AUZEF Yaşlı Hizmetlerinde Manevi Destek Çıkmış Sorular

Ders, yaşlılık ve yaşlı bakımında manevi desteğin yerini; maneviyat, din psikolojisi ve danışmanlık kuramlarını; yas, hastalık, engellilik ve afet gibi zor yaşam durumlarında sunulan manevi destek yaklaşımlarını ele alır.

Yaşlılık ve yaşlı sınıflaması

• Dünya Sağlık Örgütü kronolojik yaşı genç yaşlı (45-59), yaşlı (60-74) ve ileri yaşlı (75 ve üzeri) diye ayırır.
• Yaşlandıkça dindarlığın arttığını öne süren yaklaşım geleneksel modeldir.
• Yetersiz beslenme, yönelim bozukluğu ve kireçlenme bedensel işlev kayıpları grubunda değerlendirilir.
• İbn Haldun insanı toplumsal bir varlık olarak niteler.

Maneviyat ve ilgili kuramlar

• Canda'ya göre insanın toplumla ve Tanrı ile ilişkisinde anlam araması maneviyat kavramıyla adlandırılır.
• Freud psikanalitik kuramın kurucusudur; yas kavramını bilimsel olarak ilk ele alan isimdir.
• Logoterapi 'anlam yoluyla tedavi' demektir; geliştiren Victor Frankl'dır ve hedefi yaşamda anlam bulmaktır.
• Frankl varoluşsal boşluğu 21. yüzyılın en yaygın olgusu saymıştır.
• Transpersonel teori ego ve kişilik sınırlarını aşan kimlik duygusunu hedefler; transpersonel psikoterapi bedensel, duygusal, zihinsel ve manevi sağlığı amaçlar.
• Oluşturmacı teori insanı deneyimlerini etkin biçimde anlamlandıran proaktif varlık olarak görür.

Hukuki ve kurumsal çerçeve

• Anayasa'nın başlangıç kısmı, maddî ve manevî varlığı geliştirme hakkına dayanarak manevi hizmetlere işaret eder.
• Manevi destek, koruyucu ve destekleyici tedbirler arasında sayılmaz.
• Devlet Denetleme Kurulu'na göre manevi bakım modeli Türkiye'de henüz uygulanmamıştır.
• 2009 tarihli Özürlüler Raporu gelişmiş ülkelerdeki manevi bakım üzerinde durur ve aynı kurumun çalışmasıdır.
• Maneviyata ve maneviyata duyarlı sosyal hizmete ilgi 1980 sonrasında belirginleşmiştir.
• Kuzey Amerika Sosyal Hizmetteki Hristiyanlar Birliği 1950'de kurulmuştur.

İslam'da temel esaslar ve manevi kaynaklar

• Kelime-i şehadet, namaz, oruç, zekat ve hac Hz. Peygamber tarafından İslam kavramının tarifi olarak sıralanmıştır.
• İnsan davranışlarını ve ilişkilerini düzenleyen hükümler ahlaki hükümlerdir; devlet, aile, miras, ticaret gibi alanlar hukuki esaslardadır.
• Medine Sözleşmesi, hicretten sonra farklı grupların bir arada yaşama düzenini belirler.
• 'Hepiniz Adem'densiniz' sözü insanlar arasındaki eşitliği vurgular.
• Kur'an-ı Kerim bedensel, ruhsal ve toplumsal hastalıklara şifa kaynağıdır.
• Haşir ölümden sonra yeniden diriltilmedir; manevi nimetin zirvesi Allah sevgisidir.

Danışmanlık ve manevi destek teknikleri

• Pastoral danışmanlıkta sorunun manevi ve dinsel yönü de işlenir.
• Anton Boissen 'Teolojinin Metodları ve Görevi' çalışmasının yazarıdır; Allport 'Birey ve Din' eserini yazmıştır.
• Meditasyon, bir durumun yansımaları üzerinde derinlemesine düşünmektir.
• Dinlenme tekniği, uzun çalışmanın ardından rahatlayıp kendini gözden geçirmedir.
• Tefekkür Allah-âlem-insan ilişkileri üzerine zihinsel faaliyettir.
• Kişinin ibadethaneye gitmesi dini sosyalleşme kapsamındadır.
• Biyo-Psiko-Sosyal-Manevi Model bütüncül iyilik hâli için esastır.

