Anadolu AÖF Din Eğitimi ve Din Hizmetlerinde Rehberlik Çıkmış Sorular

Ders; din eğitiminin temellerini, yaklaşımlarını, tarihsel gelişimini, gelişim dönemlerine göre uygulamalarını, öğretim yöntemlerini, dinî iletişimi ve rehberlik hizmetlerini ele alır. Din görevlisi ve eğitimcinin niteliklerini de kapsar.

Din eğitiminin temelleri

• Felsefi temel: varoluş, ölüm, ruh ve hayatın anlamı gibi sorulara yanıt aramaya destek olur; varlık ve insan anlayışı amaçları belirler.
• Toplumsal temel: sosyal barış, yardımlaşma, adalet ve iyi vatandaş yetiştirme hedefleriyle ilgilidir.
• Kültürel temel: dinin dilde, sanatta, mimaride, törenlerde bıraktığı izleri yeni kuşaklara aktarmayı kapsar.
• Evrensel temel: hoşgörü, inanç özgürlüğü ve insanı olduğu gibi kabul etme ile ilişkilidir.
• Hukuki düzenlemeler hukuki temele aittir; kültürel temelle karıştırılmamalıdır.

Din eğitimi yaklaşımları

• Teolojik yaklaşım: dini inanç ve savunma esasıyla öğretir; kendi dinini benimsetmeyi amaçlar.
• Fenomenolojik yaklaşım: dini olgu olarak inceler, inanç türü ayırmadan tarafsız bilgi verir; Batı'da modernleşmeyle doğmuştur.
• Konu merkezli yaklaşım inanç, ibadet ve ahlak konularını bilmeye odaklanır; sorun merkezli yaklaşım gündelik sorunlara çözüm üretmeyi hedefler.
• Dışlayıcılıkta hakikat ve kurtuluş yalnız kendi dinine tanınır.
• Çokkültürcü ve kültürlerarası yaklaşım farklılıkları korur, uzlaştırır; yok saymaz ya da derinleştirmez.

Tarihsel gelişim

• Medine'de bilgi ve uygulama canlı aktarılmış, Kur'an öğretimiyle okuma-yazma birlikte yürütülmüştür; belirli bir program söz konusu değildir.
• Nizamiye Medreseleri eğitime yenilikler getirmiştir; ancak matematik ve fenin ilk kez okutulması bunlardan sayılmaz.
• Tanzimat'ta medrese geri planda kalmış, Maarif Nezareti'ne bağlı mekteplerde din dersleri diğer derslerle eşit konuma inmiş, payı küçülmüştür.
• Edip Ahmet Yükneki'nin Atabetü'l-Hakâyık adlı eseri ahlaki öğütler içerir.

Gelişim dönemleri ve din eğitimi

• İlk çocukluk: dinî sorulara ilgi, taklitle öğrenme ve benmerkezci dua görülür.
• Son çocukluk: inanç konularına ilgi, metafizik sorular ve ibadet öğretimine uygunluk öne çıkar.
• Gençlik: sürekli öğüt veren tavırdan kaçınılır; benmerkezci dua bu döneme özgü değildir.
• Orta yetişkinlik: dine ilgi artar, daha derûnî ve tasavvufî yaşayışa yönelinebilir.
• Yetişkin eğitiminde ölümü hatırlatan ifadelerden kaçınmak ilke değildir; kutsal gün ve törenler katılımı özendirir.

Öğretim yöntemleri ve ilkeleri

• Gösterip yaptırma: namaz, hac, görgü kuralları gibi psiko-motor davranışlar için kullanılır.
• Anlatım: kalabalığa kısa sürede bilgi verir, fakat öğrenciyi edilgen kıldığı için az kullanılması önerilir.
• Buluş yoluyla öğretim parçalardan bütüne ulaştırır; örnek olay kıssa ve güncel olaylar üzerinden değerlendirme yaptırır.
• Araştırma-inceleme: problem tanımlama, denence kurma, veri toplama ve sonuca varma basamaklarına dayanır.
• Grup tartışması farklı görüşlere saygı ve eleştirel düşünmeyi geliştirir.
• Açıklık, bireysellik ve muhataba uygunluk temel ilkelerdir; terbiye ise bilgiyle birlikte karakteri de şekillendirmektir.

Dinî iletişim

• Nesnel iletişimde göstergenin kendisi önemlidir; konuşmacının üslubu öznel iletişimle ilgilidir.
• Akademik iletişim planlıdır, öğretme amaçlıdır ve başarı sorumluluğu kaynaktadır.
• Yaşantısal iletişim aile gibi ortak yaşamdan doğan etkileşimdir; iletişimsizlik imkânsızdır.
• Dönüt iletişimi tek yönlülükten kurtarır; aktif dinleme göz teması ve ilgiyle yapılır.
• Kaynakta uzmanlık, inanılırlık ve iletişim tarzı önemlidir; belirsiz çok anlamlı sözcüklerden kaçınılır.

Rehberlik ve dinî rehberlik

• Rehberlik, uzmanlarca belirli bir süreçte sunulan, kişinin kendini gerçekleştirmesini amaçlayan yardımdır.
• Rehberlik hem bireye hem topluma karşı sorumludur.
• Ayarlayıcı rehberlik sorunlara çözüm yolu gösterir; yöneltici işlev yetenek ve ilgiye göre yönlendirir.
• Dinî rehberde sabır, hasbîlik ve güzel öğüt (mev'iza-i hasene) gerekir.
• Müşavere, kişinin isabetli karar için başkalarının görüşünü almasıdır; irşat yol göstermedir.
• Dinî rehberlik muhatabın tüm hayatıyla ilgilenmeyi gerektirmez.

Dışlayıcılık

Yalnızca kendi dinini hak sayıp kurtuluşu sadece kendi mensuplarına tanıyan tutum.

Hümanizm

İnsanlığı ve bilimi merkeze alan, manevi öğe barındırmayan seküler anlayış; Comte ile ilişkilidir.

Gösterip yaptırma

Davranışın hem görme hem işitmeye hitap ederek öğretildiği yöntem.

Dönüt

Alıcının iletiyi anladığını veya reddettiğini bildirdiği geri bildirim.

Uzmanlık

Derin bilgi ile bunu aktarma becerisinin birlikte bulunması.

İnanılırlık

Kaynağın tutarlı, çıkarsız ve gruplardan bağımsız olması.

Hasbîlik

İşi dünyevi karşılık beklemeden yalnızca Allah rızası için yapmak.

Mev'iza-i hasene

Muhatabı kırmadan, yumuşak bir dille verilen güzel öğüt.

İrşat

İnsanlara yol göstermek, eksiklerini gidermelerine yardım etmek.

Müşavere

Çözülemeyen bir konuda başkalarının fikrini alma yoluyla oluşan yardım ilişkisi.

Terbiye

Ahlaki, zihinsel ve ruhsal yönleri birlikte geliştirerek karakter oluşturma.

• Teolojik yaklaşım inanç esaslı ve benimsetici, fenomenolojik yaklaşım olgusal ve tarafsızdır; birbirine karıştırılmamalıdır.
• Konu merkezli yaklaşım bilgiye, sorun merkezli yaklaşım gündelik sorunlara çözüme odaklanır.
• Nesnel iletişim göstergeye, öznel iletişim konuşmacının üslubuna dayanır.
• Felsefi temel varoluş sorularıyla, toplumsal temel barış ve iyi vatandaşlıkla, kültürel temel miras aktarımıyla eşleştirilir.
• Soru kökünde 'değildir', 'yer almaz' ifadelerine dikkat edilmeli; yanlış seçenek aranır.