AUZEF Uluslararası Haber Ajansları ve Ajans Haberciliği Çıkmış Sorular

Ders, uluslararası haber ajanslarının işlevini, Fransız Agence France Presse (AFP) ile Türkiye'nin Anadolu Ajansı'nın (AA) tarihçesini, hizmet alanlarını, teknolojik gelişimini ve gelir yapısını karşılaştırmalı biçimde ele alır.

Ajans kavramı ve haber ajansının amacı

• Ajans sözcüğü Fransızcadan geçmiştir; çeşitli işlerle uğraşan büro ya da acente anlamına gelir.
• UNESCO tanımına göre haber ajansı güncel belgeleri toplar, ikna amacı gütmeden kitle iletişim araçlarına ulaştırır, tarafsız hizmet verir.
• Başlıca amaç haberi hızla toplamak ve müşterilere ulaştırmaktır.
• Ajans haberlerinde kaynağın belirtilmesi zorunludur.

AFP: kuruluş ve yayın tarihçesi

• Fransa merkezli AFP 1835'te kurulmuştur.
• Atlantik ötesi haberler 1870'te ilk kez sualtı kablosuyla ulaşmıştır.
• Uydu üzerinden yayın 1986'da, internet yayını 1996'da başlamıştır.
• 1997'de Odessa'da büro açma girişimi olmuştur.
• Havas, İstanbul'a ilk muhabirini 1854'te göndermiştir.

AFP: haber üretimi ve örgütlenme

• Genel haberlerde ve finansta güçlüdür.
• Haberlerin toplandığı merkez noktası desk denen haber masalarıdır.
• Afrika kıtasına öncelik verir ve orada sürekli ekip bulundurur.
• Yakın ve Orta Doğu haber geçişi Lefkoşa hattı üzerinden sağlanır.
• Ekonomi masasında hammaddelerle AFP-MAT ilgilenir.
• Spor haberleri 6 dilde sunulur; Arapça spor servisi günde 70-200 haber üretir.

AFP: fotoğraf, internet ve gelir

• Telefoto hizmeti 1987'de kurulmuş, 250 foto muhabiri görev yapmaktadır.
• Fotoğraf sistemlerinden biri Image Forum'dur; fotoğraflara internetten erişim 1999'da mümkün olmuştur.
• Web sayfaları 1999'da devreye girmiş, internet gazetesi 11 konu başlığında düzenlenmiştir.
• Doğrudan sisteme erişimin güvenliği giriş koduyla sağlanır.
• Minitel, abonelere telefon şebekeleriyle dağıtım yapar; Bloomberg kanalı son dakika haberlerine 10 dakika ayırır.
• Abonelik gelirlerinde Fransız medyasının payı %12'dir; ilk yıllarda reklam geliri öne çıkmıştır.

Osmanlı'da ajans girişimleri ve Anadolu Ajansı'nın doğuşu

• Salih Gürcü'nün kurduğu yarı resmi ajans Osmanlı Telgraf Ajansı'dır.
• Almanya'daki servislerden bülten alıp yayımlayan ajans Osmanlı Milli Telgraf Ajansı'dır.
• Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920'de kurulmuştur.
• Atatürk'e göre kuruluş yıllarındaki biricik görev milletin sesini dünyaya duyurmaktı.
• AA ile AFP arasındaki kuruluş farklarından biri basın sektörüne giriş dönemidir.

Anadolu Ajansı: haber alanları ve işbirlikleri

• Japonya'dan Kyodo ajansıyla işbirliği yapılır.
• Avrupa Haber Ajansları Birliği 1957'de kurulmuştur.
• Günlük ortalama parlamento haberi 24.5, ekonomi haberi 12.1'dir.
• Yurt dışında 20 temsilcilik bulunur.
• Ekonomi haberleri Dünya Bankası, GATT, OECD ve petrol piyasalarını kapsar; Dünya kupası spor haberidir.
• Kültür-Sanat alanı için müstakil bir bölüm bulunmaz.

Anadolu Ajansı: abonelik ve fotoğraf dağıtımı

• Gazete ve dergi abonelik bedeli tirajı ölçüt alır.
• Televizyonlar 1000-2500 dolar, gazeteler 500-4000 dolar öder.
• Fotoğraflar barter sistemine dayanılarak dağıtılır.
• Fotoğrafları bilgisayarla alma, işleme ve iletme uygulaması 1993'te başlamıştır.

Anadolu Ajansı: teknolojik dönüşüm

• Eski düzende olayların saati, yeri ve muhabir istihbarat masasında yazılırdı.
• Siemens 37-H delikli bantlı teleks, gelen haberleri banda alır.
• Teleksten bilgisayara geçiş 1986'da olmuştur.
• Yeni sistemde orijinal habere gerek olmadığı söylenemez; bu bir avantaj sayılmaz.

Ajans

Fransızcadan geçen, çeşitli işlerle uğraşan büro ya da acente anlamında sözcük.

Haber ajansı

Güncel haberleri toplayıp medyaya tarafsız ve hızlı biçimde ileten kuruluş.

UNESCO tanımı

Ajansı ikna amacı gütmeyen, tam ve tarafsız hizmet veren kuruluş olarak tarif eden yaklaşım.

Desk

AFP'de müşterilere gidecek haberlerin toplandığı haber masası.

AFP-MAT

AFP ekonomi masasında hammaddelerle ilgilenen bölüm.

Minitel

Abonelere telefon şebekeleri üzerinden dağıtım yapan sistem.

Image Forum

AFP'nin fotoğraf hizmetlerinde yararlandığı sistemlerden biri.

Barter

Anadolu Ajansı'nın fotoğraf dağıtımında dayandığı karşılıklı değişim sistemi.

Tiraj

AA'nın gazete ve dergi abonelik bedelini belirlerken baktığı ölçüt.

İstihbarat masası

AA'nın eski düzeninde takip edilecek olay, saat, yer ve muhabirin yazıldığı birim.

Teleks

AA'nın 1986'ya kadar kullandığı, delikli bantlı haber alma cihazı düzeni.

• AFP ve AA tarihlerini karıştırmamak gerekir: AFP 1835, AA 6 Nisan 1920; uydu 1986, AA'nın bilgisayara geçişi de 1986'dır.
• 1999 hem AFP fotoğraflarına internet erişimi hem web sayfalarının başlangıcıdır; 1996 internet yayını, 1987 telefoto, 1993 AA fotoğraf uygulamasıdır.
• Osmanlı Telgraf Ajansı (Salih Gürcü, yarı resmi) ile Osmanlı Milli Telgraf Ajansı (Almanya bültenleri) birbirine karıştırılmamalıdır.
• AA abonelik aralıkları: televizyon 1000-2500 dolar, gazete 500-4000 dolar; ölçüt tiraj.
• Olumsuz kökte sorulan soruda 'değildir' ifadesine dikkat edilmeli; ekonomi dışı konu spor, müstakil bölümü olmayan alan Kültür-Sanat'tır.