AUZEF Arapça I Çıkmış Sorular

Arapça I dersi; harfi cerlerin görevleri, merfû‘ ve mansûb unsurlar, nâkıs ve müteaddî fiiller, ismu’l-fâil, mübâlağa sıygası, ismu’t-tafdîl, mastar türleri ve isim fiilleri konularını kapsar. Sorular çoğunlukla örnek cümlede kelimenin türünü, i‘râbını ya da anlamını bulmaya dayanır.

Harfi cerler ve diğer edatlar

• Benzetme bildiren kâf (كـ) fiili geçişli kılmaz; geçişlilik (ta‘diye) için başka harfi cerler kullanılır.
• مُنذ yalnızca belirli bir zaman bildiren isimlerin başına gelir.
• لولا yalnızca zamirle kullanılır (لولاي, لولاك); في ise zamire de bağlanabilir (فيه).
• ل isimde cer, emir lâmı olarak muzâriyi cezmeder; كي hem cer hem nasb edatı olabilir.
• ما, لا, إن ve لات ليس gibi amel eder; لكن bu gruba girmez.

Merfû‘, mansûb, mecrûr ve alâmetler

• Fiilin faili merfû‘, mef‘ûlü mansûb, muzâfun ileyh mecrûrdur.
• Nehiy lâmından sonra gelen muzâri fiil meczûm olur.
• Alâmet açıkça görünebilir (damme, fetha) ya da takdîrî olabilir; sorular hangisinin farklı olduğunu sorar.
• Cezm alâmeti ya sükûndur ya da son harfin hazfedilmesidir.

Nâkıs fiiller ve iki mef‘ûllü fiiller

• Nâkıs fiilin ardından gelen iki isimden hiçbiri hazfedilemez.
• كاد, عسى, صار ve ليس nâkıs fiildir; عصى ‘isyan etti’ anlamında tam fiildir.
• Aslı mübteda ve haber olan iki ismi mef‘ûl edinen fiiller vardır; a‘taytu bâbında iki mef‘ûl arasında cinsiyet ve sayı uyumu aranmaz.
• أشرب ve أعطى gibi fiiller iki mef‘ûle geçer; تمنح الدولة الفلاحين دعما ماليا buna örnektir.

İsmu’l-fâil

• مُشْتَرِك, iftiâl bâbındaki اِشْتَرَكَ fiilinden türeyen bir ismu’l-fâildir.
• Fiil gibi çalışması için nidâ, olumsuzluk, soru, mübteda, mevsûf veya sâhibu’l-hâl gibi bir unsura dayanması gerekir.
• Hâl konumunda ya da sıfat olarak gelen ismu’l-fâil mef‘ûlünü nasbedebilir.
• Sıfata dayanma ise aranan koşullar arasında sayılmamıştır.
• Anlam örnekleri: مُتَدَبِّر ≈ مُتَأَمِّل; المُتَجَلِي ↔ المُخْتَفِي.

Mübâlağa sıygası

• فَعَّال, فَعِيل gibi kalıplar mübâlağa bildirir; فَعَالَة bu kalıplardan değildir.
• لَعَّاب, حَلَّاق, نَجَّار gibi örnekler fiil ya da meslek anlamını yoğun biçimde verir.
• İş görmesi için ismu’l-fâil şartlarına ek olarak hâl veya istikbal anlamı taşıması gerekir.
• مَنَّاع ≈ عَوَّاق; عَالِي ↔ دَنِي.

İsmu’t-tafdîl

• Üstünlük bildiren أَفْعَلُ kalıbıdır; أَكْرَمُ النَّاسِ buna örnektir.
• الأَحْمَر gibi renk sıfatları üstünlük bildirmez.
• Üç harften fazla fiillerden doğrudan türetilmez; أشد + mastar kullanılır (أشد اقتدارا).
• Özne çoğul müennes ise فُعَل kalıbı gelir (كُثَر); mukayesede müfret müennes için de أَكْبَرُ kullanılır.
• Nefy bağlamında zâhir ismi fâil olarak alabilir (أليقَ ... السيفُ).

Mastar

• Mastar fâiline muzâf olabilir (رجوع ابنه) ya da mef‘ûlüne izâfet edilebilir (رؤية الهلال).
• Müevvel masdar أن + muzâri ile kurulur; hakîkî mastara çevrilirken fâil zamirine muzâf yapılır.
• Mef‘ûl-i mutlak olan mastar başka mef‘ûl almaz.
• Sınâî (ca‘lî) mastar ismin sonuna ـيّة getirilerek yapılır (الفعالية).
• Örnek mastarlar: تَرْجَمَة, اِسْتِشَارَة, تِلَاوَة.

İsim fiiller

• Fiil yerine geçen isimlerdir; حذارِ ve بعادِ kıyasî, حي على الفلاح ise semâîdir.
• شتان geçmiş zamanlıdır (افترق anlamında).
• وَيْ şimdiki zaman bildirir (أتعجّب anlamında).
• هيهات ‘uzak oldu’ anlamındadır; آمين emir bildirir (استجب anlamında).

Ta‘diye

Bir fiili geçişli hâle getirme işlemidir.

Harfi cer

Başına geldiği ismi cer eden edattır.

Merfû‘ât

Fâil gibi damme ile ref‘ olan unsurlardır.

Mansûbât

Mef‘ûl gibi fetha ile nasb olan unsurlardır.

Mecrûrât

Muzâfun ileyh gibi cer olan unsurlardır.

Nâkıs fiil

كان, صار, ليس gibi fiillerdir; ardından gelen iki isim birbirinden ayrılmaz.

İsmu’l-fâil

İşi yapanı bildiren türemiş addır; şartlar varsa fiil gibi çalışır.

Mübâlağa sıygası

İşi çok yapanı ya da mesleğini bildiren kalıptır.

İsmu’t-tafdîl

Bir şeyin başkasından üstün olduğunu bildiren أَفْعَلُ kalıbıdır.

Müevvel masdar

أن ile muzâri fiilden oluşan mastar değerli yapıdır.

İsim fiil

Fiil anlamı taşıyan ama isim olan sözcüktür.

• Şıklarda fark aranan sorularda alâmetin açık mı takdîrî mi olduğuna bakılmalı.
• ل ve كي gibi iki görevli harflerde cümledeki işleve dikkat edilmeli: cer mi, cezm veya nasb mı.
• İsmu’l-fâil ile mübâlağa sıygası karıştırılmamalı; ikincisinde kalıp ve yoğunluk anlamı vardır.
• İsim fiillerde zaman anlamı belirleyicidir: شتان geçmiş, وَيْ şimdiki, آمين emir.
• Mastar sorularında muzâf olduğu unsur (fâil mi mef‘ûl mü) ve mef‘ûl-i mutlak durumu kontrol edilmeli.