AUZEF Yoksulluk ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, sosyal politika, sosyal güvenlik, sosyal sigorta, sosyal hizmet ve sosyal yardım kavramlarının tarihsel gelişimini, birbirinden farkını ve yoksulluk türlerinin temel yaklaşımlarını ele alır.

Sosyal politikanın ortaya çıkışı ve kapsamı

• Sosyal politika terimi ilk kez Almanya'da kullanılmıştır.
• Dar kapsamlı tanım Endüstri Devrimi sonrasında gelişmiştir.
• İkinci Dünya Savaşı sonrasında kapsam genişlemiş, geniş anlam kazanılmıştır.
• Savaş sonrası Türkiye'de kavram çoğunlukla endüstri ilişkileri anlamında kullanılmıştır.
• 1980'lerden itibaren yeni-liberal yaklaşım sosyal politikaların yönünü etkilemiştir.

Sosyal güvenliğin gelişimi

• Çağdaş sosyal güvenlik anlayışının temeli Almanya'da atılmıştır.
• Kavram, Büyük Buhran sonrasında genel kabul görmüş ve uygulamada yaygınlaşmıştır.
• Beveridge Planı İngiltere'de hazırlanmıştır.
• BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi sosyal güvenliğin tüm kollarını günümüze yakın biçimde düzenler.
• ILO'nun 102 sayılı Sözleşmesi riskleri sayar ve asgari normları belirler.

Sosyal sigorta

• Batılı kaynaklar ilk örneklerini Orta Çağ'a bağlar; Fransa bu iddialarda öne çıkan ülkedir.
• Çağdaş anlamdaki sosyal sigortalar Almanya'da kurulmuştur.
• Sosyal sigorta prime dayanır; işçiler prim ödeyerek finansmana katılır.
• Birleşik Arap Emirlikleri ilk sosyal sigorta kolunu 1999'da yürürlüğe koymuştur.

Türkiye'de kavramların kullanımı

• Devletçe bakılma kavramı Türkiye'de Almanya'daki uygulamadan örnek alınarak benimsenmiştir.
• V. Kalkınma Planı sosyal hizmeti sosyal hizmetler, yardımlar ve sosyal refah hizmetleri ifadesiyle tanımlamıştır.

Sosyal hizmet, sosyal yardım ve yardımlaşma

• Kamu hizmeti, sosyal hizmeti de kapsayan daha geniş bir kavramdır.
• Sosyal hizmeti sosyal sigortadan ayıran özellik primsiz oluşudur.
• Sosyal hizmet ile sosyal yardımın ortak yönü, yararlanmak için prim ödenmemesidir.
• Sosyal güvenlik ağı ifadesi sosyal yardımı anlatır.
• Sosyal yardımlaşma gönüllülüğe dayanır ve çoğunlukla karşılıklılık esasıyla işler.

Yoksulluk türleri

• Yapabilirlik yaklaşımı yoksulluğu yalnızca gelir eksikliği saymaz; insani yoksulluk kavramıyla ilişkilidir.
• Nöbetleşe yoksulluk, kent yoksulluğunun özel bir biçimidir.

Sosyal politika

Toplumsal sorunlara yönelik kamusal düzenlemeler bütünüdür; kapsamı Endüstri Devrimi sonrası dar, İkinci Dünya Savaşı sonrası geniş anlam kazanmıştır.

Endüstri ilişkileri

Savaş sonrası Türkiye'de sosyal politika kavramının en çok yüklendiği anlamdır.

Yeni-liberal yaklaşım

1980'lerden sonra yaygınlaşıp sosyal politikaların yönünü değiştiren akımdır.

Beveridge Planı

İngiltere'de hazırlanan sosyal güvenlik planıdır.

102 sayılı sözleşme

Sosyal güvenlik risklerini sayan ve asgari normları belirleyen ILO belgesidir.

Sosyal sigorta

Prime dayalı, finansmanına işçilerin de prim ödeyerek katıldığı sosyal güvenlik koludur.

Sosyal hizmet

Prim ödenmeden sunulan hizmettir; kamu hizmetinin içinde yer alan daha dar bir kavramdır.

Sosyal yardım

Primsiz yararlanılan uygulamadır; sosyal güvenlik ağı olarak da anılır.

Sosyal yardımlaşma

Gönüllülüğe bırakılmış, genellikle karşılıklılığa dayanan düzenektir.

İnsani yoksulluk

Yapabilirlik yaklaşımında ele alınan, gelir eksikliğinin ötesine geçen yoksulluk anlayışıdır.

Nöbetleşe yoksulluk

Kent yoksulluğunun özel bir türüdür.

• Almanya birçok soruda cevaptır: sosyal politika terimi, çağdaş sosyal güvenlik, sosyal sigorta ve devletçe bakılma.
• Sosyal sigorta prime dayanır; sosyal hizmet ve sosyal yardım primsizdir. Bu ayrım sık sorulur.
• Kamu hizmeti sosyal hizmetten geniştir; kapsam sorusunda kamu hizmetini seç.
• Dar anlam Endüstri Devrimi, geniş anlam İkinci Dünya Savaşı ile ilişkilidir; karıştırılmamalıdır.
• Orta Çağ ve Fransa iddiası Batılı kaynaklara aittir; çağdaş sosyal sigorta ise Almanya'dır.