AUZEF Açık Kaynak İşletim Sistemleri Çıkmış Sorular

Ders; işletim sistemlerinin türlerini, UNIX'ten Linux'a uzanan tarihçeyi, Windows, macOS ve mobil sistemlerin gelişimini, açık kaynak yazılım anlayışını ve temel Linux komutlarını ele alır. Ayrıca editörler, programlama dilleri ve içerik yönetim sistemleri gibi açık kaynak araçlar da konuya dahildir.

İşletim sistemi temelleri ve türleri

• MS-DOS aynı anda tek kullanıcıya hizmet verir ve tek program çalıştırır.
• Bankadaki merkezî makine gibi veri tutan ve diğer bilgisayarlara hizmet veren sistemlerde sunucu işletim sistemi çalışır.
• Gömülü ve sensör-düğüm sistemlerine sonradan yazılım kurmak genellikle mümkün değildir.
• Bellek yönetimi, programların RAM'de nereye yerleşeceğini düzenleyen görevdir.
• Proses, belleğe yüklenip yürütülen programın o anki hâlidir.
• Ara yüz kullanıcıya dönük katmandır; ATM'de tuşlarla yapılan işlem buna örnektir.
• Harici harddisk yalnızca depolama birimidir; işlemcisi olmadığından tek başına işletim sistemi çalıştıramaz.
• Donanım ile işletim sistemi arasındaki uyumsuzluk, sistemin her cihazda çalışmamasının ana nedenidir.

UNIX ve türevleri

• UNIX önce donanıma özel yazılmıştı; C diliyle yeniden yazılınca taşınabilir ve yaygın oldu.
• Açık kaynak dünyasında UNIX, Windows dünyasındaki MS-DOS'a benzer bir temel konumundadır.
• Minix, Xenix, AIX ve HP-UX UNIX'ten türemiş ya da onunla uyumludur; UNIX bunların atasıdır.
• BSD Berkeley kökenlidir; Solaris Linux dağıtımı değil, UNIX tabanlı ayrı bir sistemdir.
• UnixWare Univel, Novell, SCO ve Caldera çatısı altında geliştirilmiştir; Apple bunlardan biri değildir.
• Açık kaynak fikri 1970'lerin sonu ile 1980'lerin başında, GNU projesiyle belirginleşmiştir.

Linux ve dağıtımları

• Ubuntu, Debian, Fedora ve SUSE Linux dağıtımıdır; Xenix ise Microsoft'un eski bir UNIX sürümüdür.
• Linux Mint, Ubuntu ve Debian tabanlıdır.
• Ubuntu logosu el ele tutuşan üç insanı simgeler ve dayanışma felsefesini yansıtır.
• Ubuntu depoları Main, Universe, Restricted ve Multiverse adını taşır.
• Linux dağıtımları ofis, medya ve internet uygulamalarıyla birlikte ücretsiz gelir.
• Linux ağ ve internet teknolojilerinde güçlüdür; e-posta, web, veri tabanı ve güvenlik duvarı hizmeti verebilir.
• Dizin kavramı diğer sistemlerdeki klasörle aynıdır; dosya türünü uzantı değil içerik belirler.

Linux komutları ve dizinleri

• more ve less uzun çıktıyı sayfa sayfa gösterir.
• zip sıkıştırır, unzip açar; ikisi birbirinin tersidir.
• free belleği kilobayt, free -m megabayt cinsinden gösterir.
• ping ağ bağlantısının varlığını sınar.
• grep -c eşleşen satırların sayısını verir, karakter sayısını değil.
• cp komutu kopyalama içindir; free kapatma, silme ya da temizleme grubunda değildir.
• /dev aygıt dosyalarını, /run ise çalışan süreçlere ait geçici verileri tutar.

Windows ve Apple sistemleri

• Windows 95 Başlat menüsü ve görev çubuğuyla modern arayüzün temelini atmıştır.
• MS-DOS tabanlı Windows sürümlerinin sonuncusu Windows ME'dir.
• Yeni sürümlerde özellikler ve uyumluluk artar, kullanıcının yapacağı ayar sayısı ise azalır.
• macOS kapalı kaynaklı bir masaüstü sistemidir; çekirdeği Darwin açıktır.
• ARM bir işlemci mimarisidir; Apple M serisi çipleri bu mimariyi özelleştirerek kullanır.
• iPhone 3G, iPhone OS 2.0 ile çıkmış ve App Store bu sürümle gelmiştir.
• iPhone OS mobil içindir; macOS Snow Leopard dönemi Mac OS X adıyla anılırdı.

