Anadolu AÖF Din Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Din Sosyolojisi, dinin toplumla karşılıklı ilişkisini bilimsel yöntemlerle inceler. Ders; sosyolojinin ve din sosyolojisinin gelişimini, dinin işlevlerini, toplumsal değişim, sekülerleşme, laiklik, küreselleşme, kamusal alan ve yeni dinî hareketleri kapsar.

Din sosyolojisinin doğuşu ve öncü isimler

• Comte sosyolojiyi hem din hem bilim sayar; Durkheim dinin toplumsal boyutunu inceleyen alana Din Sosyolojisi adını vermiştir.
• Sosyolojinin üç klasik kuramcısından biri Marks'tır; Max Weber anlayıcı sosyolojiyi geliştirmiş, sekülerleşmeyi kuramsal düzeyde ilk ortaya koymuştur.
• Joachim Wach Din Sosyolojisine Giriş adlı ilk sistematik eseri yazmıştır.
• Dine sosyolojik bakış; nesnel, tarafsız ve çok yönlüdür, toplumsal sorunların değişebileceği ilkesinden yola çıkar.
• Dinin bireyin ruhsal yaşantısına ve ibadetlerin iç dünyaya etkisi psikolojinin alanıdır, sosyolojinin değil.

İslam dünyası ve Türkiye'de sosyoloji

• Farabi toplumu canlı organizma gibi ele alır, Eflatun ve Aristo'dan etkilenerek ideal toplum kuramı kurar; hane, sokak, mahalle ve köy eksik toplumlardır.
• İbn Haldun'un asabiyet kuramı ve Mukaddime'si temel kaynaktır; Mukaddime, Kitabü'l-İber'in girişidir.
• Ahmed Cevdet Paşa Mukaddime'yi ilk Türkçeye çeviren, tarihe sosyolojik bakan ve her alanda Batılılaşmaya karşı çıkan isimdir.
• Ziya Gökalp Türkiye'de Durkheim ekolünün temsilcisidir; Hilmi Ziya Ülken Cumhuriyet'te ilk bağımsız din sosyolojisi eserini yazmıştır.
• Türkiye'de sosyolojinin kökeni Tanzimat'a uzanır; 1949'da Ankara İlahiyat'ta ilk dersleri Mehmet Karasan vermiştir.

Araştırma yöntemleri

• Sosyolojik araştırmanın ilk basamağı gözlemlemedir.
• Mülakat, önceden hazırlanmış sorularla yüz yüze yapılan sözlü veri toplama yöntemidir.
• Belgelere dayanan geçmişe yönelik inceleme dolaylı gözlemdir; Weber ve İbn Haldun bu yolu kullanmıştır.
• Monografi, tek konu ya da örnek olayın derinlemesine incelenmesidir.

Dinin toplumsal işlevleri

• Meşrulaştırma: davranışı ve iktidarı bireyin vicdanında ve toplum nezdinde haklı kılar, gerçekliği yorumlar.
• Sosyalizasyon: rollerin öğrenilip içselleştirilmesini ve topluma uyumu sağlar.
• Anlam arayışına cevap: yoksulluk, hastalık gibi durumları anlamlandırarak huzur verir.
• Ahiret saadeti inançsal bir hedeftir, sosyal işlev sayılmaz.
• Durkheim'a göre din bütünleşmeyle birlikte vardır; zayıflaması anomiye yol açar.

Toplumsal değişim, sekülerleşme ve laiklik

• Büyük boy kuramlar insanlık tarihinin tamamını kapsar; organizmacı kuramlara İbn Haldun ve Toynbee girer.
• Diyalektik kuram, karşıtların çatışmasından yeni durum doğduğunu savunur; moda geçici ve yüzeysel olduğu için değişim sayılmaz.
• Protestanlığın kapitalizmin doğuşundaki rolü, dinin değişimi güçlendirmesine örnektir.
• Sekülerleşme, dinin geleneksel etkisini ve din adamı otoritesini yitirmesi sürecidir.
• Laiklik terimi ilk kez 16. yüzyıl İngiltere'sinde din adamı olmayanların kilise yönetimine katılması için kullanılmıştır.

