AUZEF Yaşlılık Planlaması ve Stratejileri Çıkmış Sorular

Ders, yaşlılığın ve yaşlanmanın kavramsal çerçevesini, nüfusun yaşlanmasının toplumsal, ekonomik ve siyasal sonuçlarını, aktif yaşlanma ile sağlığı geliştirme yaklaşımlarını ve Türkiye'deki sosyal güvenlik ile planlama uygulamalarını ele alır.

Yaşlılık ve yaşlanma kavramları

• Kronolojik yaş, doğumdan itibaren geçen takvim yıllarının sayılmasıyla bulunur.
• Yaşlılığın başlangıcı için BM ve DSÖ gibi kuruluşlar 60 veya 65 yaşı esas alır; 50 yaş orta yaş dönemidir.
• Hayflick Limiti'ne göre hücreler yaklaşık 50 kez bölünebilir; telomerler kısalır ve hücre sonunda yaşlanıp ölür.
• Unutkanlık ayrı bir sosyal risk değil, yaşlılığın ya da hastalığın belirtisi sayılır.

Demografik dönüşüm ve nüfus

• Baby Boomer kuşağı, İkinci Dünya Savaşı sonrası doğurganlığın hızla arttığı 1946-1964 arasında doğanlardır.
• Nüfuslaşma, gelişmekte olan ülkelerdeki hızlı nüfus artışını ve yoksulluk, işsizlik gibi sorunlarını anlatır.
• Gelişmiş ülkelerde nüfus artış hızı yavaşlar ya da durağanlaşır.
• Dünya Ekonomik Forumu, nüfus yaşlanmasının kötü yönetilmesini 2012'de küresel risk olarak gündeme getirmiştir.
• HÜNEE 2008 sonuçlarına göre geniş aile zayıflamış, çekirdek ve tek ebeveynli aileler yaygınlaşmıştır.

Sanayileşme, kentleşme ve yaşlının konumu

• Sanayi Devrimi ile üretim fabrikalara kaydı, genç iş gücüne talep arttı.
• Geleneksel toplumda saygı gören yaşlıların statüsü ve itibarı yükselmedi, geriledi.
• Kentleşme geniş aileyi zayıflattı; yaşlı bakımında sorumluluk yalnız aileye kalmadı.
• Devlet ve diğer kurumlar da bakım rolünü üstlendi.

Aktif yaşlanma

• Kavram 1990'ların sonunda Dünya Sağlık Örgütü tarafından tanımlanmıştır.
• Sağlık, katılım ve güvenlik imkânlarını artırarak yaşlılıkta yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlar.
• Hedefleri çalışma hayatına katılmak, çalışmayı sürdürmek ve gönüllü etkinliklerde yer almaktır; başkalarına bağımlılık hedef değildir.
• Yaşlıların çalışma hayatında kalması emeklilik sistemlerindeki mali yükü hafifletir.
• İş gücüne katılım için özendirme, uygun çalışma ortamı ve yaş ayrımcılığının önlenmesi gerekir; işe alımda yaş sınırı bunun tersidir.

Sağlığın geliştirilmesi ve yaşlı sağlığı

• Ottawa Sözleşmesi'nin (1986) üç stratejisi savunuculuk, etkinleştirme ve arabuluculuktur.
• Sağlığın teşviki yalnız sağlık sektörünün işi değildir; eğitim, çevre, yerel yönetimler ve toplum iş birliği gerekir.
• Yaşlı Dostu Birinci Basamak Sağlık Kurumu programı, yaşlıların sağlık hizmetine kolay ulaşmasını hedefler.
• Denge kaybı ve düşme riskini azaltmada en etkili yol egzersiz ve fiziksel aktivite eğitimidir.

Sosyal güvenlik ve emeklilik

• ILO'nun 102 sayılı sözleşmesi yaşlılık, hastalık, analık ve malullük gibi riskleri kapsar.
• 2006'da 5502 sayılı Kanun'la Emekli Sandığı, SSK ve Bağ-Kur Sosyal Güvenlik Kurumu çatısında birleşti.
• 5510 sayılı Kanun'a göre emeklilik yaşı kademeli yükselir.
• 1 Ocak 2048'den sonra kadın-erkek farkı kalkar ve herkes için emeklilik yaşı 65 olur.

Planlama, siyasal sistem ve kurumlar

• Easton'a göre siyasal sistem açıktır; çevreden talep ve destek alır, bunları politika ve kararlara dönüştürür.
• Stratejik planlama askeri kökenlidir; işletmelere İkinci Dünya Savaşı sonrasında girmiştir.
• Devlet Planlama Teşkilatı 1960-2011 arasında kalkınma planlarını hazırlayıp hedefleri belirlemiştir.
• Beş yıllık planlı dönem 1963'te Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ile başlamıştır.
• Darülaceze Müessesi, 1895'te kurulan ilk kapsamlı kamu bakım kurumudur.

Kronolojik yaşlanma

Yaşın doğumdan itibaren takvim üzerinden hesaplanmasıdır.

Hayflick Limiti

Hücrelerin genetik olarak sınırlı sayıda bölünebildiğini, telomer kısalmasıyla yaşlanma ve ölümün geldiğini savunan kuramdır.

Aktif yaşlanma

Sağlık, katılım ve güvenlik imkânlarını artırarak yaşlılıkta yaşam kalitesini yükseltme sürecidir.

Baby Boomer

İkinci Dünya Savaşı sonrası doğum artışı döneminde doğan kuşaktır.

Nüfuslaşma

Gelişmekte olan ülkelerde hızlı nüfus artışı ve ona bağlı sorunları anlatan kavramdır.

Ottawa Sözleşmesi

1986'da sağlığı geliştirme için savunuculuk, etkinleştirme ve arabuluculuğu öneren belgedir.

Siyasal Sistemin Akım Modeli

Easton'ın, sistemi çevreden talep ve destek alan açık bir yapı olarak gören modelidir.

SGK

2006'da üç sosyal güvenlik kurumunun birleşmesiyle oluşan tek çatı kurumdur.

DPT

Kalkınma planlarını hazırlayan Devlet Planlama Teşkilatı'dır.

Yaşlı Dostu Birinci Basamak Sağlık Kurumu

Sağlık merkezlerini yaşlıların erişimine uygun hale getiren DSÖ öncülüğündeki programdır.

• Soruların çoğu 'hangisi yanlıştır' biçimindedir; mutlak ifadeler (yalnızca, bağımsız, yükselmiştir) genellikle yanlış seçenektir.
• Aktif yaşlanma seçeneklerinde çalışma, katılım ve gönüllülük doğru; bağımlılık ve işe alımda yaş sınırı yanlıştır.
• Kronolojik yaş ile Hayflick Limiti'ni karıştırmamalı: biri takvim yaşıdır, diğeri hücresel bölünme sınırıdır.
• Kurum ve tarihleri ayırt etmek gerekir: DPT ve 1963 planı, SGK ve 2006, Darülaceze ve 1895, WEF ve 2012.