AUZEF Yaşlılık ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, yaşlılığın biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarını, yaşlanmayı açıklayan kuramları ve geleneksel ile modern toplumlarda yaşlıya bakışın nasıl değiştiğini ele alır. Ayrıca yaşlıların sorunları ile yaş ayrımcılığı da işlenir.

Yaşlanma türleri ve yaşam kalitesi

• Çalışma ve sosyal ilişkilerdeki güç ile yeteneğin zamanla azalması sosyal yaşlanma olarak adlandırılır.
• Uyumu kolaylaştıran psikolojik görevlerden biri, yaşamı eskisi gibi sürdürmek değil yeni duruma göre yeniden tanımlamaktır.
• Bilgi ve tecrübeye sahip olmak yaşam kalitesini artırır; bunlardan yoksunluk kaliteyi yükselten bir unsur sayılmaz.

Türkiye'de nüfusun yaşlanması

• Türkiye'de nüfus giderek yaşlanmakta ve bu durum istatistiklerle izlenmektedir.
• 2015 itibarıyla 60 yaş üstü nüfus oranı %11,2'dir; %7,2 değeri bu gösterge için yanlıştır.

Yaşlılık kuramları

• Yaşamdan Geri Çekilme Kuramı Elaine Cumming ve E. Henry'ye aittir; yaşlı enerjisini korur, ilgisini kendi yaşam alanına daraltır.
• Aktivite Kuramı: üretken kalan ve çevresine gerekli olan yaşlı mutlu, işe yaramadığını düşünen yaşlı mutsuz olur.
• Rol Bırakma Kuramı: emeklilik ve eş kaybı sonrası eski roller bırakılır, yeni roller edinilir.
• Süreklilik Kuramı, kopma ve aktivite kuramlarının eksiklerini gidermeye çalışır; içsel yapı sabır, duygu, tecrübe ve seçimlerdir, etkinlikler dışsal yapıdadır.
• Eksiklik Kuramı, Birinci Dünya Savaşı'nda Amerikan ordusuna subay seçme çalışmasından doğmuştur.

Modernleşme ve toplum tipleri

• Modernleşme Kuramı'na göre yaşlının statüsünü düşüren unsurlar sağlık teknolojisi, ekonomik-endüstriyel teknoloji, kentleşme ve eğitimdir.
• Tecrübe, statüyü düşüren unsurlar arasında yer almaz.
• Modern toplumda endüstrileşme, iş bölümü, eğitimin yaygınlaşması ve metalaşmanın artması görülür.
• Geleneksel toplumda üretim aile, klan ve köy ölçeğindedir; yaşam standardı düşüktür.

Geleneksel toplumda yaşlı

• Yaşlı saygı gören bir otorite olup ekonomik, politik ve sosyal konularda asıl karar vericidir.
• Yaşlılar aile içinde üretim faaliyetine de katılır.
• Aranda'larda yönetim yaşlılardadır; avcılık ve toplayıcılık bilgisi onlarda bulunur.
• Yaghanlar yaşlılarına kötü davranan toplumlar arasında sayılmaz.
• Günümüzde yaşlıya çoğunlukla tahammül ve merhamet gösterilir; deneyimine sıkça başvurulan kişi olduğu söylenemez.

Yaşlıların sorunları ve yaş ayrımcılığı

• Depresyon, anksiyete, iç sıkıntısı ve artan kaygı psikolojik sorunlardır.
• Kentte yaşlılar kalabalık içinde de yalnızlık yaşar; yalnızlık duymamak sorun sayılmaz.
• Olumlu kişisel imaj, yaş ayrımcılığının sosyal yapı bileşenleri arasında yer almaz.
• Kolay ulaşılabilir olmak yaşlıda yetersiz beslenmeye yol açmaz.

Sosyal yaşlanma

Bireyin çalışma ve sosyal ilişkilerdeki güç ve yeteneğinin zamanla azalmasıdır.

Yaşamdan Geri Çekilme Kuramı

Yaşlının bedensel etkinliğini azaltıp kendi iç dünyasına ve yakın yaşam alanlarına yöneldiğini savunur.

Aktivite Kuramı

Aktif kalan ve başkalarına gerekli olan yaşlının mutlu olacağını savunur.

Rol Bırakma Kuramı

Emeklilik ve eş kaybı sonrası eski rollerin bırakılıp yeni rollerin benimsenmesini vurgular.

Süreklilik Kuramı

Yaşlılığa uyumu, kopma ve aktivite kuramlarının sınırlılıklarını gözeterek daha geniş biçimde ele alır.

Eksiklik Kuramı

Birinci Dünya Savaşı'nda subay seçimi amacıyla yapılan çalışmadan doğan kuramdır.

Modernleşme Kuramı

Sağlık teknolojisi, endüstriyel teknoloji, kentleşme ve eğitimin yaşlı statüsünü düşürdüğünü öne sürer.

Geleneksel toplum

Üretimin aile, klan ve köy ölçeğinde yapıldığı, yaşam standardı düşük toplum düzenidir.

Modern toplum

Endüstrileşme, iş bölümü, eğitimin yaygınlaşması ve metalaşmanın artmasıyla öne çıkan toplum yapısıdır.

Yaş ayrımcılığı

Yaşlılara yaşları nedeniyle olumsuz yaklaşılmasıdır; toplumsal yapı bileşenleri vardır ve olumlu kişisel imaj bunlardan biri değildir.

• Kuram sorularında anahtar ifadeye bakılmalı: iç dünyaya çekilme geri çekilmeyi, aktif kalma aktiviteyi, rol değişimi rol bırakmayı, eksikleri giderme sürekliliği işaret eder.
• Soruların çoğu olumsuz kökle sorulur (yer almaz, doğru değildir); şıklardaki tersine çevrilmiş ifadeler dikkatle ayıklanmalı.
• Geleneksel toplumda yaşlı karar verici ve üretime katılan kişidir; modern toplumda statüsü düşer. Bu iki yapı birbirine karıştırılmamalı.
• Süreklilik Kuramı'nda içsel yapı (sabır, duygu, tecrübe, seçimler) ile dışsal yapı (etkinlikler) ayrımı sık sorulur.