Din-devlet ilişkisi modelleri

• Din karşıtı model: Kuzey Kore örneği; devlet dine olumsuz bakar ve örgütlenmeyi yasaklar.
• Devlet dini modeli: İsrail örneği; din kısmen veya tamamen yasamanın kaynağıdır, Portekiz bu gruba girmez.
• ABD'de anayasada laiklik yazılı olmadığı hâlde laik model uygulanır.
• Vatikan din ve devlet işlerinin ayrıldığı ülkeler arasında sayılmaz.

Küreselleşme, kültür ve kamusal alan

• Giddens küreselleşmeyi modernliğin sonuçlarının radikalleşmesi olarak görür; Robertson evrensel ile yerelin etkileşimine glokalleşme der.
• Yerel kültürlerin dünyada kendini ifade etmesi kültürel küreselleşmedir.
• Gündelik yaşamı geleneksel kültür ve popüler kültür biçimlendirir.
• Habermas söylemsel kamu alanını, Arendt agonistik kamusal alanı savunur.
• İnternet fiziki mekâna bağlı olmayan sanal kamusal alanlar oluşturmuştur.

Yeni dinî hareketler, terör ve fundamentalizm

• R. Wallis yeni dinî hareketleri sınıflandırmıştır; Moonculuğun resmî adı Birleşik Kilise'dir.
• Dinî liderler olağanüstü nitelik iddia ettiğinde karizmatik lider sayılır.
• Narsistik yaralanmalı, sağlıklı ben geliştirememiş bireyler yaralanmış ben olarak adlandırılır.
• Fundamentalizm Amerikan Protestanlığında doğmuş, sonra tutuculuk ve hoşgörüsüzlükle özdeşleşmiştir.
• Şiddeti meşru göstermeyi amaçlayan yaklaşım, şiddet yanlısı muhaliflerin yaklaşımıdır.

Pozitivizm

Yalnızca deney ve gözleme dayalı bilgiyi geçerli sayıp dinî ve metafizik açıklamaları bilim öncesi düşünce olarak reddeden görüş.

Halk dini

Dinin kurum ve ilahiyatçı söyleminden ayrı olarak gelenek içinde yaşanan biçimi.

Kilise

Hıristiyanlıkta dinî düşünce çevresinde teşkilatlanmış kurumsal yapı.

Toplumsal yapı

Bireylerin eylem ve etkileşim kalıplarının toplumsal kurumlarla kurduğu ilişkiler bütünü.

Kültürleşme

Kültür gruplarının sürekli temasıyla birbirini etkilemesi ve yeni bir bileşimin doğması.

Geleneksel kültür

Toplumca paylaşılan, kökeni eskiye dayanan, kuşaktan kuşağa doğal yolla aktarılan kültür.

Glokalleşme

Küresel ile yerelin iç içe geçip birbirini etkilemesi.

Anomi

Dinin zayıflamasıyla dayanışma bağlarının çözülmesi sonucu oluşan normsuzluk durumu.

Kademeli Hakikat Öğretisi

Yedinci Gün Adventistlerine göre Tanrı, vahiy verdiği kişilerin hataya düşmesine izin verebilir.

Anlayıcı Sosyoloji

Weber'in din olaylarını neden ve sonuçlarıyla anlama yöntemiyle yorumlayan geleneği.

• Meşrulaştırma, sosyalizasyon ve anlam arayışı işlevleri paragraf sorularında karıştırılır; davranışı ve iktidarı haklı kılma meşrulaştırmadır, rol öğrenme sosyalizasyondur.
• Wach ilk sistematik kitabı yazmıştır; Durkheim alana adını vermiştir; bu ikisi karıştırılmamalıdır.
• Habermas söylemsel kamu alanı, Arendt agonistik kamusal alan ile eşleşir.
• Bireyin iç dünyası ve ruhsal etkiler sorusunda yanıt psikolojidir, sosyoloji değil.
• Ahmed Cevdet Paşa, Ziya Gökalp ve Hilmi Ziya Ülken'in katkıları birbirine karıştırılmamalıdır.