Anadolu AÖF Anayasa Hukuku Çıkmış Sorular

Anayasa Hukuku dersi; anayasacılık hareketini, anayasa türlerini, Türk anayasa tarihini, devlet ilkelerini, hükûmet sistemlerini, yasama-yürütme-yargı organlarını ve anayasaya uygunluk denetimini kapsar.

Anayasacılık ve kuvvetler ayrılığı

• Anayasacılık hareketi 18. yüzyılın sonlarında doğmuştur; amacı devlet gücünü sınırlamak ve bireyin hürriyetlerini güvenceye almaktır.
• Bu amaca ulaşmada en önemli araç kuvvetler ayrılığıdır; yasama, yürütme ve yargı ayrı organlara bırakılır.
• Kuvvetler ayrılığı denince akla Montesquieu gelir.
• İlk yazılı anayasaya sahip devlet ABD'dir; İsrail'de yazılı bir anayasa bulunmaz.
• Millî birlik ve bütünlük gereksinimi anayasacılığın doğuşunda etkili etkenlerden değildir.

Anayasa türleri ve kurucu iktidar

• Asli kurucu iktidar, anayasayı baştan sona yeniden yapma gücüdür.
• Kurulmuş iktidar, anayasanın çizdiği sınırlar içinde yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kullanır.
• Sert anayasalar, kolay değiştirilmesin diye farklı usuller öngörür; ancak devlet yapısını tümüyle değişmez kılmayı amaçlamaz.
• Sert anayasa tekniklerinden biri, diğer kanunlarla aynı usulde değiştirilmesi değildir.
• Aşırı ayrıntılı anayasa yazımı hukuki boşluk ihtimalini ortadan kaldırmaz.

Devlet ilkeleri ve yönetim biçimleri

• Sosyal devlet, toplumsal barış ve adalet için ekonomik ve toplumsal hayata etkin müdahaleyi meşru ve gerekli görür.
• Ekonomik hayata müdahaleden uzak durmak sosyal devletin yöntemi sayılmaz.
• Sınırlı oy sistemi demokratik devlet ilkesiyle bağdaşmaz; zorunlu din eğitimi laiklikle bağdaşmaz.
• Meclis hükûmeti sisteminde yasama ve yürütme yasama organında birleşir.
• Cumhuriyet parlamentoya yer verir, monarşi vermez.
• Genel iradenin her zaman kamu yararını hedeflediği düşüncesi çoğunlukçu anlayışa aittir, çoğulcu demokrasiye değil.
• Parlamenter sistemde devlet başkanı yasama organına karşı siyasi sorumlu değildir; başbakan bakanların hiyerarşik amiri değildir.

Türk anayasa tarihi

• Laiklik ilk kez 1924 Anayasası döneminde anayasal düzenlemelere girmiştir.
• 1924 döneminde çok partili hayata ilk girişim Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile yapılmıştır.
• 1961 Anayasası yargı bağımsızlığı düzenlemelerini ilk getiren metindir; TBMM'nin tek yetkili organ niteliğini de ilk kez kaldırmıştır.
• 1961 Anayasası hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında yasamaya sınırsız yetki vermemiş, özün korunması gibi ölçütler koymuştur.
• 12 Mart 1971 değişiklikleri yürütmeyi güçlendirmiş, Danıştay yetkilerini genişletmemiş, daraltmıştır.
• 1982 Anayasası otorite-hürriyet dengesinde otoriteyi güçlendirmiş, vesayetçi anlayışla hazırlanmıştır; Cumhurbaşkanı da aynı halk oylamasıyla seçilmiştir.
• Teşkilatı Esasiye Kanunu (1921) Osmanlı anayasacılık hareketlerinin değil, TBMM döneminin ürünüdür.

12 Eylül dönemi

• Millî Güvenlik Konseyi bildirilerindeki hükümlerin iptali istenemez; bu, Anayasa Düzeni Hakkında Kanun'un getirdiği ilkelerdendir.
• Danışma Meclisi üyelerinin tamamı MGK tarafından atandığı için bürokrasi ağırlıklı olmuştur.
• Yargıtay'ın yetkisi MGK'nın elindeki yetkiler arasında yer almaz.
• Kurucu meclis, idari davalarda temyiz mercii olarak kanun yolu incelemesi yapmaz.
• Vesayetçilik, halk oyuyla gelmemiş kurumların seçilmiş meclis ve hükûmetin yetkilerini kısıtlamasıdır.

