AUZEF Çevre Sağlığı Çıkmış Sorular

Çevre Sağlığı dersi; çevresel tehlike türlerini, su, hava ve gıda kirliliğini, atık yönetimini, vektörlerle bulaşan hastalıkları ve kirlilik yönetimi ilkelerini ele alır. Amaç, çevredeki etkenlerin insan sağlığına etkisini anlamak ve bunları kontrol etmenin yollarını bilmektir.

Tehlike türleri ve hastalık nedenleri

• Tehlikeler fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak üçe ayrılır.
• Gürültü, radyasyon, titreşim ve aşırı sıcak ya da soğuk fiziksel tehlikelerdir.
• Deterjan, ilaç, böcek ilacı ve çinko fosfit kimyasal tehlike grubundadır.
• Zehirler, kanserojenler, stres ve ışık çevresel nedenlerdir; hormonlar vücudun iç dengesine aittir.
• İş yerinde gürültü, sıcaklık, toz ve kimyasallar sağlık sorunu doğurabilir.

Çevresel tehlike yönetimi

• Süreç, bağlamın oluşturulması ve tehlikenin belirlenmesiyle başlar.
• Analiz ve çözüm adımları bu başlangıçtan sonra gelir.

Su kirliliği ve sağlık

• Suyla ilgili sağlık sorunlarının çoğu virüs, bakteri ve parazitlerden doğan biyolojik kirlenmeden kaynaklanır.
• 1854'te John Snow kolera salgınını kirli suya bağladı; bu çalışma modern epidemiyolojinin başlangıcı sayılır.
• Trahom, yeterli suyun bulunmaması nedeniyle hijyenin bozulduğu koşullarda görülür.
• Sıcak suyun ya da ısının su kaynaklarına verilmesi termik kirliliğe yol açar.
• Litrede mg düzeyindeki kirleticiler makro, µg-ng düzeyindekiler mikro kirleticidir.
• Ev tipi kum filtresinde ince kum tabakası 10 cm, çakıl tabakası 5 cm kalınlıktadır.

Hava kirliliği

• 10 mikrometreden küçük partiküller akciğerin derin bölümlerine, alveollere kadar ulaşabilir.
• Uzun süreli maruziyet kalıcı hastalıklara, kısa süreli maruziyet akut belirtilere yol açar.
• Tifüs ve sıtma hava kirliliğiyle ilişkili değildir.

Gıda ve atık

• Gıda kirlenmesi fiziksel, kimyasal ve biyolojik olmak üzere üçe ayrılır.
• Taş, dal, kemik gibi cansız yabancı cisimler fiziksel kirlenme kaynağıdır; mantar biyolojiktir.
• Evsel atık mutfak artığı, ambalaj, kül ve çöpü kapsar; hayvan dışkısı kapsam dışıdır.
• Atık hiyerarşisinde en üstte azaltma (önleme) vardır; bertaraf en sondadır.
• Atık optimizasyonunda 3R uygulanır: azalt, yeniden kullan, geri dönüştür.

Kirlilik yönetimi ilkeleri

• Kirliliğin önlenmesi, kirliliği kaynağında durdurmayı hedefler ve en kalıcı yaklaşımdır.
• Deşarj ilkesine göre atığı çevreye vermek için yetkili kurumdan izin (emisyon izni) gerekir.

Vektörler ve bulaşıcı hastalıklar

• Biyolojik vektörde etken, vektörün vücudunda çoğalıp gelişir, sonra asıl konağa geçer.
• Sıtmayı sivrisinek, KKKA'yı kene bulaştırır.
• İshalden korunmada enfekte olabilecek kişiye yönelik önlem aşılamadır (varsa).
• Pestisit kullanırken tüm güvenlik ve dikkat kurallarına uyulmalıdır.

Termik kirlilik

Isının ya da sıcak suyun su ortamına verilmesiyle oluşan, sucul yaşamı bozan kirlilik.

Makro kirleticiler

Litrede miligram düzeyinde bulunan, sayıca az inorganik kirleticiler.

Mikro kirleticiler

Litrede ng-µg düzeyinde bulunan, klasik arıtmayla çoğu zaman giderilemeyen iz kirleticiler.

Deşarj ilkesi

Atığı çevreye vermek için düzenleyici kurumdan izin alma zorunluluğu.

Kirliliğin önlenmesi

Atığın oluşmadan, kaynağında engellenmesi yaklaşımı.

Vektör

Hastalık etkenini taşıyıp bulaştıran canlı; sivrisinek ve kene örnektir.

Biyolojik vektör

Etkenin içinde çoğalıp geliştiği, sonra konağa aktardığı vektör.

Trahom

Su yetersizliği ve kötü hijyenle ilişkili göz enfeksiyonu.

Fiziksel tehlike

Gürültü, radyasyon, titreşim ve aşırı sıcak ya da soğuk gibi etkenler.

• Sıtma ve tifüs sorularında 'yer almaz' şıkkı çoğunlukla bunlardır; hava kirliliği ya da iş yeri tehlikesiyle ilişkisi yoktur.
• Gürültü fiziksel tehlikedir; klor gibi maddeler kimyasaldır. Bu ayrımı karıştırma.
• Makro (mg/L) ile mikro (ng-µg/L) kirleticileri derişimden ayır.
• Atık sorularında 'en çok tercih edilen' veya 'en üst sıra' ifadesi azaltma (önleme) demektir.
• Mantar gibi canlılar biyolojik, taş ve dal gibi cansız cisimler fiziksel kirlenmedir.