AUZEF Atatürk İlkeler Ve İnkılap T -1 Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı'nın son dönemindeki yenileşme, siyasi akımlar, dış borç, I. Dünya Savaşı ve Mondros sonrası Millî Mücadele'nin başlangıcını ele alır. Sevr, Sivas Kongresi, TBMM'nin kuruluşu ve ilk anayasa gibi konular da yer alır.

Islahatlar ve II. Mahmut dönemi

• III. Selim döneminde Nizam-ı Cedit uygulandı; sürekli elçilikler açılarak sürekli diplomasi anlayışına geçildi.
• 1808'de Alemdar Mustafa Paşa öncülüğünde Sened-i İttifak imzalandı; padişah yetkisi ilk kez sınırlandı, âyanlar tanındı.
• II. Mahmut 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı, yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye'yi kurdu.
• 1831'de muhtarlık kuruldu; muhtar köy ve mahallede halk ile devlet arasında bağ görevi gördü.
• Divan-ı Hümayun'un yerini nezaretler ve Babıâli aldı; 1836'da Hariciye Nezareti kuruldu, 1838'de yazışma dili Fransızca oldu.

Tanzimat sonrası, Kırım Harbi ve dış borçlar

• Kırım Harbi sırasında 1854'te ilk dış borç alındı.
• Borçlar yatırımdan çok bütçe açığı, saray ve savaş giderleri ile faizlere gitti.
• 1881 Muharrem Kararnamesi ile Düyun-ı Umumiye kuruldu; Rüsum-ı Sitte İdaresi bunun içine katıldı, ayrı sürmedi.
• Rüsum-ı Sitte, Galata bankerleriyle yapılan müzakerelerle oluşmuştu.
• 1838 Balta Limanı gibi ticaret antlaşmaları kapitülasyonları kaldırmadı, genişletti; yerli sanayi zayıfladı.
• 1856 Islahat Fermanı'nın amacı Müslim ve gayrimüslim arasında eşitlikti.

Dış politika ve savaşlar (17.-19. yy)

• 1648 Vestfalya Antlaşması Avrupa'da yeni denge doğurdu, uzun vadede Osmanlı aleyhine işledi.
• Rusya, Küçük Kaynarca'yı yanlış yorumlayarak Ortodoksların koruyucusu olduğunu ileri sürdü.
• 1779 Aynalıkavak Tenkihnamesi ile Kırım tümüyle yitirildi.
• 1828-1829 savaşını bitiren Edirne Antlaşması bağımsız Yunanistan'ın yolunu açtı.
• 1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı Erzurum Antlaşması ile bitti; Kasr-ı Şirin sınırları esas alındı.

Fikir akımları ve meşrutiyet

• Osmanlıcılık Tanzimat'ta doğdu; Şinasi, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Namık Kemal savundu. Türkçülük sonda gelir.
• Genç Osmanlılar 1865'te kuruldu; 1889'da kurulan örgüt İttihad-ı Osmani Cemiyeti'dir.
• 1876 Kanun-i Esasi, II. Abdülhamit döneminde ilan edilen ilk anayasadır; Mebusan Meclisi açıldı.
• II. Meşrutiyet 1908'de ilan edildi; Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti, Bosna-Hersek ilhak edildi, Girit Yunanistan'a katıldı.
• Kamil Paşa hükümeti 1909'da güvensizlik oyuyla düşen ilk hükümettir.
• 31 Mart Vakası miladi 13 Nisan 1909'dur; Halaskar Zabitan meclisin feshini sağladı.
• Ahmet Rıza Bey Avrupa'daki İttihat ve Terakki çevresinin başındaydı.

Ermeni meselesi ve azınlıklar

• Millet Sistemi'nde gayrimüslimler zımmi hukukuna tabiydi; cemaat işlerini kendi önderleri yürütürdü.
• 1863 Ermeni Milleti Nizamnamesi cemaate özerk iç düzen sağladı.
• Hayırsever Cemiyeti (1860) siyasi değil sosyal amaçlıydı.
• 1895-1896 isyanlarında komiteler Avrupa müdahalesi ve bağımsızlık istedi, hedeflerine ulaşamadı.

