AUZEF Sosyolojiye Giriş Iı Çıkmış Sorular

Ders; bürokrasi, otorite, aile, din, eğitim, devlet, kent, göç, nüfus, yaşlılık, sapma, toplumsal hareketler ve küreselleşme gibi toplumsal kurum ve süreçleri ele alır. Sınavda ağırlıklı olarak düşünür-kuram eşleştirmesi ve kavram ayırt etme beklenir.

Weber, otorite ve toplumsal kurumlar

• Weber rasyonelleşmeyi ve bürokratik örgütlenmeyi çözümlemiş; kapitalizmin doğuşunda Protestan ahlakının, yani inançların etkisini vurgulamıştır.
• Otorite türleri: geleneksel otorite örf ve adete, karizmatik otorite liderin kişisel niteliklerine dayanır.
• Toplumsal kurum, toplumun yapısını ve değerlerini koruyan görece kalıcı kurallar bütünüdür; Durkheim bunu bireyin dışındaki gerçeklik olarak görür.
• Mihver kurum, bir toplumu tanımlayan ve diğerlerinden belirgin biçimde önemli sayılan kurumdur.
• Ritzer'in McDonaldlaştırması, standartlaşma ve rasyonelleşmenin yaşamın geniş alanlarına yayılmasını anlatır.

Devlet, siyaset ve ekonomi

• Siyaset sosyolojisi, siyasetin toplumsal koşullarını ve diğer olaylarla karşılıklı etkisini inceler.
• Gramsci hegemonya kavramını, egemen sınıfın rıza yoluyla kurduğu üstünlük için kullanmıştır.
• Michels'in Oligarşinin Tunç Yasası'na göre büyük örgütler kaçınılmaz olarak oligarşik hale gelir.
• Aquinalı Thomas devleti mükemmel toplum olarak niteler; sözleşme kuramcıları devlet öncesi duruma doğa hali der.
• Adam Smith laissez-faire ilkesinin savunucusudur; sosyalist modeller görece daha fazla eşitlik hedefler.
• Sanayisizleştirme, yatırımın üretim tesislerinden çekilmesidir; post-endüstriyel ekonomide bilgisayar teknolojisi ve hizmet sektörü öne çıkar.

Aile, din ve eğitim

• Aile, ilk toplumsallaşmanın yaşandığı temel kurumdur; işlevselciye göre toplumsallaşma, cinselliğin düzenlenmesi ve destek sağlar, mesleki beceri eğitimin işidir.
• Anaerkil aile soy ve otoriteye göre, endogami ise kendi grubundan evlenmeye göre sınıflanır; gecekondu ailesi geçiş dönemi biçimidir.
• Din konusunda işlevselci yaklaşım bütünleştirici etkiyi vurgular; Marx dini eşitsizliği pekiştiren bir olgu sayar.
• Kurtuluş teolojisi, dinî değerleri toplumsal adalet mücadelesiyle birleştirir.
• Çatışma kuramına göre eğitim eşitsizliği yeniden üretir; işlevselci kuram ise düzenin sürmesine odaklanır.
• Bourdieu eşitsizliğin yeniden üretimini habitus ve kültürel sermaye ile açıklar.

Sapma, suç ve toplumsal denetim

• Sapma, grubun norm ve beklentilerini çiğneyen davranıştır; kültürel olarak tanımlandığından toplumdan topluma değişir.
• Toplumsal denetim, kanun gibi resmî ve dışlama gibi gayriresmî araçlarla uyumu sağlar.
• Sutherland farklılaşmış birlik kuramıyla suçun suçlu değerler taşıyan gruplarla etkileşimle öğrenildiğini savunur.
• Lombroso suça yatkınlıkta kalıtsal yapıyı öne çıkarır.
• Merton'un anomi kuramında beş uyum biçimi vardır: uyum, yenilikçilik, törencilik, geri çekilme, başkaldırı.
• Sağ gerçekçiler suçu bireysel tercih sayar ve insan doğasına kötümser bakar.

