Anadolu AÖF Gelişimsel Tanı ve Değerlendirme Yöntemleri Çıkmış Sorular

Ders, 0-18 yaş arasındaki bireylerin gelişimini tıbbi, psiko-sosyal ve eğitsel yönlerden tanılama ve değerlendirme sürecini ele alır. Test türleri, tanılama ilkeleri, BEP, aile ile çalışma, etik ve özel gereksinimli çocukların eğitimi ana konulardır.

Tanılama ve değerlendirme süreci

• Tanılama; tıbbi, psiko-sosyal ve eğitsel alanlarda bireyin güçlü ve zayıf yönlerini saptayan çok yönlü süreçtir.
• Bütünlük ilkesi gereği tüm gelişim dönemlerine ait öyküler bir bütün olarak ele alınır.
• Doğru tanı yalnızca standart testlerle konmaz; gözlem, görüşme ve aile bilgisi de gerekir.
• Tanılamanın belirli bir yaşta (örneğin beş yaş) yapılması bir ilke değildir.
• Tıbbi yardım, sürecin basamakları arasında sayılmaz.
• Değerlendirme, amaç ve hedefler ile başlangıç, bitiş ve süregiden noktalar arasında bağ kurar.

Test türleri ve bilgi toplama

• Norm bağımlı değerlendirme, bireyi aynı yaş grubunun performansıyla karşılaştırır.
• Standart testlerin uygulama ve puanlama yönergeleri vardır; standart performans testleri 2 kategoride ele alınır.
• Tanı testleri müdahale çalışmalarında, standart başarı testleri ise çocuğun başarısını grupla kıyaslamada kullanılır.
• Anket, aynı anda çok kişiden bilgi toplamayı sağlar ve zaman açısından ekonomiktir.
• Birey ile yapılan görüşme doğrudan bilgi toplama yoludur; yazılı kayıt sayılmaz.
• Kromozom yapısı gibi genetik bilgiler tanıma yöntemleriyle değil, tıbbi incelemeyle belirlenir.

Bilinen testler ve programlar

• Peabody 2-12 yaş dil gelişimini, California Başarı Testi anaokulundan 12. sınıfa başarıyı ölçer.
• Stanford-Binet standart bir testtir; Vineland ölçeğinde duygusal beceriler ayrı alt boyut değildir.
• Portage programı hem dünyada hem Türkiye'de uygulanır; Healthy Start obezite riskli çocuklara yöneliktir.
• BİLSEM, Türkiye'de üstün yetenekli çocukların eğitimi için yürütülen programdır.
• Ortalama zekâ 85-115 aralığıdır; üstün yetenek düzeyleri hafif-orta-ileri biçiminde sıralanır.
• Üstün yeteneklilerde standart, yaratıcılık, kritik düşünme ve alan özgü testler kullanılır; doğa yeteneği testi bu gruba girmez.

Gelişim, risk ve dil

• Refleksler istemsiz ve otomatiktir; bilinçli davranış sayılmaz.
• Prematüre çocuklar gelişimi risk altında olan gruptadır; düzenli bakım veren yetişkin risk faktörü değildir.
• 1-3 yaşta olumsuz davranışlar kişilikten değil gelişim dönemi özelliklerinden kaynaklanır.
• İlkokul çocuğunun ahlaki yargıları henüz yetişkin düzeyinde değildir.
• Kekemelik akıcılık bozukluğudur; özgül dil bozukluğunda yalnızca dil alanında belirgin güçlük vardır.
• Konuşma, dilin bileşeni değil sözel aktarım biçimidir; özgül öğrenme güçlüğünde zekâ ile başarı puanı farkı önemlidir.

Kuramsal yaklaşımlar ve aile

• Baumrind'e göre en olumlu sonucu yetkeli (otoriteli) ebeveyn tutumu doğurur.
• Bronfenbrenner'in mikrosisteminde çocukla doğrudan ilişkili kişiler yer alır; uzak akrabalar yer almaz.
• Aile merkezli yaklaşımda hedefler aile önceliklerine göre belirlenir.
• Aileye bilgi verirken sade ve anlaşılır dil kullanılır; görüşmede kabul koşulsuz olmalıdır.
• Ailenin sosyal desteği kapsamında çocuğun arkadaşları değerlendirilmez.
• Ev ortamında müzeye gitme sıklığı gözlenebilecek bir uyarıcı değildir; basit ikramlar geri çevrilmez.

