ATA-AÖF Mikro İktisat Çıkmış Sorular

Mikro İktisat dersi; tüketici ve firma gibi bireysel karar birimlerinin davranışlarını, talep ve arz mekanizmasını, üretim ile maliyet yapısını ve farklı piyasa türlerinde fiyat ile miktarın nasıl belirlendiğini ele alır.

İktisada Giriş ve Temel Kavramlar

• Mikro iktisat bireysel birimleri ve tekil piyasaları, makro iktisat ise enflasyon, işsizlik, büyüme gibi ülke geneli büyüklükleri inceler.
• Pozitif iktisat olguları nesnel ve sınanabilir biçimde açıklar; normatif iktisat değer yargılarıyla neyin olması gerektiğini tartışır.
• Kaynaklar sınırlı olduğundan her tercih, vazgeçilen en iyi alternatifin değeri olan fırsat maliyetini doğurur.
• Üretim faktörleri emek, toprak, sermaye ve girişimciliktir; para mübadele aracıdır, faktör sayılmaz.
• Sermaye, önceden insanlarca üretilmiş ve yeni üretimde kullanılan makine, fabrika gibi araçlardır.
• Kısmi denge analizi (Marshall) tek piyasayı ceteris paribus ile ele alır; genel denge analizi (Walras) tüm piyasaları birlikte inceler.

Üretim İmkanları Eğrisi

• Eğri, eldeki tüm kaynaklar tam kullanıldığında üretilebilecek iki malın azami bileşimlerini gösterir.
• Eğri üzerinde bir malı artırmak, fırsat maliyeti gereği diğerinden vazgeçmeyi gerektirir.
• Kaynaklar artarsa ya da teknoloji ilerlerse eğri bütünüyle sağa, dışa doğru kayar.
• Sola kayma ancak kaynaklar azaldığında görülür.

Talep, Arz ve Piyasa Dengesi

• Malın kendi fiyatı değişince eğri üzerinde hareket olur; gelir, zevk, ikame mal fiyatı gibi etkenler eğriyi kaydırır.
• Normal malda gelir artışı talep eğrisini sağa kaydırır.
• Mal çiftleri: çiçek-saksı tamamlayıcı, tavuk eti-kırmızı et ise ikame maldır.
• Denge, talep ve arz fonksiyonları eşitlenerek bulunur; bulunan fiyat fonksiyonda yerine konunca denge miktarı çıkar.
• Talep azalırsa denge fiyatı ve miktarı düşer; arz artarsa fiyat düşer, miktar artar.
• Arz esnekliği miktardaki yüzde değişimin fiyattaki yüzde değişime oranıdır; 1'den küçükse arz inelastiktir.
• Spesifik vergi sabit fiziksel ölçü başına alınır; ad valorem vergi değerin belli oranıdır.

Tüketici Teorisi

• Kardinal teori faydanın sayısal ölçülebileceğini, ordinal teori yalnızca sıralanabileceğini savunur.
• Marjinal fayda tüketim arttıkça azalır; doyum noktasında sıfırdır.
• Kayıtsızlık eğrisi aynı faydayı veren mal bileşimlerini gösterir ve ordinal analizin temel aracıdır.
• Rasyonel tercihte tamlık, geçişlilik ve doyumsuzluk aranır.
• Gelir artınca bütçe doğrusu paralel sağa, azalınca sola kayar.
• Fiyat-tüketim eğrisi, yalnız bir malın fiyatı değişince oluşan denge noktalarını birleştirir ve bireysel talebin türetilmesinde kullanılır.

Gelir Etkisi, İkame Etkisi ve Mal Türleri

• Fiyat değişiminin toplam etkisi gelir etkisi ile ikame etkisinin toplamıdır.
• Marshall talep eğrisi iki etkiyi birlikte, telafi edilmiş (Hicks-Slutsky) eğri yalnızca saf ikame etkisini yansıtır.
• Normal malda gelir esnekliği pozitiftir ve iki etki aynı yöndedir.
• Düşük malda gelir esnekliği negatiftir; etkiler ters yöndedir ama ikame etkisi baskın olduğundan talep kanunu geçerlidir.
• Giffen malında negatif gelir etkisi ikame etkisini aşar; fiyat artınca talep de artar.