Mobil işletim sistemleri

• Telefon, tablet, akıllı saat ve PDA mobil cihazdır; dizüstü bilgisayar mobil sistem kullanmaz.
• Microsoft mobil sırası Pocket PC, Windows Mobile, Windows Phone şeklindedir.
• Windows Phone 8 ile Windows CE yerine Windows NT çekirdeğine geçilmiştir.
• Android'i Google satın alıp yaygınlaştırmıştır; sürümleri tatlı adlarıyla anılır, Çikolata adlı sürüm yoktur.
• Android'in dört katmanı Linux çekirdeği, kütüphaneler, uygulama çatısı ve uygulama katmanıdır.
• Honeycomb yalnızca tabletler için geliştirilmiştir; Android 13'ün kod adı Tiramisu'dur.
• iPhone Android sürümü barındırmaz.
• Sürüm çeşitliliği mobil sistemler için donanım kaynaklı bir dezavantaj sayılmaz.

Açık kaynak yazılım ve lisans

• Açık kaynakta herkes kodu inceleyip değiştirebilir; bu yalnızca açık kaynağa özgüdür.
• Hiçbir yazılım sıfır hata garantisi veremez.
• Açık kaynakta genellikle lisans ücreti yoktur ve bakım/destek maliyeti düşük kalır.
• Lisans, yazılımın kullanımına dair yapılan sözleşmedir.
• MIT lisansında dayanılan yazılımı kaynak olarak belirtmek gerekir.
• Açık kaynak olmak lisanssız olmak demek değildir; GPL gibi lisanslar geçerlidir.

Editörler, diller ve web araçları

• Gedit GNOME'un, KWrite ve Kate KDE'nin metin düzenleyicisidir.
• Nano, Pico'nun açık kaynaklı devamıdır; Atom GitHub ekibinin editörüdür.
• Visual Studio ve Eclipse bütünleşik geliştirme ortamıdır; Eclipse Java için uygun açık kaynak seçenektir.
• Microsoft Word kapalı kaynaklı bir kelime işlemcidir.
• Python'un geniş kütüphane ekosistemi onu çok amaçlı yapar.
• PHP kodu HTML içine gömülebildiği için web sayfalarında çalışır.
• Drupal, Joomla ve WordPress PHP tabanlı içerik yönetim sistemleridir; Drupal video oynatıcı değildir.

UNIX

Birçok sistemin dayandığı, C diliyle yeniden yazılarak taşınabilir hâle gelen kök işletim sistemi.

Proses

Belleğe yüklenip işlemci tarafından yürütülen programın o anki hâli.

Ara yüz

Kullanıcının sistemle doğrudan etkileşime girdiği katman.

ARM

Düşük enerji tüketimiyle bilinen, Apple'ın özelleştirerek kullandığı işlemci mimarisi.

GNU

GNU's Not Unix anlamına gelen özyinelemeli kısaltma.

IDE

Derleme, hata ayıklama ve proje yönetimini birleştiren bütünleşik geliştirme ortamı.

BSD

Berkeley'de geliştirilen UNIX kökenli işletim sistemi.

Aygıt dosyası

Linux'ta donanımla iletişimi sağlayan, /dev altındaki dosyalar.

Sunucu işletim sistemi

Merkezde veri tutan ve diğer bilgisayarlara hizmet veren makinelerde çalışan sistem.

Lisans

Yazılımın kullanımına ilişkin sözleşme.

Ubuntu

Dayanışma felsefesinden adını alan Linux dağıtımı.

• Dizüstü bilgisayar mobil cihaz değildir; masaüstü sınıfında Windows, macOS veya Linux kullanır.
• Sıfır hata ve ayar sayısının artması gibi ifadeler, sorularda genellikle yanlış seçenektir.
• Solaris ve Xenix Linux dağıtımı değildir; UNIX ailesindendir.
• grep -c satır sayar, cp kopyalar, free bellek gösterir; komut anlamlarını karıştırmamak gerekir.
• Açık kaynak olmak lisanssız veya hatasız olmak anlamına gelmez.