BEP, hedefler ve izleme

• BEP, okuldaki BEP geliştirme birimi ekibince hazırlanır; sorumluluk yalnızca sınıf öğretmeninde değildir.
• BEP içeriğinde sınıf mevcudu ve öğretmen sayısı yer almaz.
• Kısa dönemli hedefte birey, davranış, koşul ve ölçüt bulunur; fiil gözlenebilir olmalıdır.
• Uzun dönemli hedef belirlenirken zekâ testi puanı tek başına dikkate alınmaz.
• İzleme; yöntem uygunluğunu, program etkililiğini ve performans değişimini izler, öğretmen niteliğini ölçmez.
• Gelişim Değerlendirme ve İzlem Dosyasında kan ve idrar tahlilleri yer almaz.

Etik ilkeler ve ekip çalışması

• Etik evrensel, ahlak ise topluma özgüdür; ahlak doğruyu yanlıştan ayırma yeteneğidir.
• Özerklik ilkesi bireyin kendi kararlarını verme hakkına dayanır.
• Akrabaların bilgi istemesi gizliliğin ihlali için geçerli gerekçe değildir.
• Disiplinler arası yaklaşımın uygulaması ekip çalışmasıdır; pediatrist tıp fakültesi mezunudur.
• Çocuk gelişimci süreçte aileyi de dahil eder; değerlendirme ölçütleri çocuktan çocuğa değişmez.
• Değerlendirmede çocuk kendi hedefiyle karşılaştırılır; tüm çocuklardan aynı performans beklenmez.

Kaynaştırma ve öğretim uyarlamaları

• Kaynaştırma sınıfında konu farklı yöntem ve tekniklerle işlenir.
• Gerçek yaşam bağlantısı için konuya duyulan gereksinim örneklerle açıklanır.
• Kaynak oda bireysel veya küçük grup çalışması içindir, akranlarla oyun için değildir.
• Boyama gibi etkinlikler ince motor becerileri destekler.
• Öğretmenden tanı ve değerlendirme araçlarını uygulaması beklenmez.
• Sosyo-ekonomik düzey uyarlaması, öğretimin bireyselleştirilmesindeki uyarlamalar arasında sayılmaz.

Tanılama

Bireyin tüm gelişim alanlarını tıbbi, psiko-sosyal ve eğitsel yönden inceleyen değerlendirme sürecidir.

Bütünlük ilkesi

Tüm gelişim dönemlerinin öykülerinin birlikte ele alınarak çok yönlü tanılama yapılmasıdır.

Norm bağımlı değerlendirme

Bireyin becerilerinin aynı yaştaki akranlarla karşılaştırılarak yorumlanmasıdır.

BEP

Tek bir çocuğun değerlendirme bulgularına göre hazırlanan bireyselleştirilmiş eğitim programıdır.

Kısa dönemli hedef

Uzun dönemli hedefin ölçülebilir ve gözlenebilir ara basamağıdır.

Özgül dil bozukluğu

Diğer alanlar normalken yalnızca dil becerilerinde belirgin güçlük görülmesidir.

Özerklik

Bireyin kendi yaşamıyla ilgili kararları kendisinin verme hakkıdır.

Yetkeli ebeveyn tutumu

Kuralların konduğu ancak sıcak iletişimin sürdürüldüğü, gelişim için en olumlu tutumdur.

Mikrosistem

Bronfenbrenner'e göre çocukla doğrudan ilişkili kişileri kapsayan ilk sistemdir.

Kaynak oda

Özel gereksinimli çocuğun bireysel ya da küçük grupla çalıştığı destek ortamıdır.

Aile merkezli yaklaşım

Hedeflerin uzmanın değil ailenin önceliklerine göre belirlendiği erken eğitim felsefesidir.

• Etik evrenseldir, ahlak topluma özgüdür; bu iki kavram sık karıştırılır.
• Norm bağımlı değerlendirme akranlarla kıyaslar, ancak kaynaştırmada çocuğun kendi hedefine ulaşması esas alınır.
• Hedef cümlelerinde düşünür gibi gözlenemeyen fiiller yanlıştır; davranış, koşul ve ölçüt aranır.
• Konuşma ile dil aynı değildir; konuşma dilin sözel aktarımıdır, bileşeni sayılmaz.
• Olumsuz şıklarda (yer almaz, doğru değildir) 'yeterlidir', 'yalnızca', 'koşullu' gibi mutlak ifadeler genellikle yanlışa işaret eder.