AUZEF Yaşayan Dünya Dinleri Çıkmış Sorular

Ders, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam gibi tek tanrılı dinleri; Hint, Çin, İran ve Japon dinlerini, yeni dini hareketleri ve dinlere yaklaşan kuramsal görüşleri tanıtır. Dinler Tarihi disiplininin tarafsız ve karşılaştırmalı yöntemi temel alınır.

Dinler Tarihi ve din kuramları

• Dinler Tarihi dinleri nesnel ve karşılaştırmalı inceler; hiçbir dini savunmaz ya da yargılamaz.
• Pozitivist yaklaşım dini ilkelden gelişmişe doğru evrilen bir olgu olarak görür.
• Comte insanlığı teolojik, metafizik ve pozitif evrelerden geçmiş sayar; geleneksel dinlerin yerine İnsanlık Dinini önerir.
• Freud dini, çocuklukta babaya duyulan korku ve hayranlığın hayali bir Tanrıya yansıtılması olarak açıklar.
• Deus Otiosus, evreni yaratıp ondan uzaklaşan ve insanın ulaşamadığı tanrı anlayışıdır.

Yahudilik: tarih ve kutsal metinler

• Süleyman sonrası krallık bölünmüş; kuzeyde İsrail, güneyde başkenti Kudüs olan Yahuda kurulmuştur.
• İlk Kudüs mabedini Süleyman tamamlamış, Babilliler bu yapıyı yıkmıştır.
• Atalar İbrahim, İshak ve Yakup'tur; Adem bu gruba girmez.
• Tanah; Tora, Neviim ve Ketuvim bölümlerinden oluşur.
• Mişna sözlü Tora'nın yazıya geçirilmiş hâlidir ve Talmud'un temelini oluşturur.
• Mesih beklentisi Davud soyuna dayanır.

Yahudilikte ibadet, kurum ve akımlar

• Şabat, Cuma gün batımından Cumartesi akşamına kadar süren dinlenme ve ibadet günüdür.
• Talit dua şalı, yeşiva ileri düzey din eğitimi veren kurumdur.
• Haskala, Mendelssohn öncülüğündeki Yahudi Aydınlanmasıdır.
• Frankel, Muhafazakar (Masorti) Yahudiliğin önde gelen ismidir.
• Essenîler bugün yaşamayan, çöle çekilmiş eski bir koldur; Kumran yazmaları onlarla ilişkilendirilir.

Hıristiyanlık: öğreti, metin ve tarih

• Yeni Ahit Koine Grekçesiyle yazılmıştır; on üç mektup Pavlus'a atfedilir.
• Kanonik İnciller Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'dır; Matta Yahudi okura yöneliktir.
• Kadıköy Konsili (451) Diyofizitizmi kabul etmiş, Monofizitizmi reddetmiştir.
• Aryusçuluk İsa’yı Tanrı'nın yarattığı bir varlık sayar; 325 İznik Konsili bunu reddetmiştir.
• Klerji tüm ruhban sınıfını anlatır; apostolik kilise havarilere dayanan kilisedir.

Reform ve çağdaş Hıristiyan akımlar

• Reformu tetikleyen etken papalığın endüljans satışıdır; Luther 1517'de 95 tezini yayımlamıştır.
• Calvin Protestan öğretiyi sistemleştirmiş ve Cenevre'de uygulamıştır.
• Kurtuluş Teolojisi Latin Amerika Katolik çevrelerinde doğmuştur.
• İbn Teymiyye Hıristiyanlığa el-Cevâbu's-sahîh adlı eseriyle karşı çıkmıştır.

İslam ve öncesi Mekke

• Müddessir suresi tebliğ görevini bildirir; Alak ilk vahiydir.
• Zekât nisabı aşan malın belli oranının muhtaçlara verilmesidir; İslam'ın beş şartından biridir.
• Şer'i deliller Kur'an, Sünnet, İcma ve Kıyas'tır; hadd delil değildir.
• Muaz b. Cebel hadisi hüküm sırasını Kitap, Sünnet, içtihat olarak gösterir.
• Hilfü'l-Fudûl, Mekke'de mazlumu koruyan erdemliler ittifakıdır.
• Mekke putları arasında Lat, Uzza, Menat ve Baal sayılır; Kibele Anadolu kökenlidir.

Hint, Çin, Japon ve İran dinleri

• Karma, eylemlerin biriktirdiği sonuçlardır ve sonraki doğumu belirler.
• Buda'ya göre acının kaynağı arzudur.
• Sihizm açıkça tek tanrıcıdır; kurucusu Guru Nanak'tır.
• Cayinizm'in beş büyük yemini arasında putlara saygı yoktur.
• Daoizm'in manevi kurucusu Lao Zi'dir; kutsal kitabı Dao De Jing'dir.
• Şintoizm'de Kami kutsal ruhani varlıkların genel adıdır.
• Zerdüştlükte kusti kutsal kuşaktır; Ataş Bahram en kutsal ateştir.

Sâbiîlik ve yeni dini hareketler

• Sâbiîlikte evren Işık Kralı (Malka d Nura) ve Karanlık Kralı (Malka d Hşuka) arasındaki düalist yapıdır.
• Manda bilgi ve hikmet demektir; ibadethaneye Mandi denir ve su kıyısında kurulur.
• Hare Krishna üyeleri mantraları sokaklarda müzikle söyler.
• Halkın Tapınağı, 1978'de Jonestown'da toplu intiharla anılır.
• Yeni dini hareketlerde liderlerin bekâr olması gibi ortak bir kural yoktur.

Diyofizitizm

İsa'da tanrısal ve insani iki doğanın birlikte bulunduğunu savunan, Kadıköy'de kabul edilen öğreti.

Endüljans

Papalığın para karşılığı verdiği günah affı belgesi; reformun asıl tetikleyicisi.

Klerji

Piskopos, rahip ve diyakozu kapsayan ruhban sınıfının genel adı.

Tanah

Tora, Neviim ve Ketuvim'den oluşan Yahudi kutsal kitabı.

Mişna

Sözlü Tora'nın yazıya geçirilmiş hâli; Talmud'un temeli.

Haskala

18. yüzyılda gelişen Yahudi Aydınlanması.

Edille-i şer'iyye

Kur'an, Sünnet, İcma ve Kıyas'tan oluşan dört asli delil.

Karma

Hint dinlerinde eylemlerin biriktirdiği ve sonraki doğumu belirleyen sonuç.

Kami

Şintoizm'de tanrıları ve kutsal ruhani varlıkları kapsayan geniş kavram.

Deus Otiosus

Yaratmayı bitirip dünyadan çekilmiş, insana ulaşılmaz tanrı tasavvuru.

Manda

Sâbiîlikte bilgi, irfan ve hikmet anlamına gelen terim.

• Monofizitizm tek doğa, Diyofizitizm iki doğa der; Aryusçuluk ise İsa'nın yaratılmış olduğunu savunur.
• Hadd, Kibele ve Adem gibi sorular 'yer almaz' kalıbıyla gelir; ilgili listeyi (deliller, Mekke putları, atalar) ezbere bilmek gerekir.
• Tora yazılı, Mişna sözlü Tora'dır; Tanah bütün Yahudi kutsal kitabıdır.
• Süleyman sonrası güneydeki devlet Yahuda, kuzeydeki İsrail'dir.
• Comte'un kavramı İnsanlık Dini, Freud'un açıklaması çocukluk nevrozudur.