Yas ve ölüm

• Eric Lindemann yasa yönelik kriz müdahalesinin temelini atmıştır.
• Mevlana ölümü sevinilecek bir gerçek ve şeb-i arus olarak görür.
• Yasta iyileşme ve yeniden yapılanma, kişinin zamanla olağan düzenine dönmesidir.
• İsra 82 gereği Kur'an okumak yas sürecinde manevi destek sağlar.

Hastalık, sabır ve şükür

• 'Hayır, bu ben olamam' sözü inkâr, 'bir 6 ay daha yaşasam' sözü pazarlık tepkisidir.
• Self determinasyon, hastaya çözüm için seçenekler sunulmasıdır.
• Dinî ödevleri yerine getirebilme hastanın manevi temel haklarındandır; örf ve adetler hasta haklarının dayanağı sayılmaz.
• Hastalıkta Müslüman için uygun söz 'Biz Allah'a aitiz, dönüşümüz de ancak O'nadır' ifadesidir.
• Sabır güçlüklere direnç ve metanettir; olayı doğru tanımlamak sabrın bilişsel boyutudur.
• Nimetin artması Kur'an'da şükür şartına bağlanmıştır; sabır ve namaz Allah'tan yardım dileme yoludur.

Engellilik, afet ve kaygı

• Ahlaki veya moral model engelliliğe bakışta en eski modeldir; suçluluk, öfke ve utanç Aşama Modeli içindedir.
• Türkiye'de engelli nüfus oranı yaklaşık yüzde 12,9'dur.
• Engelli ailelere 'Allah kimseye taşıyamayacağı yükü yüklemez' ifadesi sunulur.
• Afette duygusal şok ve zihinsel karmaşa etki aşamasıdır; post-travma aşaması da tepki evrelerindendir.
• Olaydan öğrenileceklere yönelmek farkındalığı yükseltir.
• Kula'nın 1999 depremi araştırması bireyselliğin aşıldığını gösterir.
• Boyun kaslarındaki gerginlik kaygı belirtisidir.

Maneviyat

İnsanın toplumla ve Tanrı ile ilişkisinde anlam araması.

Logoterapi

Frankl'ın geliştirdiği, yaşamda anlam bulmayı esas alan anlam yoluyla tedavi yaklaşımı.

Varoluşsal boşluk

Anlam yitimiyle ortaya çıkan, Frankl'a göre çağın en yaygın olgusu.

Pastoral danışmanlık

Sorunun manevi ve dinsel boyutunun da işlendiği danışmanlık türü.

Transpersonel teori

Ego ve kişilik sınırlarını aşan bir kimlik duygusunu amaçlayan kuram.

Tefekkür

Allah, âlem ve insan ilişkileri üzerine düşünme faaliyeti.

Haşir

Ölümden sonra yeniden diriltilme.

Self determinasyon

Hastanın kendi sorunlarını çözebilmesi için seçenekler sunulması ilkesi.

Sabır

Hayırlı bir işte karşılaşılan güçlüklere dayanma, direnç ve metanet gösterme.

Tabii afet

Toplumda fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplara yol açıp olağan hayatı kesintiye uğratan olaylar.

Etki aşaması

Ani olay sonrası duygusal şok ve zihinsel karmaşanın yaşandığı evre.

• Freud hem psikanalitik kuramın kurucusu hem yası ilk ele alan isimdir; Lindemann ise yasa kriz müdahalesinin temelini atandır.
• Logoterapi ve Frankl, transpersonel kuramdan ayrılmalıdır: biri anlam arayışı, diğeri kişilik sınırlarını aşmadır.
• 'Hangisi yer almaz' sorularında manevi destek, örf ve adetler, sabır içinde şükür gibi seçeneklere dikkat edilmelidir.
• İnkâr ve pazarlık tepkilerinin örnek cümleleri birbirine karıştırılmamalıdır.
• Manevi bakım Türkiye'de uygulanmamış model, Özürlüler Raporu ise Devlet Denetleme Kurulu'nun çalışmasıdır.