AUZEF Bakım Elemanı Yetiştirme ve Geliştirme Çıkmış Sorular

Ders, yaşlı ve engelli bireylere verilen bakım hizmetlerinin kavramsal temelini, bakım modellerini, ilgili hak belgelerini, rehabilitasyonu ve bakım elemanının günlük uygulamadaki sorumluluklarını ele alır. Ayrıca Türkiye'deki kurumsal yapı ve uluslararası düzenlemeler de konunun parçasıdır.

Bakım kavramı ve bakım modelleri

• Finfgeld-Connett bakımı, duyarlılık ve samimi ilişkilerle biçimlenen kişiler arası bir süreç olarak tanımlar.
• Brilowski ve Wendler'e göre bakımın temel nitelikleri ilişki, tutum, eylem ve değişkenliktir.
• Henderson'ın modeli 14 temel ihtiyacı esas alır ve Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisiyle yakından bağlantılıdır.
• Tıbbi model engelliliği bireyin kendi sorunu sayar; sosyal model ise toplumun ve çevrenin yarattığı engellere bakar.
• Sosyal model çözümü insan hakları çerçevesinde fiziksel ve sosyal engelleri kaldırmakta arar.

Engelli hakları ve uluslararası belgeler

• Engelliliği uluslararası düzeyde ilk kez ele alan örgüt Birleşmiş Milletler'dir.
• BM Engelli Hakları Sözleşmesi 2008'de yürürlüğe girmiştir.
• Uluslararası belgelerin hedefi bağımsızlığı artırmak, topluma tam katılımı sağlamak ve ayrımcılığı önlemektir.
• Bağımlılığı güçlendirmek bu hedeflere aykırıdır.
• Avrupa Sosyal Şartı da engelli haklarını ayrıntılı biçimde ele alır.

Hasta hakları

• Lizbon Bildirgesi 1981'de Dünya Tabipleri Birliği tarafından kabul edilmiştir.
• Bu bildirge 1995'te yeniden ele alınarak 11 başlıklı Bali Hasta Hakları Bildirgesi olmuştur.
• Bali Bildirgesi kaliteli bakım, seçim yapma ve aydınlatılmış onam gibi hakları içerir.
• Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme hakkı, hizmetten yararlanma hakkının içindedir.

Türkiye'de kurumlar ve kolaylıklar

• Mevzuatın uygulanmasını izleme, teftiş ve denetim görevi Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'na aittir.
• Yaşlı ve engelli hizmetlerinde en etkin sivil toplum kuruluşları vakıflardır; kökenleri Osmanlı dönemine uzanır.
• Engellilere sınavda fiziksel düzenleme, ücretsiz taşıma ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı desteği gibi kolaylıklar sağlanır.
• Devlet tiyatrolarında engellilerden yaşa bakılmaksızın ücret alınmaz.

Yaşlanma, yaşam kalitesi ve hastalıklar

• Demografik yaşlanma, toplam nüfusta yaşlıların oranının artmasıdır.
• Dünya Sağlık Örgütü yaşam kalitesini fiziksel sağlık, psikolojik durum, sosyal ilişkiler ve çevre boyutlarıyla ele alır.
• Ekonomik zenginlik yaşam kalitesini etkileyebilir ama temel alt bileşen sayılmaz.
• Osteoartrit yaşlılarda diz eklemini en çok tutan romatizmal hastalıktır.
• Kalp-damar hastalıklarında yaşam tarzı değişikliği esastır; sosyal yaşamı kısıtlamak tedavi ilkesi değildir.

Rehabilitasyon ve özel gruplar

• Fiziksel rehabilitasyon egzersiz, fizik tedavi yöntemleri ve cihazlarla işlevsel durumu geliştirmeyi amaçlar.
• Çağdaş rehabilitasyon birey merkezlidir; kişinin programa aktif katılması başarının ön şartıdır.
• Otizmli çocuklar rutinlere bağlıdır, tekrarlayıcı davranışlar sergiler ve sosyal iletişimde güçlük yaşar.
• Bu çocukların dikkati dar alanda toplanır; aynı anda çok şeye odaklanmakta zorlanırlar.

Güvenli bakım uygulamaları

• Düşmeyi önlemek için kaygan halılar kaldırılır, kablolar sabitlenir, tutunma barları ve yeterli aydınlatma sağlanır.
• Odalara çok sayıda eşya koymak hareket alanını daraltır ve düşme riskini artırır.
• Yıkamadan önce su sıcaklığı dirsek iç yüzü veya termometreyle denetlenir; hedef yaklaşık 37-38°C'dir.
• Yaşlı ve felçli bireylerde ısı duyusu zayıf olabileceğinden haşlanma riski vardır.

Osteoartrit

Eklem kıkırdağının aşınmasıyla gelişen, halk arasında kireçlenme denen hastalıktır.

Tıbbi bakım modeli

Engelliliği bireyin bedenindeki bozukluktan kaynaklanan kişisel sorun olarak görür.

Sosyal bakım modeli

Engelliliği toplumun oluşturduğu fiziksel ve sosyal engellerin sonucu sayar.

Demografik yaşlanma

Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payının artmasıdır.

Bali Hasta Hakları Bildirgesi

Lizbon Bildirgesi'nin gözden geçirilmiş, 11 başlıklı hâlidir.

Fiziksel rehabilitasyon

Egzersiz ve cihazlarla hareket ve işlev düzeyini iyileştirme türüdür.

Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı

Bakanlıkta mevzuat uygulamasını izleyen, denetleyen ve rehberlik yapan birimdir.

Yaşam kalitesi

Fiziksel, psikolojik, sosyal ve çevresel boyutları olan çok yönlü bir yapıdır.

Henderson modeli

14 temel ihtiyaca dayanan günlük yaşam aktiviteleri bakım modelidir.

• Tıbbi model bireyi, sosyal model toplumu ve çevreyi sorumlu görür; bu ayrım sık sorulur.
• Lizbon Bildirgesi ile Bali Bildirgesi karıştırılmamalı: Bali, gözden geçirilmiş ve 11 başlıklı olandır.
• Olumsuz kökte (yer almaz, yanlıştır) sorularda şıkların bakım ilkelerine ters olanı aranmalıdır; örneğin kısıtlama, müdahaleyi engelleme, eşya kalabalığı.
• Yaşam kalitesi alt bileşenlerinde ekonomik zenginlik yoktur; fiziksel, psikolojik, sosyal ve çevre vardır.