Yasama ve yürütme

• Yasama yetkisinin genelliği: Anayasa'ya aykırı olmayan her alan kanunla düzenlenebilir.
• Meclis oturumunda üyeye fiilî saldırı yasama sorumsuzluğu kapsamında değildir.
• Dokunulmazlığın kaldırılması kararını TBMM verir, siyasi parti grubu vermez; karar Anayasa Mahkemesi'nce denetlenir.
• Gensoru 1982'de yer almış, 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır; 2017 öncesi yürütmeyi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu kullanırdı.
• Cumhurbaşkanı halk tarafından seçilir, en çok iki defa ve beşer yıl görev yapar; vatana ihanette Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi yargılar.
• KHK kanun gücündedir, kanun hükümlerini değiştirebilir; parlamento kararı yürütmenin değil yasamanın işlemidir.
• Bakanların görev dışı suçlarında da cezai sorumluluk vardır; yalnızca yargılama usulü farklıdır.
• Güven oyu için oylamaya katılanların salt çoğunluğu yeterlidir.

Anayasa değişikliği, seçim ve olağanüstü hâl

• Anayasa değişiklik önerisinin tümü gizli oyla oylanır.
• Değişikliğin yürürlüğe girmesinde onay yetkisi Cumhurbaşkanı ve halk arasında paylaşılır; halk referandumla kullanır.
• Seçimlerin ileri tarihe bırakılması yalnızca savaş hâlinde mümkündür.
• Tek dereceli seçimde seçmen temsilciyi doğrudan belirler; dar bölge sisteminde her çevreden tek milletvekili çıkar.
• Olağanüstü hâlin özü, hak ve özgürlüklerin olağan sınırların ötesinde kısıtlanması veya durdurulmasıdır.
• Askeri tatbikat hâlinde temel hak ve özgürlüklerin kullanımı durdurulamaz.

Yargı ve anayasaya uygunluk denetimi

• Somut norm denetiminde mahkeme, Anayasa Mahkemesi kararı için en fazla 5 ay bekler.
• Yürürlüğe girdikten sonra yapılan denetim düzeltici denetimdir.
• Ölçü normların bütününe anayasallık bloku denir.
• Siyasi parti kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar.
• Milletlerarası antlaşmalar Anayasa Mahkemesi denetimine konu olamaz.
• HSK üyeleri arasında Sayıştay Genel Kurulu'nun seçtiği hâkimler yoktur.
• Danıştay üyelerinin dörtte birini Cumhurbaşkanı seçer.

Vesayetçilik

Seçilmemiş kurumların halkın seçtiği organların yetkilerini sınırlaması.

Sosyal devlet

Toplumsal adalet için ekonomik ve sosyal hayata etkin biçimde karışan devlet tipi.

Kuvvetler ayrılığı

Yasama, yürütme ve yargının ayrı organlara verilmesi.

Asli kurucu iktidar

Anayasayı baştan yapma yetkisine sahip iktidar.

Kurulmuş iktidar

Anayasanın sınırları içinde devlet yetkilerini kullanan iktidar.

Meclis hükûmeti

Yasama ve yürütmenin yasama organında birleştiği sistem.

Somut norm denetimi

Görülen davada uygulanacak kuralın anayasaya uygunluğunun incelenmesi.

Düzeltici denetim

Yürürlüğe girmiş kuralın sonradan anayasaya uygunluk incelemesi.

Anayasallık bloku

Denetimde ölçü alınan normların tamamı.

Yasama yetkisinin genelliği

Anayasa'ya aykırı olmayan her konunun kanunla düzenlenebilmesi.

Maddi kriter

Devlet işlevlerini işlemin hukuki niteliğine göre ayıran ölçüt.

• Somut norm denetimi (davaya bağlı) ile düzeltici denetim (yürürlükten sonra) karıştırılmamalı.
• Çoğulcu demokrasi ile çoğunlukçu anlayış ayrı tutulmalı; genel irade görüşü çoğunlukçudur.
• 1961 ve 1982 Anayasalarının yeni getirdiği ve kısıtladığı noktalar dikkatle ayrılmalı.
• Soruların çoğu 'hangisi yer almaz' biçimindedir; olumsuz kökü dikkatle okumak gerekir.
• Dokunulmazlığın kaldırılmasını TBMM karara bağlar, Anayasa Mahkemesi denetler.