Anadolu AÖF Çocuk Gelişiminde Alan Çalışmaları Çıkmış Sorular

Ders, çocuğun gelişim dönemlerini, temel gelişim ve öğrenme kuramlarını, risk altındaki çocuklar ile bunlara hizmet veren kurumları, ayrıca oyunun gözlenip değerlendirilmesini ele alır.

Gelişim dönemleri

• Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönem doğum öncesidir.
• Girişimci sosyal davranışlar ve sosyal yeterlilik duygusu erken çocuklukta belirir.
• Orta çocukluk somut işlemler dönemidir; alansal akıl yürütme bu dönemde beklenir.
• Ergenlikte bilişsel gelişim soyut (formal) işlemler dönemindedir, somut işlemler değildir.
• Okul öncesi çocukta ölüm ve kayıp karşısında korku, endişe, uyku sorunu ve suçluluk görülür; uzun süreli yas görülmez.

Piaget ve bilişsel gelişim

• Zekâ, canlının etkin davranarak çevresine uyum için en elverişli koşulları yaratmasıdır.
• Duyusal-motor dönemde refleksler, deneme-yanılma ve nesne sürekliliği öne çıkar.
• Üçüncül döngüsel tepkilerle nesneyi farklı yerlerde arayan bebek yaklaşık 18 aylıktır.
• Korunum, görünüm değişse de miktar ve özelliklerin sabit kaldığını kavramaktır; 3,5 yaşındaki çocuk bunu henüz yapamaz.
• Animizm, cansız nesnelere canlı özellikleri yüklemektir; sehpaya kızan 2 yaşındaki çocuk örnektir.
• Nesne korunumu duyusal-motor döneme değil sonraki dönemlere aittir.

Diğer kuramlar

• Vygotsky: kültür ve toplumsal etkileşim öğrenmeyi etkiler; çocuk yetişkin ve akranlarla ortamda gelişir. Yakınsal gelişim alanı bu kuramın kavramıdır.
• Erikson: sekiz dönemli psikososyal kuram, yetişkinliği de kapsar ve her dönemde aşılacak görevler vardır.
• Etoloji: basımlama ve davranışların türe özgü evrenselliği vurgulanır; gelişim yalnızca biyolojik ele alınmaz.
• Ahlaki görecelik aşamasında yargılar bağlama ve amaca göre verilir, kurallar değiştirilebilir.
• Bronfenbrenner'in eksosisteminde çocuk doğrudan yer almaz ama dolaylı etkilenir; ailenin iş çevresi örnektir.

Öğrenme ve davranış

• Klasik koşullanmada refleksif davranışlar vardır; limonu görünce salya salgılamak örnektir.
• Koşullu uyarıcı pekiştirilmeden tekrarlanırsa koşullu tepki kaybolur; buna sönme denir.
• Edimsel koşullanmada davranış, ardından gelen sonuca göre sürer ya da söner.
• Premack ilkesi: sevilen davranış, seyrek yapılan davranışı pekiştirmek için kullanılır.
• Kodlama, bilginin anlamlı düzenlenip uzun süreli belleğe aktarılmasıdır.

Risk altındaki çocuklar ve aile

• Kronik hastalıkta aile sırasıyla başetme, tedavi planlama, kamusal kaynaklara başvurma ve psikolojik destek alma aşamalarından geçer.
• Fiziksel istismarda kırık, kanama, morluk, yanık görülebilir; zarar vurma, sarsma gibi yollarla verilir; tedavi çok yönlüdür.
• Boşanmada neden çocuğa kısa ve anlaşılır anlatılmalı, çocuğun benimseyeceği bir ortam sağlanmalıdır.
• Çocuğun suç davranışı yaş, kişilik, psikoseksüel gelişim, sosyal çevre ve kültürel birikimle birlikte ilişkilidir.
• Yurtta büyüyen çocuk için anne ve uyarıcı yoksunluğunun giderilmesi gerekir.
• Dış göç, kalıcı yaşamak ve çalışmak için başka ülkeye geçmedir.

Çocuğa hizmet veren kurumlar

• Çocuk evleri Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı değildir.
• Gezici sınıflar, okul öncesi eğitimi olmayan bölgelere yaz dönemini de kapsayan parasız hizmet götürür.
• 0-12 yaş korunmaya muhtaç çocuklar çocuk yuvalarında yetişir.
• Yetiştirme yurtlarından olağan koşullarda 13-18 yaş çocuklar yararlanır.
• Yaz anaokulu bir kurum türüdür, çocuğu ve çevresini birlikte destekleyen eğitim modeli değildir.

Oyun ve gözlem

• Parten'in sosyal oyun aşamalarında sembolik oyun yoktur; paralel oyunda çocuklar yan yana oynar ama etkileşmez.
• Smilansky evreleri: işlevsel, yapı, dramatik ve kurallı oyun; koşmaca oyunları bunlar arasında değildir.
• Sosyodramatik oyunu dramatik oyundan ayıran, akranlarla sözel iletişimdir.
• Serbest oyunda yönergelere uyma ve kural hatırlatma değerlendirme konusu değildir.
• Değerlendirme sonuçları ilgi görmeyen merkezleri zenginleştirmek için kullanılır.
• Yap-boz kapalı uçlu materyaldir; hayal gücü için açık uçlu materyal seçilir.
• Güvenli ilişkinin temeli çocuğu koşulsuz kabul etmektir.

Korunum

Nesnenin görünümü değişse de miktarının ve özelliklerinin aynı kaldığını anlama.

Animizm

Cansız varlıklara canlılara özgü nitelikler yükleme eğilimi.

Nesne sürekliliği

Nesnenin görünmese de var olmaya devam ettiğini kavrama; duyusal-motor dönemde edinilir.

Yakınsal gelişim alanı

Çocuğun tek başına yaptıkları ile yetişkin yardımıyla yapabilecekleri arasındaki bölge.

Sönme

Koşullu uyarıcının pekiştirilmeden sunulmasıyla koşullu tepkinin ortadan kalkması.

Premack ilkesi

Sevilen etkinliğin, sevilmeyen etkinliği yaptırmak için pekiştireç olarak kullanılması.

Basımlama

Yavru kuşun anne yerine bir modeli izlemesi; etolojiye ait kavram.

Eksosistem

Çocuğun doğrudan içinde yer almadığı ama dolaylı etkilendiği çevre.

Kodlama

Bilginin anlamlı biçimde düzenlenip uzun süreli belleğe yerleştirilmesi.

Paralel oyun

Çocukların yan yana ama birbirleriyle etkileşmeden oynaması.

Dış göç

İnsanların kalıcı yerleşmek amacıyla bir ülkeden başka ülkeye geçmesi.

• Olumsuz kökle sorulan sorularda (yer almaz, doğru değildir) yanlış seçeneği bulmaya odaklanılmalı; orta çocukluk somut, ergenlik soyut işlemlerdir.
• Klasik koşullanma refleksif davranışlara, edimsel koşullanma sonuca göre sürme ya da sönmeye dayanır; karıştırılmamalı.
• Korunum ile nesne sürekliliği ayrı kavramlardır: süreklilik duyusal-motor dönemde, korunum daha sonra kazanılır.
• Parten sosyal oyun, Smilansky bilişsel oyun evrelerini verir; sembolik ve dramatik oyun Smilansky'ye, paralel oyun Parten'e aittir.
• Serbest oyunda yönerge ve kural hatırlatma yoktur; çocuk kendi seçimleriyle oynar.