AUZEF Veritabanı ve Konumsal Veritabanı Uygulamaları Çıkmış Sorular

Ders, veri tabanının temel kavramlarını, tablo ve ilişki yapısını, normalizasyonu ve SQL dilini anlatır. Ayrıca coğrafi bilgi sistemlerinin (CBS) uygulama alanları, harita ölçekleri, vektör veri türleri ve konumsal veri tabanı mantığını kapsar.

Veri tabanına giriş

• Veri tabanı, birbiriyle ilişkili bilgilerin düzenli toplandığı yapıdır; bankacılık, otomotiv, sağlık ve şirket yönetiminde yaygındır.
• İzleme, seçme, değiştirme ve ekleme temel işlemlerdir; veri keşfetmek bunlardan sayılmaz.
• Veri tabanları, dosya-işlem sistemlerinin sınırlarını aşmak için geliştirilmiştir.
• Verinin işe yarar bilgiye dönüşmesinde teknolojik olması şart değildir.

Veri tabanı öğeleri ve ilişkiler

• Tablolar verilerin satır ve sütunlarda saklandığı temel yapıdır.
• Sorgular koşula uyan kayıtları getirir; formlar veri girişini kolaylaştırır; raporlar yazıcı çıktısı için kullanılır.
• Anahtar, bir satırı belirleyen alan ya da alanlara verilen özel zorlayıcıdır.
• İlişki türleri: bire-bir, bire-çok ve çoka-çok; eşleşmenin kaç kayıtlı olduğuna göre ayrılır.
• Datasheet görünümünde birincil anahtar değiştirilemez; bu işlem tasarım görünümünde yapılır.

Varlık bağıntı modeli ve normalizasyon

• Varlık, mevcut olan ve benzerinden ayırt edilebilen her şeydir.
• Çizenekte öznitelik elips, varlık dikdörtgen, ilişki eşkenar dörtgenle gösterilir.
• Türetilmiş öznitelik başka değerlerden hesaplanır; not ortalaması örnektir.
• Normalizasyon, tekrarları gidermek için tabloyu küçük tablolara böler.
• 1NF atomik değer ister; 2NF kısmi bağımlılığı, 3NF geçişli bağımlılığı ortadan kaldırır.

CBS çalışma alanları

• Çevre yönetimi: ÇED, sulak alan, gürültü kirliliği, kıyı yönetimi, meteoroloji ve hidroloji.
• Doğal kaynak yönetimi: arazi yapısı, su kaynakları, havza analizi, yaban hayatı, madenler.
• Mülkiyet-idari yönetim: tapu-kadastro, vergi, nüfus, seçmen listeleri, idari sınırlar.
• Bayındırlık hizmetleri: imar, yol ve demir yolu planı, deprem, afet, bina hasar tespiti.
• Belediye faaliyetleri: emlak vergisi, park-bahçe, su-kanalizasyon, doğal gaz, toplu taşıma, altyapı.

Harita ve coğrafi veri

• Koordinat bilgisi, varlığın datum ve projeksiyona göre yerini verir.
• Çizik ölçek, harita uzunluklarının gerçek karşılığını bir doğru üzerinde gösterir.
• Küçük ölçekli haritada alan geniştir, bozulma fazladır; büyük ölçekli haritada payda küçüktür.
• Yer şekillerinin belirlenmesi her harita için ayrıca zorunlu değildir.
• Coğrafi veriyi diğer verilerden ayıran özellik, koordinatlarla tanımlanmasıdır.

Vektör veri türleri ve veri modelleri

• Nokta tek (x,y) çiftidir; çok küçük birimler için kullanılır.
• Çizgi, ardışık koordinat dizisidir ve alan oluşturmaz.
• Alan, başlangıç ve bitişi aynı koordinatta olan kapalı dizidir.
• Geometrik şekiller nokta, çizgi ve alandır.
• Spagetti modeli CAD ve haritacılık yazılımlarıyla doğmuş, konumsal sorgulamaya izin vermediği için konumla ilişkili modele geçilmiştir.
• DEM, arazi modelinden eğim, drenaj ve havza alanı verir.

Konumsal veri tabanı

• Aynı koordinat sistemini kullanan konumsal nesne tablolarının oluşturduğu yapı feature class'tır.
• TÜİK verileri konumsal coğrafi veri kapsamında sayılmaz.
• Konumsal veri tabanı, SQL ile konumsal dizinlerden yararlanarak veri üretme işlevini kazandırmaz.

SQL dili

• SQL 1975 yılında geliştirilmiştir; bazı sistemlerde ifade sonuna noktalı virgül konur.
• CREATE, ALTER, DROP veri tanımlama (DDL) komutlarıdır.
• SELECT, INSERT, UPDATE veri işleme (DML) komutlarıdır.
• SQL harita oluşturamaz, yeni şekil çizemez; hiyerarşik veri tabanları için ağırlıklı kullanılmaz.
• MS Excel ilişkisel veri tabanı yönetim sistemi değildir; doğrudan SQL sorgulamasına uygun değildir.

Veri tabanı

İlişkili bilgilerin düzenli biçimde saklandığı yapı.

Tablo

Verilerin satır ve sütunlarda tutulduğu temel nesne.

Anahtar

Bir satırı diğerlerinden ayırmak için alanlara uygulanan özel zorlayıcı.

Normalizasyon

Tekrarı azaltmak için büyük tabloyu küçük tablolara bölme işlemi.

Varlık

Var olan ve benzerinden ayırt edilebilen her şey.

Türetilmiş öznitelik

Başka özniteliklerden hesaplanarak elde edilen öznitelik.

Koordinat bilgisi

Varlığın datum ve projeksiyona bağlı yeryüzü konumu.

Feature class

Aynı koordinat sistemini kullanan konumsal nesne tablolarının topluluğu.

DEM

Sayısal arazi modelinden eğim, drenaj ve havza alanı üreten harita verisi.

DDL

Veri yapılarını tanımlayan komut grubu: CREATE, ALTER, DROP.

DML

Veriyi sorgulayan ve değiştiren komut grubu: SELECT, INSERT, UPDATE.

• Nokta, çizgi ve alan karıştırılmasın: alan kapalıdır, çizgi açık ardışık dizidir, nokta tek çifttir.
• Küçük ölçekte alan geniş ve bozulma fazla; büyük ölçekte payda küçüktür.
• DDL (CREATE, ALTER, DROP) ile DML (SELECT, INSERT, UPDATE) ayrımına dikkat edilmeli.
• 1NF atomik değer, 2NF kısmi bağımlılık yokluğu, 3NF geçişli bağımlılık yokluğudur.
• Varlık bağıntı çizenekte şekiller: elips öznitelik, dikdörtgen varlık, eşkenar dörtgen ilişki.