I. Dünya Savaşı

• Goben ve Breslau, Yavuz ve Midilli adını alıp Rus limanlarını bombalayarak Osmanlı'yı savaşa soktu.
• Rusya'ya karşı Kafkas Cephesi'nde savaşıldı; Sarıkamış bu cephededir.
• Batı Anadolu Cephesi Kurtuluş Savaşı'na aittir, I. Dünya Savaşı cephesi değildir.
• Çanakkale Cephesi, İngiltere ve Fransa'nın Rusya ile bağlantı kurma amacıyla açıldı.
• Brest-Litovsk (3 Mart 1918) ile Rusya çekildi; Elviye-i Selase (Kars, Ardahan, Batum) geri alındı.
• Savaş yıllarında sanayi üretimi artmadı.

Mondros ve işgaller

• Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de Ahmet İzzet Paşa hükümeti döneminde imzalandı; Rauf Bey imzacıdır.
• 7. madde stratejik noktaların işgaline hukuki dayanak oldu.
• İngilizler Maraş'ı 22 Şubat 1919'da işgal etti, sonra Fransızlara bırakıldı.
• Son padişah Vahdeddin'dir; Saltanat Şurası 22 Temmuz 1920'de Sevr'in imzalanmasına karar verdi.
• Sevr'de Boğazlar, Türk üyesiz uluslararası komisyona bırakıldı.
• San Remo Konferansı Sevr şartlarını son hâline getirdi.

Millî Mücadele ve TBMM

• Mustafa Kemal Şam'da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu.
• Amasya Genelgesi sonrası Erzurum Kongresi'ne başkan seçildi.
• Sivas Kongresi'nde cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk adıyla birleşti; azınlıklara eşitlik tanındı, ayrıcalık verilmedi.
• İstanbul'un işgalinden (16 Mart 1920) sonra gelirlerin millî kuvvetlere verilmesi istendi.
• 1921 Teşkilat-ı Esasiye güçler birliğini benimsedi, kuvvetler ayrılığını değil.
• I. İnönü'den sonra İsmet Bey tuğgeneral oldu; Londra'da Ahmet Tevfik Paşa sözü TBMM heyetine bıraktı.
• İtalya Millî Mücadele'ye dolaylı askerî yardım yaptı; Kuva-yı Milliye halk bağışlarıyla beslendi.

Sened-i İttifak

1808'de padişah ile âyanlar arasında yetkileri belirleyen belge.

Kapitülasyon

Yabancılara tanınan ayrıcalıklar; ticaret antlaşmalarıyla genişledi.

Düyun-ı Umumiye

1881'de borçları yönetmek için kurulan idare.

Osmanlıcılık

Tüm tebaayı din ve ırk ayırmadan ortak Osmanlı kimliğinde birleştirmeyi hedefleyen akım.

Zımmi hukuku

Gayrimüslimlerin İslam hukukundaki statüsü.

Elviye-i Selase

Kars, Ardahan ve Batum sancakları.

Halaskar Zabitan

Subayların siyasetten uzak kalmasını isteyen, meclisin feshini sağlayan oluşum.

Kanun-i Esasi

1876'da ilan edilen ilk Osmanlı anayasası.

Teşkilat-ı Esasiye

1921'de kabul edilen Türkiye Devleti'nin ilk anayasası.

Sürekli diplomasi

Yabancı başkentlerde kalıcı elçilik bulundurma anlayışı.

• Genç Osmanlılar 1865'tir; 1889 İttihad-ı Osmani Cemiyeti'dir. Soruda 1889 geçiyorsa yanlış şıktır.
• Kanun-i Esasi (1876) ilk Osmanlı anayasası, 1921 Teşkilat-ı Esasiye Türkiye Devleti'nin ilk anayasasıdır.
• Olumsuz sorularda dikkat: ticaret antlaşmaları kapitülasyonu bitirmedi, Rüsum-ı Sitte ayrı sürmedi, Ermeni komiteleri hedefe ulaşamadı.
• Kafkas Cephesi I. Dünya Savaşı'na, Batı Cephesi Kurtuluş Savaşı'na aittir; karıştırılmamalı.
• Maraş işgali 22 Şubat 1919'dur; aynı soru farklı ifadelerle tekrar eder.