AUZEF Yaşlı Sağlığı Çıkmış Sorular

Yaşlı Sağlığı dersi; yaşlılığın tanımını ve evrelerini, dünyada ve Türkiye'de yaşlı nüfusu, yaşlanmayla bedende görülen değişiklikleri, ev güvenliğini, bakım ve sosyal hizmetleri ile yaşlıların toplumsal yerini ele alır.

Yaşlılığın tanımı ve evreleri

• Yaşlılık kronolojik, fizyolojik, psikolojik ve ekonomik açılardan tanımlanır; 'kişisel yaşlılık' yaygın bir başlık değildir.
• DSÖ'ye göre 65-74 yaş genç yaşlı, 75-84 yaş yaşlı, 85 ve üzeri en yaşlı yaşlıdır.
• 'Aşırı yaşlılık' bilimsel bir evreleme terimi olarak kullanılmaz.

Nüfusun yaşlanması

• DSÖ tahminine göre 2050'de dünya nüfusunun yaklaşık beşte biri 65 yaş ve üzerinde olacaktır.
• Düşük doğum oranı ve uzun yaşam süresi nedeniyle Avrupa ülkeleri çok yaşlı toplum sayılır.
• İtalya, yaşlı nüfus oranı en yüksek ülkelerden biridir.
• Hastalık yükü ölçütleri: DALY, yaşam yılı kaybı ve doğumda sağlıklı yaşam beklentisi.

Yaşlanmayla bedende görülen değişiklikler

• Kas gücü yaklaşık 20-30 yaşlarında doruğa çıkar, sonra doğal olarak azalır.
• Sinirsel işleyişte yavaşlama 50 yaş civarında belirmeye başlar.
• Sinir sistemi zayıflamasından en çok işitme etkilenir; bu durum sosyal çevreden uzaklaşmaya yol açabilir.
• Solunumda gözle fark edilen değişiklik, dakikadaki soluk sayısının azalmasıdır.

Kemik sağlığı ve egzersiz

• Kemik dokusu kaybı osteoporoz olarak adlandırılır; kemikler kırılgan hale gelir.
• Beslenme bozukluğu, özellikle yetersiz kalsiyum ve D vitamini kemik kaybına yol açar.
• Düzenli egzersiz kuvvet, esneklik, denge ve çevikliği artırır.
• Sodyum dengesi egzersizin doğrudan sağladığı bir kazanım değildir.

Ev güvenliği ve düşmeler

• Yaşlılarda düşmeye bağlı kırıkların yaklaşık yüzde 85'i evde olur.
• Merdiven basamak yüksekliği en çok 140 mm olmalıdır.
• Yaşlıların evinde köşeleri yuvarlatılmış mobilya tercih edilmelidir.

Evde bakım

• Evde bakım süreklilik gerektirir; 'kesintili bakım' bu hizmeti anlatmak için kullanılmaz.
• Bakımı meslek sahibi görevliler, aile üyeleri, komşular ve gönüllüler yürütür; cerrah bu grupta yer almaz.
• Viyana Uluslararası Eylem Planı bakım hizmetlerinin geliştirilmesini ve sağlık ile sosyal sistemlerin birlikte çalışmasını öne çıkarır.

Hizmetler ve mevzuat

• Türkiye'de yaşlı hizmetleri bakım, sosyal yardım ve sosyal güvenlik alanlarında toplanır; eğitim faaliyetleri yaygın değildir.
• Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu kanunu sosyal hizmet ve bakıma odaklanır; tüm öğrenim giderlerini karşılamak amaçları arasında değildir.

Sosyal yaşam ve toplumsal katkı

• Emeklilik, aile küçülmesi, hareket kısıtlılığı ve dış yaşamdaki sınırlamalar sosyal çevreden kopmaya yol açar.
• Yaşlı ayrımcılığı çoğunlukla görünüşe değil, işlevsellik önyargılarına dayanır.
• Yaşlılar deneyim aktarır, değerleri korur ve toplumsal birliği güçlendirir; çoğunlukla aktif iş gücünün parçası değildir.

Osteoporoz

Kemik yoğunluğu ve kütlesinin azalması sonucu kemiklerin kırılgan hale gelmesi.

Presbiakuzi

Yaşlanmayla sinir hücresi kaybı ve ileti yavaşlamasına bağlı işitme azalması.

Genç yaşlı

DSÖ sınıflamasında 65-74 yaş aralığı.

Yaşlı

DSÖ sınıflamasında 75-84 yaş aralığı.

En yaşlı yaşlı

DSÖ sınıflamasında 85 yaş ve üzeri grup.

Çok yaşlı toplum

Düşük doğum oranı ve uzun yaşam süresiyle yaşlı oranı yüksek toplum; Avrupa ülkeleri bu gruptadır.

DALY

Hastalık yükünü ölçmede kullanılan göstergelerden biri.

Evde bakım

Kişinin kendi ortamında, süreklilik içinde sunulan bakım hizmeti.

Yaşlı ayrımcılığı

Yaşlılara işlevsellikle ilgili önyargılarla yaklaşılması.

Hastalık yükü ölçütleri

DALY, yaşam yılı kaybı ve doğumda sağlıklı yaşam beklentisi.

• Yaş aralıklarını karıştırmamak gerekir: kas gücü doruğu 20-30, sinirsel yavaşlama 50, DSÖ genç yaşlı 65-74, en yaşlı 85 ve üzeri.
• 'Hangisi değildir' sorularında eğitim, cerrah, aşırı yaşlılık, kişisel yaşlılık ve 50 yaş üstü nüfus beklentisi gibi dışarıda kalan seçenekler sık doğru cevaptır.
• Sayısal bilgiler ezberlenmelidir: düşme kırıklarında yüzde 85, basamak yüksekliği 140 mm, 2050'de beşte bir.
• Osteoporoz kemik kaybını, presbiakuzi işitme kaybını anlatır; terimler birbirine karıştırılmamalıdır.