nun Hortensius'unu okuyarak felsefeye yönelmiş; Manihizm ve şüphecilik sonrası Ambrosius'un etkisiyle Hristiyan olmuştur.
• Özeti: anlayayım diye inanıyorum; iman akılla desteklenir.
• İlahi Aydınlanma: matematik, mantık ve ahlak ilkeleri zorunlu ve değişmezdir, Tanrı'nın ruha koyduğu tohumlardır.
• İnsan ruh ve bedenden oluşur; bedeni yaşatan ve yöneten ruhtur.
• İtiraflar'daki zaman anlayışı (geçmiş bellek, şimdi dikkat, gelecek beklenti) Husserl'i etkilemiştir.

Boethius, Erigena ve Erken Skolastik Zemin

• Boethius Felsefenin Tesellisi'ni idam beklerken yazmış; Öklid'in Elementler'ini ve Aristoteles'in mantık eserlerini Latinceye çevirmiştir.
• Boethius'un ayrımı Aristotelesçi-Stoacıdır: mantık, etik, fizik.
• Boethius'a göre hayal gücü formu maddeden ayrı kavrar.
• Erigena olumsuz teolojiyi savunur; sıfatlar insan bilgisinin sınırlılığından doğar. Çifte kaderi De Praedestinatione ile reddetmiştir.
• Orta Çağ'da kültür Kilise çevresinde döndü; yedi özgür sanat Trivium ve Quadrivium olarak ayrılır.
• İlk üniversiteler katedral okullarından doğdu; Paris skolastiğin merkezidir. Toledo çeviri merkeziydi.

Anselmus ve Abelardus

• Anselmus'un ilkesi 'anlamak isteyen iman'dır; Tanrı kavramı inançla verilir, akıl sonradan temellendirir.
• Proslogion'da ontolojik kanıtı geliştirmiştir; Gaunilon buna Aptal Yanlısı ile karşı çıkmıştır.
• Anselmus'a göre nesnelerin varlık ve hakikatinin kaynağı Tanrı'dır.
• Abelardus kavramcıdır; bilginin ilk basamağı duyumdur. Sic et Non, Ethica ve Historia Calamitatum ona aittir.

Olgun Skolastik: Bonaventura, Aquinas, Scotus, Ockham

• Bonaventura: yaratılış Tanrı'nın iyiliğinden doğar; ruhun ölümsüzlüğü tanrısal inayete bağlıdır; hakikate vahiyle ulaşılır.
• Aquinas Aristoteles'ten (madde-form, güç-edim) yararlanmış, katılım fikrini Platon'dan almıştır.
• Aquinas'ın beş yolu kozmolojik kanıttır; bireyleri materia signata ayırır; quidditas özdür.
• Duns Scotus Fransisken gelenekten gelir; metafiziğin konusu varlık olarak varlıktır.
• Ockham nominalisttir: tümeller yalnız terimlerdir; çözümleme terimlerle başlar ve dilsel-mantıksal yapıları hedefler.

Regula fidei

Tertullianus'a göre her Hristiyan için ölçü olan imanın kuralı.

Gnosis

Gnostiklere göre kurtuluşu sağlayan gizli bilgi.

Panspermia

Basilides'te evrenin tüm tohumlarını içeren ilk karışım.

Logos

Klement'te Tanrı'nın aklı ve sözü olan İsa; insanlığın eğiticisi.

İlahi Aydınlanma

Zorunlu bilgilerin Tanrı'nın ruhu aydınlatmasıyla bulunduğunu savunan Augustinusçu öğreti.

Skolastik

Okul felsefesi; inancı akılla temellendiren, teoloji temelli felsefe.

Philosophia ancilla theologiae

Felsefenin teolojinin hizmetçisi olduğu ilkesi.

Ontolojik kanıt

Anselmus'un, en büyük düşünülebilir varlığın gerçekte de var olması gerektiği kanıtı.

Kozmolojik kanıt

Dış dünyadan Tanrı'ya ulaşan kanıt türü; Aquinas'ın beş yolu.

Nominalizm

Tümellerin gerçek varlığı olmadığını, yalnız terim olduğunu savunan görüş.

Materia signata

Aquinas'ta aynı türün bireylerini ayıran belirli madde.

Intentio

İbn Sina'nın mantığa getirdiği kavram; birinci intentio nesneye, ikincisi zihinsel kavrama karşılık gelir.

• Tertullianus (imanı akıldan üstün tutar, regula fidei) ile Augustinus (anlayayım diye inanıyorum) ve Anselmus (anlamak isteyen iman) karıştırılmamalı.
• Eser-yazar eşleşmelerine dikkat: Confessiones Augustinus'un, Proslogion Anselmus'un, Historia Calamitatum Abelardus'un, Pedagog Klement'in eseridir.
• Ambrosius ve Augustinus'un ortak bağı Cicero'dur: Ambrosius Cicero'dan etkilenmiş, Augustinus Hortensius'u okumuştur.
• Aquinas Aristoteles'i temel alır ama katılım fikri Platon'dandır; Ockham mantıkta Aristoteles geleneğine dayanır.
• Scotus'ta metafiziğin konusu Tanrı değil, varlık olarak varlıktır.