ATA-AÖF Sanat Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Sanat Sosyolojisi dersi, sanatın sanatçıdan esere, kurumlardan izleyiciye uzanan süreçte toplumsal koşullarla nasıl bağlandığını inceler. Sanatın kökeni, tarihsel dönemleri, ekonomik ve kültürel etkenleri ile kuramcıların yaklaşımları dersin ana eksenidir.

Sanat sosyolojisinin alanı ve sanatın kökeni

• Sanat sosyolojisi sanatçıyı, üretimi, eseri ve bunları belirleyen toplumsal koşulları inceler; sanatı toplumsal bir olgu sayar.
• Sanat, doğduğu kültürel ve tarihsel ortamdan bağımsız gelişmez; sosyolojik inceleme 1990'lardan çok önce başlamıştır.
• İçsel etkenler (duygu, algı, yaratıcılık güdüsü) sanat psikolojisinin alanındadır.
• Paleolitik mağara resimleri av büyüsü ve inanç kaynaklıdır; konu hayvan, mekân mağaradır (Lascaux, Altamira).
• Bastide sanatın kökenini ritmik emeğe, Nietzsche ise mitlere ve Apollon-Dionysos karşıtlığına bağlar.

Tarihsel dönemler ve sanatın toplumsal konumu

• Bürger sanatı kutsal sanat, saray sanatı ve burjuva sanatı olarak üçe ayırır.
• Burjuva toplumunda sanat özerk bir alt sistem olmuş, sanatçı uzmanlaşmış ancak toplumsal işlevi zayıflamıştır.
• Rönesans 14. yüzyılda İtalya'da başlamış; sanatçının tabloya kendini yerleştirmesi statüsünün yükselişini gösterir.
• Louvre, Fransız İhtilali sonrası halka açılan ilk büyük sanat müzesidir.
• 18. yüzyıl sonrası Romantizm ve Gerçekçilik öne çıkmıştır.

Ekonomi, kapitalizm ve sanat

• Marksist görüş sanatı altyapı-üstyapı ilişkisi ve sınıf çatışmalarıyla açıklar; eser insan emeğinin ürünüdür.
• Kapitalizmde yapıt meta, sanatçı piyasa için üreten kişi olmuştur.
• Veblen'in gösterişçi tüketimi, zenginliğin sanat alımıyla sergilenmesidir.
• Van Gogh'un yaşarken tek tablo satması, değerin toplumsal olarak inşa edildiğini gösterir.
• Mannheim'a göre sanatçı belli bir sınıfa bağlı değildir.

Kültür endüstrisi, kitle kültürü ve çoğaltma

• Adorno ve Horkheimer kültür endüstrisi kavramıyla sanatın kalıplaşıp metalaşmasını eleştirir.
• Benjamin'e göre mekanik çoğaltma orijinalin aurasını zayıflatır ama sanatı kitlelere ulaştırır.
• Pop Art gündelik ve tüketim nesnelerini sanat konusu yapar; terimi Alloway kullanmıştır.
• Günümüzde yapıt ürün, izleyici ilişkisi tüketim olarak görülür.
• Jameson postmodernizmi pastiş ve şizofreni ile açıklar.

Sanat dünyası, kültürel sermaye ve toplumsal yapı

• Becker'a göre eser, geniş bir iş birliği ağının ortak ürünüdür; yalnız dahi sanatçı fikri reddedilir.
• Bourdieu'ye göre aile ve eğitimden gelen zevk ve eğilimler habitus, bu birikim kültürel sermayedir.
• Eleştirmen, tüccar ve küratör sanatçının tanınmasında rol oynar; öğretmen bu aktörlerden değildir.
• Kast tamamen kapalı tabakalaşma biçimidir.
• Din ile sanat ilişkisi en iyi tapınak gibi dinî yapılarda izlenir.

Estetik ve sanatın işlevleri

• Estetik güzellik ve sanat değerlerini inceleyen felsefe dalıdır; Baumgarten onu bağımsız disiplin olarak tanımlamıştır.
• Estetik yargılar niteliksel olup beğeniye dayanır, kesin ölçülebilir değildir.
• Platon güzeli orantı, ölçü, bütünlük ve uygunlukla ilişkilendirir.
• Sanat bireyde empatiyi, duyarlılığı ve ruh sağlığını güçlendirir.
• Nietzsche sanatı hayatı katlanılır kılan bir yalan türü sayar.

Türkiye ve yeni sanat biçimleri

• Yervant Oskan, Sanayi-i Nefise Mektebi'nin ilk heykel hocasıdır.
• İnâs Sanâyi-i Nefîse Mektebi kadınlara resim ve heykel eğitimi için açılmıştır.
• Ulus Meydanı'ndaki Zafer Anıtı'nı Heinrich Krippel yapmıştır (1927).
• Tradigital geleneksel ve dijital yöntemlerin birleşimidir; GIF sanatı 2010 sonrası yaygınlaşmıştır.
• Humboldt resmi bir tür dil olarak görmüştür.

Sanat sosyolojisi

Sanatı toplumsal köken, üretim, tüketim ve kurumlar bağlamında inceleyen disiplin.

Aura

Orijinal eserin biricikliğinden doğan, çoğaltmayla zayıflayan eşsiz hava.

Kültür endüstrisi

Sanatın kitle iletişimiyle standartlaşıp ticari mala dönüşmesi.

Habitus

Aile ve sınıf ortamında edinilen algılama, düşünme ve beğeni eğilimleri.

Kültürel sermaye

Aileden ve eğitimden gelen sanat zevki ve kültürel birikim.

Gösterişçi tüketim

Statü ve zenginliği göstermek için lüks mal ve sanat satın alma.

Pop Art

Gündelik ve tüketim nesnelerini sanat konusu yapan akım.

Tradigital

Geleneksel ve dijital tekniklerin birlikte kullanıldığı çalışmalar.

Pastiş

Jameson'a göre geçmiş üslupların gelişigüzel taklit edilmesi.

İmaj

Popüler kültürde tutum ve davranıştan daha belirleyici olan görünüş ve algı.

Köken mitleri

Kurum ve adetlerin ortaya çıkışını açıklayan izah edici mitler.

• Benjamin aura, Adorno-Horkheimer kültür endüstrisi, Bourdieu habitus ve kültürel sermaye kavramlarını yazarlarıyla eşleştirerek öğrenmek gerekir.
• Marx ekonomik koşullar ve sınıf çatışması, Mannheim sınıfa bağlı olmayan sanatçı, Becker ise kolektif ağ vurgusuyla ayrılır.
• Yanlış ifade sorularında mutlak ve aşırı ifadelere (bağımsız, olanaksız, 1990'dan sonra) dikkat edilmelidir.
• Nietzsche hem mitin sanat oluşu hem sanatın yalan oluşu görüşleriyle iki farklı soruda karşılaşılır.
• Louvre Paris'tedir, Londra müzeleri arasında sayılmaz.