Kent ve toplumsal hareketler

• Castells kenti ekonomik, siyasal ve ideolojik süreçlerin sistemi olarak görür; çözümlemesi üretim biçimi ve sınıf çatışmasına dayanır.
• Harvey kenti sermaye birikiminin ürünü sayar; Rex ve Moore Konut Sınıfları Kuramı'nı geliştirmiştir.
• Sanayi öncesi kentlerde iş bölümü ve uzmanlaşma sınırlıdır.
• Eski toplumsal hareketler parti ve sendikalar çevresinde, sınıf temelinde örgütlenmiştir.
• Yeni toplumsal hareketler kültür, yaşam tarzı ve bireysel kimlik temellidir; feminizm ve çevrecilik örnektir.
• Toplumsal cinsiyet rolleri, toplumun cinsiyete göre belirlediği görev beklentileridir; cinsiyetçilik erkeklerin kadınlara önyargısıdır.

Nüfus, göç ve yaşlılık

• Demografinin temel değişkenleri doğum, ölüm ve göçtür; Malthus'a göre nüfus geometrik, besin aritmetik artar.
• Demografik geçiş kuramı kalkınmayla doğum ve ölüm oranlarının değişimini açıklar.
• Göç kuramcıları: Ravenstein göç yasaları, Lee çıkış-varış etkenleri ve engeller, Stouffer kesişen fırsatlar, Sjaastad insan-sermaye.
• Petersen'e göre göç türleri ilkel, zoraki, yönlendirilmiş, kitlesel ve serbesttir; göç sistemleri teorisi karşılıklı ilişkiler bütününe bakar.
• Geri çekilme kuramı çekilmeyi kaçınılmaz sayar; aktivite kuramı etkinliğin sürmesini savunur ve geri çekilme eleştirilir.
• Süreklilik kuramı yaşam öyküsüne, sembolik etkileşimci ve yorumsamacı yaklaşım öznel anlamlara dayanır.

Küreselleşme

• Held, McGrew ve Perraton küreselleşmeyi ilişkilerin genişlemesi, yoğunluğu, hızı ve etkisiyle tanımlar.
• Harvey zaman-mekân sıkışmasını, Beck yer poligamisini kullanır.
• Ekonomik küreselleşmede üretim ucuz işgücüne kayar; çalışan haklarında iyileşme genel sonuç değildir.
• Giddens, Castells ve Scholte küreselleşmeyi çelişkili saydığından dönüşümün yönü belirsizdir.
• Küresel markaların yerel pazarlara girmesi küreselleşmenin sonucudur.

Doğa hali

Sözleşme kuramcılarının toplum ve devletten önceki kurgusal durum için kullandığı ad.

Hegemonya

Egemen sınıfın rıza yoluyla kurduğu kültürel ve ideolojik üstünlük.

Endogami

Kişinin eşini kendi toplumsal grubu içinden seçmesi.

Mihver kurum

Toplumu tanımlayan, diğer kurumlar arasında merkezî yeri olan kurum.

Sanayisizleştirme

Yatırımın üretim tesislerinden sistemli biçimde çekilmesi.

Yer poligamisi

Bireyin aynı anda birden çok yerde, fiziksel ve sanal olarak yaşaması.

Zaman-mekân sıkışması

Kapitalizmin ve küreselleşmenin mesafeleri önemsizleştirmesi.

Toplumsal denetim

Toplumun kurallara uyumu sağlamak için kullandığı resmî ve gayriresmî araçlar.

Farklılaşmış birlik

Suçun suçlu değerleri benimseyen gruplarla etkileşimle öğrenilmesi.

Kurtuluş teolojisi

Dinî topluluğun yoksulluk ve haksızlığa karşı mücadelede araç edilmesi.

Dünyaya-açıklık

Berger ve Luckmann'a göre insanın çevresiyle etkin ve bilinçli bağ kurması.

• Weber hem bürokrasi, hem karizma ve geleneksel otorite, hem de Protestan ahlakı sorularında cevap olur.
• Çatışma kuramı eğitimde eşitsizliğin yeniden üretimini, işlevselci kuram düzeni vurgular; olumsuz ifadeli sorularda bu ayrıma bakılmalıdır.
• Geri çekilme ve aktivite kuramları birbirinin tersidir; süreklilik kuramı yaşam öyküsüne dayanır.
• Harvey hem sermaye çevrimi hem zaman-mekân sıkışması ile anılır; Castells ise kenti sistem olarak ele alır.
• Göç kuramcıları isim-kuram eşleşmesiyle sorulur; Petersen, Lee ve Merton'daki listelerde olmayan seçenek aranır.