AUZEF Psiko-Sosyal Rehabilitasyon Çıkmış Sorular

Psiko-sosyal rehabilitasyon dersi; ruhsal ve toplumsal uyumu yeniden kazandırmayı amaçlayan hizmetleri, ekip yapısını, stres ve yas süreçlerini ve yaşlılık dönemindeki başlıca sorunları kapsar.

Psikososyal rehabilitasyonun amaç ve kapsamı

• Genel hedefler: bireysel bağımsızlık ve sorumluluğu artırmak, yeti kayıplarını önlemek, aile yükünü azaltmak.
• Esas olan ideal değil, kişi için gerçekçi ve ulaşılabilir hedeflere varmasına yardımcı olmaktır.
• Rehabilitasyon, felç, ortopedik sorunlar ve eklem hastalıkları sonrası kaybedilen işlevleri geri kazandırmayı amaçlar.
• Check-up, şikâyetsiz genel kontrol sağlayan koruyucu bir tarama hizmetidir; rehabilitasyon sayılmaz.

Ekip ve kuramsal temel

• Çekirdek ekipte sosyal hizmet uzmanı, psikiyatri hemşiresi ve danışman yer alır.
• Diyetisyen çekirdek ekipte tanımlanmaz.
• Psikososyal terimini sosyal gelişim alanında ilk kullanan kişi Erik Erikson'dur.
• Erikson gelişimi yaşam boyu süren, her evrede sosyal çevreyle bir krizin çözüldüğü süreç olarak görür.
• Benlik, kalıtım ve çevrenin ortak ürünüdür.

Maslow ve gelişim

• Maslow hiyerarşisinin tabanında fizyolojik ihtiyaçlar (nefes, su, uyku, beslenme) bulunur.
• Açlığın giderilmesi birinci basamaktır.
• Alt basamak karşılanmadan güvenlik, sevgi ve saygı gibi üst basamaklara geçilemez.

Stres ve başa çıkma

• Stresin duygusal belirtilerinden en sık görüleni kaygıdır.
• Unutkanlık zihinsel, suskunluk davranışsal belirti örneğidir.
• Problem odaklı baş etme, stres kaynağını doğrudan değiştirmeye veya ondan uzaklaşmaya yönelik aktif çabalardır.
• Stres süreci basamak sorusunda sürecin son halkası olarak III (yüzleşme ya da kaçma) kabul edilmiştir.

Yas süreci

• Yas genellikle şok, inkâr ve özlem evrelerinden geçer.
• Kayıptan hemen sonraki inanamama ve gerçek dışılık duygusu hissizleşme (şok) fazına aittir.
• Son aşama kabullenmedir: kaybın geri dönüşsüzlüğü kavranır, yaşam yeni duruma göre düzenlenir.

Yaşlılıkta sorunlar ve ruhsal bozukluklar

• Emeklilik, eş kaybı, azalan sosyal ilişkiler, hastalıklar uyum ve stres sorunlarına yol açar.
• Eş kaybı, statü kaybı ve fiziksel kısıtlılık sosyal izolasyona ve sosyal rehabilitasyon ihtiyacına neden olur.
• Eşler arası uyumsuzluk sosyal rehabilitasyondan çok aile veya çift danışmanlığı alanındadır.
• Cinsel gücün azalması yaşlılarda karı kocayı birlikte etkileyen depresyon nedenidir.
• Delirium ani gelişen, geçici akut beyin işlev yetersizliğidir; bunama ve Alzheimer yıllar içinde sinsi ilerler.
• Zihinsel sorunlu yaşlılarda hedef bağımsız davranış becerileri ve işlevsel ortamdır; çalışma yaşamını sürdürmek hedef değildir.

Yaşlılarda intihar ve istismar

• Risk etkenleri: kronik hastalık, yalnızlık, umutsuzluk, önceki girişim; çevreden birinin intiharı daha seyrek görülür.
• Birincil önlemler sorun çıkmadan genel nüfusa yöneliktir: iyi oluş hâli, güçlü sosyal destek, ruhsal sorunların erken fark edilmesi.
• Yaşlı istismarı fiziksel, duygusal, cinsel, ekonomik ve ihmal olarak sınıflanır.
• Vurmak, sarsmak, sıkıştırmak acı veren fiziksel istismara örnektir.

Hizmet sunan kurumlar

• Yerel düzeyde yaşlı ve engellilere ulaşım, evde bakım ve engelli aracı desteğini ağırlıklı olarak belediyeler sunar.
• Psikiyatrik rehabilitasyon eğitimi bilişsel beceri, konsantrasyon ve hafıza güçlendirmeyi hedefler (ilgili soru iptal edilmiştir).

Psikososyal rehabilitasyon

Bireyin ruhsal ve toplumsal uyumunu yeniden kazanmasını amaçlayan çok disiplinli hizmet.

Problem odaklı baş etme

Stres yaratan durumu değiştirmeye ya da benzerinden uzak durmaya yönelik aktif çaba.

Hissizleşme fazı

Kayıptan hemen sonra görülen şok, inanamama ve olayı gerçek dışı algılama evresi.

Kabullenme

Yasın son aşaması; kaybın geri dönüşsüzlüğü kavranır ve yaşam yeniden düzenlenir.

Delirium

Enfeksiyon, sıvı kaybı, ilaç veya metabolik bozukluğa bağlı, dikkat ve bilinç bozukluğuyla giden geçici akut beyin yetmezliği.

Birincil önlem

Sorun ortaya çıkmadan genel nüfusa yönelik alınan koruyucu tedbir.

Benlik

Kalıtım ve çevrenin ortak ürünü olan, kişinin kendini algılayışı.

Fizyolojik ihtiyaçlar

Maslow piramidinin tabanı: nefes, su, uyku, beslenme.

Yaşlı istismarı

Yaşlıya yönelik fiziksel, duygusal, cinsel, ekonomik istismar ve ihmal.

Sosyal izolasyon

Eş ve statü kaybı ile fiziksel kısıtlılıkların yaşlıyı toplumdan koparması.

• Hedef sorularında ideal değil gerçekçi ve ulaşılabilir hedef esastır.
• Delirium ani ve geçicidir; bunama ve Alzheimer sinsi ve yıllar içinde ilerler.
• Rehabilitasyon ile check-up karıştırılmamalı; check-up koruyucu taramadır.
• Eşler arası uyumsuzluk çift danışmanlığı alanıdır, sosyal rehabilitasyon gerekçesi değildir.
• Yasın ilk evresi hissizleşme, son evresi kabullenmedir.