Üretim ve Maliyet

• Marjinal maliyet, bir birim fazla üretimin toplam maliyete eklediği tutardır.
• Marjinal faktör maliyeti, bir girdiyi bir birim artırmanın getirdiği ek maliyettir.
• Örtülü maliyet firmanın kendi kaynaklarının alternatif getirisidir; nakit çıkışı olmaz ama ekonomik kârda sayılır.
• Eş ürün eğrisi aynı üretimi veren girdi bileşimlerini gösterir; orijinden uzaklaştıkça üretim düzeyi yükselir.
• Doğrusal üretim fonksiyonunda girdiler tam ikame edilir; Leontief fonksiyonunda ikame yoktur.
• Girdiler aynı oranda artarken üretim daha fazla artıyorsa ölçeğe göre artan getiri vardır.
• Büyüdükçe birim maliyetin düşmesi pozitif ölçek ekonomisidir.

Piyasa Yapıları

• Tam rekabette firma fiyat alıcısıdır; her ek birimin geliri fiyata eşittir (MR = P).
• Serbest giriş çıkış nedeniyle uzun dönemde ekonomik kâr sıfırlanır.
• Kısa dönemde fiyat ortalama değişken maliyetin altına inerse firma üretimi durdurur.
• Tekelde tek satıcı ve yüksek giriş engeli vardır; MR eğrisi talebin altındadır ve doğrusal talepte eğimi iki katıdır.
• Tekelci rekabette çok firma farklılaştırılmış, yakın ikame mallar satar; bu yüzden talep tekele göre daha esnektir.
• Fiyat farklılaştırması için alt piyasalarda esneklik farkı, piyasaların ayrılması ve arbitrajın olmaması gerekir.
• Cournot modelinde firmalar rakibin miktarını sabit varsayarak miktar belirler; lider-uydu ayrımı Stackelberg'dedir.

Ceteris paribus

Diğer koşulların sabit kabul edilmesi varsayımıdır.

Fırsat maliyeti

Bir tercih yapılırken vazgeçilen en iyi alternatifin değeridir.

İkame etkisi

Göreli olarak ucuzlayan malın pahalı kalan mallar yerine tercih edilmesidir.

Düşük mal

Gelir arttıkça talebi azalan maldır; gelir esnekliği negatiftir.

Giffen malı

Fiyatı arttıkça talebi de artan özel bir düşük maldır.

Kayıtsızlık eğrisi

Tüketiciye aynı faydayı sağlayan mal bileşimlerinin geometrik yeridir.

Marjinal fayda

Son tüketilen birimin sağladığı ek tatmindir ve giderek azalır.

Marjinal maliyet

Üretimi bir birim artırmanın toplam maliyete eklediği tutardır.

Örtülü maliyet

Firmanın kendi sahip olduğu faktörlerin alternatif kullanımından vazgeçilen getirisidir.

Ürün farklılaştırması

Birbirine yakın malların marka, ambalaj ve kalite ile ayrıştırılmasıdır.

Ölçeğe göre artan getiri

Tüm girdiler artarken üretimin daha hızlı artmasıdır.

Fiyat-tüketim eğrisi

Yalnız bir malın fiyatı değişince oluşan denge noktalarının birleşimidir.

• Mal fiyatındaki değişim eğri üzerinde harekettir; gelir ve zevk gibi diğer etkenler eğriyi kaydırır.
• Pozitif iktisat ne olduğunu, normatif iktisat ne olması gerektiğini anlatır; tanım sorularında bu ayrıma bakılmalıdır.
• Kısmi denge (Marshall) ile genel denge (Walras) ve Cournot ile Stackelberg çiftleri sık karıştırılır.
• Denge sorularında talep ile arz eşitlenir, bulunan fiyat fonksiyona konarak miktar hesaplanır; arz esnekliğinde yüzde değişimler oranlanır.
• Ürün farklılaştırması ve yakın ikame tekelci rekabete, tek satıcı ve giriş engeli tekele aittir.