ATA-AÖF İletişim Kuramları Çıkmış Sorular

İletişim Kuramları dersi, medyanın toplum üzerindeki etkisini, kitle kültürünü ve anlamın nasıl üretildiğini farklı kuramsal yaklaşımlar üzerinden ele alır. Etki kuramları, eleştirel yaklaşımlar, yapısalcılık ve göstergebilim ile medya yapıları ve kültür türleri bu çerçevede incelenir.

Bilim, kuram ve medya yapıları

• Bilim; gözlem, deney ve ölçümle evreni sistemli inceleyip bulguları yasalara dönüştüren bilgi birikimidir.
• Kuram, yasaların bir araya gelmesiyle oluşan açıklayıcı modeldir.
• Kamu hizmeti yayıncılığı kâr amacı gütmez ve halkın ödediği bedellerle finanse edilir; BBC klasik örnektir.
• Nickelodeon çocuk ve gençlere yönelik tematik kanaldır; Time Warner ve News Corp ise medya holdingidir.
• Dijitalleşme baskı, kâğıt ve taşıma giderlerini azalttığından enformasyon üretim maliyetleri düşmüştür.

Erken ve davranışçı etki kuramları

• Sihirli Mermi (Şırınga) Kuramı 1920-30'larda izleyiciyi pasif sayar ve mesajın doğrudan zihne işlediğini varsayar.
• İki Aşamalı Akış Kuramı'nda mesaj önce kanaat önderlerine, sonra diğer insanlara ulaşır.
• Kanaat önderleri katılımcı yurttaşlar, büyük düşünürler, büyük yayıcılar ve büyük öğrenciler gibi gruplara ayrılır; büyük tüccarlar bu listede yoktur.
• Davranışçı etki araştırmaları tutum, davranış ve öğrenme üzerindeki etkiyi inceler; mülkiyet yapısı bu araştırmaların konusu değildir.

Kamuoyu, gündem ve izleyici yaklaşımları

• Gündem Belirleme Kuramı'na göre medya ne düşüneceğimizi değil, hangi konular üzerinde düşüneceğimizi belirler (McCombs ve Shaw).
• Suskunluk Sarmalı'nda insanlar dışlanma korkusuyla azınlıkta kaldıklarını hissedince susar (Noelle-Neumann).
• Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı izleyiciyi etkin sayar ve ihtiyaçlarına göre içerik seçtiğini savunur.
• Gerbner'in Ekme/Yetiştirme Kuramı, uzun süreli televizyon izlemenin baskın değerleri zamanla yerleştirdiğini öne sürer.

Araç odaklı yaklaşım: McLuhan

• Toronto Okulu temsilcisi McLuhan, asıl incelenecek şeyin içerik değil iletişim aracının yapısı olduğunu savunur.
• Bu görüş 'Araç mesajdır' sözüyle özetlenir.
• Sıcak araçlar tek duyuya yoğun bilgi verir ve az katılım ister; radyo, sinema ve fotoğraf örnektir.

Eleştirel yaklaşımlar ve kültür endüstrisi

• Adorno ve Horkheimer'a göre kültür endüstrisinin en geniş ve etkili kolu sinemadır.
• Adorno, Frankfurt Okulu'nun kurucularındandır ve Eleştirel Teori'yi savunur; yapısalcı sayılmaz.
• Ekonomi Politik Yaklaşım medyanın sahiplik yapısı, tekelleşme ve siyasi-ekonomik ilişkilerle ilgilenir.
• Keynesyen yaklaşım, 1929 Buhranı sonrasında devletin ekonomiye müdahalesini savunur ve Fonksiyonel Devlet Teorisi bağlamında ele alınır.

Kültürel Çalışmalar ve hegemonya

• Birmingham Okulu, ideolojinin işleyişini Gramsci'nin hegemonya kavramıyla açıklar.
• Hegemonyada egemen değerler, ezilenlere doğal görünecek biçimde benimsetilir; yani rıza üretilir.
• Raymond Williams'ın Kültür ve Toplum kitabı, kültürü bir bütün olarak yaşam biçimi sayar.
• Yüksek kültür, ciddi sanatçıların estetik kaygıyla ürettiği, beğeni ve eğitim isteyen kültürdür.

Yapısalcılık, göstergebilim ve postmodern sanat

• Yapısalcılığın dilbilimsel kaynağı Saussure'dür; dil ile söz ayrımını yapmış, dili eşzamanlı sistem olarak ele almıştır.
• Saussure'ün yöntemi Lévi-Strauss ve Barthes gibi isimlere temel olmuştur; Althusser de yapısalcı isimlerdendir.
• Piaget yapısalcılığı sabit bir öğreti değil, birçok alana uygulanabilen bir yöntem olarak görür.
• Göstergebilim anlamın işaretler ve metinlerle nasıl üretildiğini inceler; medya gerçekliği çekim açısı, sözcük ve kurguyla yeniden kurar.
• Pastiş geçmiş üslupları saygıyla yeniden kullanır; kitsch ise sanatın ucuz, yüzeysel taklidini anlatır.

Bilim

Gözlem ve deneye dayanan, bulguları yasalara dönüştüren sistemli bilgi bütünüdür.

Sihirli Mermi

Mesajın pasif kitleye doğrudan ve güçlü biçimde işlediğini varsayan erken etki kuramıdır.

Gündem Belirleme

Medyanın hangi konuların toplumda düşünüleceğini belirlediğini savunan kuramdır.

Suskunluk Sarmalı

Dışlanma korkusuyla azınlıktaki görüşün dile getirilmemesini açıklayan kuramdır.

Kullanımlar ve Doyumlar

İzleyiciyi etkin sayıp medyayı ihtiyaçlarını gidermek için seçtiğini savunan yaklaşımdır.

Ekme/Yetiştirme

Gerbner'e ait, uzun süreli televizyon izlemenin baskın algıları yerleştirdiğini öne süren kuramdır.

Hegemonya

Gramsci'ye ait, egemen değerlerin rızayla benimsetilmesi kavramıdır.

Kültür endüstrisi

Adorno ve Horkheimer'ın kitle kültürünün endüstriyel üretimini eleştirdiği kavramdır.

Kitsch

Özgün sanatın ucuz, seri ve yüzeysel taklidi olan ürünlerdir.

Pastiş

Geçmişin biçimlerini alaysız, saygılı biçimde yeniden kullanmaktır.

Yüksek kültür

Ciddi sanatçıların estetik ölçütlerle ürettiği, beğeni ve eğitim gerektiren kültür türüdür.

Sıcak araç

McLuhan'a göre tek duyuya ayrıntılı bilgi veren, az katılım isteyen araçtır.

• Yapısalcılar (Saussure, Lévi-Strauss, Althusser, Barthes) ile Frankfurt Okulu'ndan Adorno karıştırılmamalıdır.
• Davranışçı etki araştırmaları tutum ve davranışa bakar; sahiplik ve tekelleşme Ekonomi Politik Yaklaşımın alanıdır.
• Gündem Belirleme 'ne düşünüleceğini' değil 'hangi konuların düşünüleceğini' belirler.
• Pastiş saygılı taklittir, kitsch ise değersiz kopyadır; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Sıcak araçlar radyo, sinema ve fotoğraftır; 'dışta bırakılan' tipi sorularda seçenekleri bu listeyle karşılaştırmak gerekir.