AUZEF Spor Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Spor Sosyolojisi, sporu toplumsal yapı, kültür, cinsiyet, ekonomi ve medya ile ilişkisi içinde inceler. Ders önce sosyoloji ve kültür temellerini, ardından sporun tarihini, kuramlarını, şiddet ve doping gibi sorunlarını ele alır.

Sosyolojinin temelleri

• Sosyoloji toplumu bütüncül bakışla, anket, gözlem ve istatistik gibi bilimsel yöntemlerle inceler; yalnız bireyi inceleyen alan psikolojidir.
• Terimi 1838'de Comte koymuş, Durkheim bilimsel bir disiplin hâline getirmiştir; Marx ve Weber de klasik kuruculardandır.
• Giddens çağdaş bir sosyologdur, kurucu kuşakta yer almaz.
• Sanayi Devrimi, kentleşme ve işçi sınıfı sorunlarını doğurarak sosyolojinin doğuşunu hazırlamıştır.
• Weber toplumsal olayları anlamada bireyin niyet ve eylemini öne çıkarmıştır.

Kültür ve norm

• Kültür, kuşaktan kuşağa aktarılan maddi ve manevi ögelerin bütünüdür; davranışı ve dünya algısını şekillendirir.
• Kültür norm yoluyla toplumsal denetim sağlar ve düzeni korur.
• Normlar resmî (kanun, yönetmelik) ve gayri resmî (örf, adet, gelenek) olmak üzere ikiye ayrılır.
• Maddi kültür hızlı, manevi kültür yavaş değiştiğinde kültürel gecikme doğar.
• Ana kültüre sert biçimde karşı çıkan gruplar karşı kültür sayılır.

Toplumsal yapı, tabakalaşma ve küreselleşme

• Tabakalaşma, gelir, meslek ve servet gibi etkenlere göre bireylerin hiyerarşik katmanlara ayrılmasıdır.
• Kast sistemi en kapalı tabakalaşma biçimidir ve Hindistan'da görülmüştür.
• Feodal düzende yönetici sınıf aristokrasidir.
• Toplumsal hareketlilik, birey veya grupların statüsündeki değişimdir; profesyonel spor dikey hareketlilik sağlayabilir.
• Küreselleşmeyi bilgi ve iletişim teknolojileri hızlandırmış, yatırımları artırmıştır.

Toplumsal cinsiyet

• Biyolojik cinsiyet doğuştan gelir; toplumsal cinsiyet kültürün kadına ve erkeğe yüklediği rollerdir.
• Toplumsal cinsiyet rolleri değişebilir.
• Sosyal öğrenmede çocuk modeli gözlemler, taklit eder, ödüllenen davranışı sürdürür.
• Spor tarihsel olarak erkek egemen olmuş, kadınlar yalnız uygun görülen alanlarla sınırlandırılmıştır.

Sporun tarihi ve kurumsallaşması

• Mısır'da av, geçim zorunluluğundan çıkıp boş zaman ve prestij etkinliği olmuştur.
• Sümerler müsabakaları Enlil ve Marduk adına düzenlemiştir.
• Köleliğin gelişmesi aristokratların boş zamanını artırmıştır.
• Modern spor İngiltere'de doğmuş; Marylebone Kriket Kulübü ilk kulüp sayılır.
• Modernizasyon sporu standart kurallı, rekor odaklı ve bürokratik yapmıştır.

Spor sosyolojisinin gelişimi ve kuramlar

• Heinz Risse alanı ilk ele alan isimdir; Malcolm doğuşu klasik sosyolojinin ihmali ve sporun önem kazanmasıyla açıklar.
• ICSS 1964'te kurulmuş, Japonya ilk kurumsal oluşumu gerçekleştirmiştir.
• İşlevselci yaklaşım sporu bütünleştirici sayar; çatışma kuramı sömürü ve eşitsizlik aracı olarak görür.
• Elias figürasyonel kuramın öncüsüdür; spor uygarlaşmada şiddetin denetlendiği alandır.
• Sembolik etkileşimcilik kültürü ortak anlam yüklenen sembollerle açıklar.

Spor, medya ve ekonomi

• Medya sporun değer ve normlarını biçimlendirir; sporcuları kahramanlaştırır.
• Medya-spor kompleksi spor, medya ve ekonominin iç içe geçmesidir.
• 1972 Münih yayın gelirleriyle dönüm noktası olmuştur.
• Kablo kesme, izleyicilerin internet platformlarına yönelmesidir.
• Profesyonelleşmeyle spor iş ve ekonomik sektör olmuştur.

Şiddet, doping ve kitle sporu

• Sporda sık görülen şiddet fiziksel ve psikolojik türlerdir; sözel şiddet yalnız spora özgü değildir.
• Şiddetin tek nedeni yoktur; taraftar tutkusu, hakem kararları ve sporcu davranışı etkilidir.
• Magnane'a göre spor şiddeti kabul edilebilir biçimde boşaltır.
• Kalabalıkta kimliksizleşme denetimsiz davranışı doğurur.
• Doping haksız üstünlük için yasaklı madde kullanımıdır; kitle sporunun amacı boş zamanı değerlendirmektir.

Kültürel gecikme

Maddi kültürün hızlı, manevi kültürün yavaş değişmesiyle oluşan uyumsuzluk; kavramı Ogburn geliştirmiştir.

Karşı kültür

Egemen kültürün değerlerini bütünüyle reddeden alt kültür türüdür.

Toplumsal norm

Davranışın nasıl olması gerektiğini belirleyen yazılı veya yazısız kurallardır.

Toplumsal tabakalaşma

Bireylerin eşitsiz kaynaklara göre hiyerarşik katmanlara ayrılmasıdır.

Kültürel sermaye

Bourdieu'ya göre eğitim, bilgi ve becerilerden oluşan birikimdir.

Deindividuasyon

Kalabalıkta kimliğin ve sorumluluk duygusunun zayıflamasıdır.

Katharsis

Saldırganlığın spor yoluyla kurallı biçimde boşalmasıdır.

Modernizasyon (rasyonelleşme)

Sporun standart kurallı, rekor odaklı ve bürokratik hâle gelmesidir.

Cemaat-cemiyet

Tönnies'e göre geleneksel toplumda yüz yüze, modernde resmî ve çıkara dayalı ilişkiler vardır.

Bilişsel değişim

İnanç ve değerlerin değişip olayları değerlendirme biçimini etkilemesidir.

• Biyolojik cinsiyet doğuştan, toplumsal cinsiyet kültürel olarak oluşur; sorularda sık karıştırılır.
• İşlevselci kuram uyum ve bütünleşmeyi, çatışma kuramı eşitsizlik ve sömürüyü vurgular.
• Kişi adlarını eşleştir: Comte ad, Durkheim disiplin, Elias figürasyon, Magnane katharsis, Risse ilk kavram, Malcolm iki neden.
• Yanlış olanı bulun sorularında 'tek neden', 'yalnızca', 'sadece' gibi mutlak ifadeler genellikle yanlıştır.